سرويس گردشگرى: اكثر آتشكده هاى ايران متعلق به دوران ساسانى است.در حال حاضر از آنها جز ويرانه اى باقى نمانده است. آنچه در ادامه مى آيد شرحى در مورد چند آتشكده معروف ايران است.
آتشكده نياسر
اين آتشكده توسط اردشير بابكان ساخت شده است. طول و عرض آن ۱۴ متر در ۱۴ متر مى باشد. اين بنا پس از يورش تازيان (اعراب) ويران شد ولى سپس توسط مردم بازسازى گشته است و امروز تقريبا سالم مى باشد. نياسر در ۳۵ كيلومترى شمال غربى شهر كاشان قرار دارد و در منطقه اى كوهستانى در ارتفاعات كركس مى باشد. چشمه اى باستانى به نام چشمه اسكندر نيز در آنجا قرار دارد. در نياسر غارى كه متعلق به دوره پارتيان بوده است نيز وجود دارد. به احتمال زياد اين غار معبد ميترايى بوده است كه امروزه از مكانهاى ديدنى اين شهر مى باشد يك استثناى مهم در مورد حالت ويرانى اين چهار طاقهاى كوچك آتشكده بسيار قديمى ساسانى در نياسر، احتمالا از سده دوم است كه عاقلانه حفظ شده است. اندازه هاى متناسب اجزاى آن افسون كننده است ولى خيلى مهمتر از آن نشانه هاى يك راه حل قديمى براى انتقال از اطاق چهار گوش به گنبد گرد است. از بيرون از سه عنصر مشخص تشكيل شده:
يك پى بزرگ چهار گوش با چهار پايه و طاق نماى ورودى متقارن، يك چهارگوش متحدالمركز كوچكتر بر بالاى اين پى و گنبدى بر روى اين چارگوش واسطه در داخل، در هر گوشه چهارگوش كوچكتر يك طاق مخروطى كوچك، يعنى گوشواره، گنبد را به پايه ها متصل مى كند. در واقع اين گوشواره ها داخل چهارگوش كوچك را در قاعده به يك هشت گوش (البته با اضلاع نامساوى) و در راس به يك شلجمى تبديل مى كنند. اقسام سنگچينى از لاشه سنگهاى بزرگ ناتراش تا قطعه سنگهاى تراشيده چهار گوش بالايى طاقنماى درها بر حالت صميميت و سادگى بنا مى افزايد.
آتشكده قصرشيرين
بقاياى آتشكده ساسانى ديگرى در قصرشيرين از اواخر آن دوره و آتشكده هاى ديگرى از قرون جلوتر، از قبيل آتشكده هاى تنگ چاك چاك، كوه خواجه (پارتى) ، كازرون، فيروز آباد، همگى شواهدى است بر پايدارى و توسعه اين شكل معمارى. در همه اينها، گچبرى تزئينى اصلى و اشكال قالبى بيشتر از ميان رفته و اندود ضخيمى كه زمانى ديوارهاى سنگى ناهموار را مى پوشاند فرو ريخته و ديوارهاى لخت نمودار شده كه هرچند بد ريخت و دلتنگ كننده است اغلب از لحاظ سادگى و قدرت شكل و حجم برشكوه بنا مى افزايد.
چهار تاقى بازه هور (رباط سفيد)
يكى از كهن ترين نمونه هاى آتشكده گنبد دارى است كه احتمالا متعلق به زمان پارتيان است زمينه بناى سنگى موسوم به بازه هور به فاصله هفتاد كيلومترى از جنوب شهر مشهد در ضلع شرقى روستايى به نام رباط سفيد در ابتداى تنگه اى بازه هور واقع است. از نظر لغوى بازه در فارسى درى به قسمتى از ديواره كوه گفته مى شود كه خورشيد از ميانه باز آن بطرز باشكوه و زيبايى طلوع نمايد و شايد نام بازه هور از همين جا باشد. به لحاظ ويژگيهاى معمارى اين بنا نمايانگر بخشى از اجزا و عناصر ساسانى است كه آندره گدار آن را به قرن سوم ميلادى نسبت داده است. همچنين عده اى براين باورند بناى سنگى بازه هور آتشكده اى از دوره ساسانى است. بطور كلى معمارى اين بنا چهار طاقى است كه از چهار طرف باز بوده و عناصرى گنبدى بر فراز آن قرار گرفته است فضاى ورودى نيز داراى سه درگاهى بلند و عريض است كه احتمالا در حكم تالار ورودى به فضاهاى معمارى طرفين شمار مى آيد. اما ورودى اصلى بنا از ضلع غربى ايجاد شده كه درگاهى هاى همسان در اطراف، حاكى از الحاقات پيرامون آن است. در سطح فوقانى پلان مربع بنا چوبهايى بركنج آن نصب گرديده كه احتمالا گامهاى اوليه براى ايجاد گوشوار جهت ايجاد گنبد در بناها بوده است. اين بنا در واقع هسته مركزى يك مجموعه معمارى است به فاصله نزديكى از اين بنا. ويرانه هايى در قلعه تاريخى به نام دختر و پسر برفراز بلندى مشاهده مى شود. دو پژوهشگر معروف (هرتسفلد در كتاب ابنيه و آثار تاريخى ايران و آندره گدار در كتاب آثار ايران) اين بنا را از نزديك ديده اند و آن را از آثار دوره ساسانى ميدانند. بناى بازه هور داراى يك گنبد و سه ورودى و در گذشته از سمت مشرق به بناى ديگرى اتصال داشته و در دو سوى شمالى و جنوبى آن نيز الحاقياتى مانند راهرو و ايوان وجود داشته است. در مجموع اين بنا را مى توان هسته مركزى يك مجموعه معمارى كهن دانست. اين بناى قديمى و ارزشمند به فاصله حدود ۸۰ كيلومترى مشهد و در سمت شرق روستاى رباط سفيد واقع شده است.
آتشكده آذرگشسب يا آذرجشنس
يكى از مشهورترين و بزرگ ترين آتشكده هاى فلات ايران كه در آذربايجان غربى در ۴۹ كيلومترى شمال شرق شهر تكاب كنونى قرار دارد امروزه به آن تخت سليمان مى گويند. در دوره شاهنشاهى اشكانيان مهم ترين پادشاه آذربايجان آريوبرزن و پسرش ارت وزد بوده است. بيشتر پادشاهان ايران پس از نشستن بر اريكه شاهنشاهى به نيايشگاه آذرگسشب آذربايجان مى رفتند و به درگاه خداوند نيايش و سپاس و درود مى فرستاده اند و سپس هدايايى تقديم مى كردند. آتشكده شير نيز همان آذرگشسب است كه خرابه هاى آن نزديك تخت سليمان است. ساخت اين بنا به بيش از ۳۰۰۰ سال باز مى گردد و در كتاب هفتم دينكرد در بند ۳۹ سازنده آن را كيخسرو پسر سياوش شناخته شده است كه فر ايزدى به او رسيده بود. آذرگشسب در كنار درياچه چيچست قرار دارد و در گذشته كاخهاى بسيار باشكوه و سترگ در اطراف آن بنا بوده است. اين درياچه به صورت خودجوش هر ثانيه ۴۴ ليتر آب از خود بيرون مى دهد. آتشكده ساسانى وسيع ترين تاسيسات ساسانى است كه تاكنون شناسايى و از زير خاك بيرون آورده شده است. يك آتشكده داراى تعداد زيادى اتاق است. در مركز بناى آتشكده معمولا يك اتاق مربع به شكل يك چهار طاقى با محراب آتش ساخته مى شود. دومين اتاق مهم «يزشن گاه» است كه در آن آتش را وقتى براى نيايش در معرض ديد نيست، شعله ور حفظ مى كردند.
آتشكده بيشابور
چسبيده به قصر بزرگ بيشابور، بقاياى آتشكده اى از همان زمان ديده مى شود كه هر چند نقشه چهار گوش آن داراى سنت ايرانى است، از فنون ساختمانى روم بهره بردارى كرده است. عناصر تزئينى آن از قبيل سرهاى گاو نر پشت در پشت به روشنى از شوش يا تخت جمشيد اقتباس شده است. در بيشاپور تنها بناهاى دولتى در بخش شمالى شهر از زيرخاك بيرون آورده شده اند. اين بناها را كاخى با معبد مجاور آن تلقى كرده اند اما به احتمال زياد همه مجموعه يك آتشكده بزرگ با يك حياط ورودى مستطيل شكل در ضلع جنوب شرقى بوده است. اين حياط به ايوانى كه هوز حفارى نشده منتهى مى شود و در پشت آن تالار بزرگ چليپايى شكل قرار داشته كه زمانى بر بخش مركزى آن بزرگترين گنبد ساسانى (به قطر ۲۲ متر) زده شده بوده است. اين بنا احتمالا مكانى مقدس بوده است.

حفاظت و مرمت بناى «قيزقلعه» يكى از آثار ماندگار دوره ساسانى نيازمند توجه و حمايت بيشتر مردم و مسوولان است. اين اثر كه در ۲۳كيلومترى جنوب غربى شهر ساوه واقع شده است با قدمت يك هزار و ۵۰۰سال بر بلنداى صخره اى بنا شده است. بناى مذكور به «قصر وقلعه دختر» نيز شهرت دارد و بين دو صخره ديگر به صورت شرقى و غربى دو رود خانه باريك قرار گرفته است. به گفته كارشناسان ميراث فرهنگى، مساحت اين قلعه بااحتساب صخره سه هكتار است، پوشش راه پله ها با ساختن ديوارى از لاشه سنگ و ساروج درست در امتداد ديوارهاى صخره صورت گرفته است كه از قلعه محافظت مى كند. پنج راه پله درپشت بنا ودوتاى آن هم در قسمت غرب بنا (پرتگاه) درارتفاع چند مترى از سطح رود خانه تعبيه شده اند وبه اتاقهايى دردل صخره منتهى مى شوند. در مقابل راه پله غربى بر روى صخره مقابل باريك راهى وجود دارد كه محل تردد ساكنان قلعه در صدها سال پيش بوده است. قيزقلعه دو سال پيش در فهرست آثارثبت شده با شماره ۸۶۰۰قرار گرفته است. كارشناسان ميراث فرهنگى شهرستان ساوه مى گويند: موقعيت و پنانسيل اين اثر تاريخى به گونه اى كه مى تواند موردتوجه گردشگران قرار گيرد. سرپرست اداره ميراث فرهنگى و گردشگرى ساوه مى گويد: امسال ۶۵۶ميليون ريال اعتبار براى طرح مطالعاتى و نقشه كشى اين بنااختصاص يافته است. «محسن نبوى» در گفت و گو باايرناافزود: مرمت و تعمير و نگهدارى اين بناى باستانى نيازمند توجه و تامين اعتبار بيشتراست. وى اضافه كرد: مرمت و نگهدارى اثر تاريخى قيزقلعه بيش از يك ميليارد ريال اعتبار نياز دارد كه طى مكاتبات و پيگيريهايى كه انجام شده درآينده رديف بودجه اى براى آن در نظر گرفته مى شود. وى ادامه داد: با توجه به پتانسيل موجود در اين محل با مرمت و بازسازى قيز قلعه مى تواند به يكى از قطبهاى مهم گردشگرى كشور تبديل شود.

مسجد ـ مدرسه حكيم هاشمى با همكارى بخش خصوصى، سرمايه گذارى متولى و نظارت كارشناس سازمان ميراث فرهنگى و گردشگرى زنده مى شود. يك كارشناس مرمت بناهاى تاريخى در گفتگو با ايسنا با اعلام اين مطلب، افزود: متولى مسجد ـ مدرسه حكيم هاشمى، محمود حكيم هاشمى، نسل دهم اين طايفه است كه قصد دارد، با هزينه شخصى و طرح هاى مطالعاتى و مرمتى بخش خصوصى، اين محوطه تاريخى را احيا كند. محسن شيخ الاسلام با اشاره به ميزان تخريب اين بناى فرهنگى و تاريخى، ادامه داد: درصد آسيب ها زياد است و سقف تقريبا تخريب شده است، ولى با اين حال، براى شناسايى ميزان دقيق آسيب ها به بررسى بيشترى نياز است. وى اظهار داشت:  اين ساختمان تاريخى پس از ساخت، در طول دوران مختلف تغييرات زيادى كرده است، ولى اكنون بيشتر از يك مكان متروكه نيست. اين كارشناس مرمت بناهاى تاريخى درباره روند كارهاى مطالعاتى اين بناى فرهنگى و تاريخى، بيان كرد: طرح مطالعاتى، شناخت، احيا و مرمت اين بنا در دست تهيه است و تا سه ماه ديگر مرحله نخست آن به پايان مى رسد، تا مرحله دوم و كارهاى اجرايى آن آغاز شود. مسجد ـ مدرسه حكيم هاشمى باقى مانده از دوره صفوى، در قرن يازدهم هجرى قمرى است و اكنون به عنوان نخستين مدرسه علوم دينى در تهران محسوب مى شود كه در سال ۱۳۷۸ در فهرست آثار ملى ثبت شده است. مسجد ـ مدرسه حكيم هاشمى در خيابان پانزده خرداد، ابتداى كوچه تكيه دولت قرار دارد.

تپه هاى باستانى سيلك به عنوان يكى از محوطه هاى باستانى منحصر به فرد كشور، در ادامه كاوش هاى باستان شناسى به دانشگاهى بين المللى در زمينه باستان شناسى با علم نوين جهانى بدل مى شود. كاوش هاى باستان شناسى تپه هاى باستانى سيلك پس از ۷۰ سال توقف و يك دوره بازنگرى، به منظور شناخت بيشتر لايه هاى پيش از تاريخى در اين محوطه باستانى، و تشكيل يك فضاى دانشگاهى بين المللى آغاز مى شود. «حسن فاضلى نشلى»، رئيس پژوهشكده باستان شناسى و سرپرست هيات كاوش در سيلك كاشان، دراين باره به ميراث فرهنگى گفت: «تپه هاى باستانى سيلك ۷۰ سال پيش توسط «رومن گريشمن» كاوش شد و گزارش وى اهميت اين تپه ها را به جهانيان معرفى كرد. در آن زمان گريشمن با روش هاى سنتى باستان شناسى به كاوش در اين تپه ها مشغول شد و ما قصد داريم تا با جديد ترين متدهاى باستان شناسى، كاوش در اين تپه  شمالى كه محل استقرار اقوام پيش از تاريخى تپه است را آغاز كنيم.» پس از ۷۰ سال از كاوش هاى گريشمن، «صادق ملك شهميرزادى» با هياتى به مدت ۵ فصل، پژوهش در تپه باستان  سيلك را آغاز كردند و طى اين ۵ فصل حاصل پژوهش هاى خودشان را در قالب طرح بازنگرى سيلك، در ۵ كتاب منتشر كردند. فاضلى به ميراث خبر گفت: «تپه هاى باستانى سيلك يكى از آثار باستانى ارزشمند كشور است كه از دوره پيش از تاريخى و حدود ۶ هزار سال پيش تا دوره عصر آهن و هزاره نخست پيش از ميلاد آثار دارد و كمتر تپه اى در كشور را مى توان يافت كه به اين وسعت آثار تاريخى و باستانى داشته باشد.» وى افزود: «نخستين استقرارها در سيلك به تپه شمالى معطوف مى شود و پس از آن مردم اين منطقه به تپه جنوبى مهاجرت كردند. به همين دليل و براى شناخت بيشتر از زندگى مردمى كه حدود ۶ هزار سال پيش در اين منطقه زندگى مى كردند، اين بخش از تپه را كاوش مى كنيم.»

محموله اشيا تاريخى كشف شده در رم با موافقت مقامات پليس اين كشور و با پيگيرى معاونت حقوقى وزارت امور خارجه به ايران باز گردانده مى شود. سازمان ميراث فرهنگى و گردشگرى اين موضوع را با هماهنگى وزارت امور خارجه پيگيرى كرده است. «سوسن چراغچى»، مشاور معاون حقوقى سازمان ميراث فرهنگى و گردشگرى در گفتگو با ميراث فرهنگى با بيان اين مطلب افزود: «چندى پيش و پس از آنكه پليس ايتاليا سفارت ايران در روم را از جريان كشف يك محموله اشيا تاريخى متعلق به تمدن ايران با خبر كرد، لوح فشرده مربوط به تصاوير اين اشيا را براى مسوولان سفارت ايران در رم فرستاد كه با ارسال اطلاعات مربوط به اين لوح فشرده به سازمان ميراث فرهنگى و گردشكرى كشور، كارشناشان ميراث فرهنگى نسبت به شناسايى اين آثار اقدام و درنهايت تاييد كردند اشيا ايرانى بوده و متعلق به ميراث تاريخى كشورمان است.» وى تصريح كرد:  «تاكنون اطلاعى درباره تعداد آثار تاريخى كشف شده در ايتاليا به دست نيامده است اما بر اساس گزارش ها غالب اين اشيا سكه ها و سرنيزه هاى تاريخى هستند.» چراغچى به CHN افزود:  «سازمان ميراث فرهنگى و گردشگرى در مذاكره با معاونت حقوقى وزارت امور خارجه از اين نهاد در خواست كرده است تا موضوع بازگرداندن اشيا به داخل ايران را رسما پيگيرى كند و بر همين اساس اقدامات ابتدايى نيز در اين زمينه انجام شده است.» به گفته چراغچى مقامات پليس ايتاليا موافقت كرده اند بازگرداندن اشيا بدون هيچ مانعى به كشور ايران صورت گيرد و در اين زمينه تا كنون همكارى دوستانه اى با مقامات سفارت ايران در رم داشته اند.

جاذبه هاى كوير ايران به همراه برگزارى همايش و نمايشگاهى در اين مورد در ايتاليا معرفى مى شود. احمد سبط حسينى،  عضو جامعه تورگردانان ايران،  با بيان اين خبر به ايسنا اظهار كرد: سه محقق ايتاليايى پس از سفر به ايران در اكتبر سال گذشته و بازديد از جاذبه هاى كويرى و معمارى كويرى ايران، همايشى از يافته هاى خود دراين باره در موزه شرق شناسى ايتاليا برگزار مى كنند. وى افزود: اين گروه ايتاليايى كه از دانشگاه دولتى «ساپينسا»  ى روم هستند،  نمايشگاه عكسى از كوير و معمارى كويرى ايران نيز در اين موزه برپا مى كنند. سبط حسينى گفت: اين گروه از محققان ايتاليايى پس از بررسى كوير ايران و معمارى كويرى در اين سرزمين، همايشى را اكتبر سال گذشته در بوشهر برگزار كردند و اكنون تصميم دارند يافته هاى خود را اكتبر امسال ،۲۰۰۷ در موزه شرق شناسى ايتاليا ارايه دهند.