سرويس گردشگرى: درختان كهنسال يادمان زنده هر كشور هستند و از جمله مهمترين ذخاير ژنتيكى گياهى آن محسوب مى شوند كه ارزش شناخت و حفظ اين منابع از نظر ملى و تاريخ طبيعى با حفظ ابنيه تاريخى هر كشور برابرى  دارد.از جمله درختان كهنسال در استان تهران مى توان به درخت توت روستاى آدينه درخت چنار مجاور بناى امامزاده موسى بن كاظم، درخت چنار محله جيلارد، درخت چنار محله گلاب، درخت چنار محله ناران، درخت چنار جنب امامزادگان صدرالدين و بى بى خاتون، درخت چنار جنب بناى امامزاده حمزه، درخت چنار روستاى چنار غرب، درخت چنار حياط امامزاده شمس الدين محمد، درخت سرو روستاى امام پايين، درخت نارون روستاى باغگل وكهنسال  ترين چنار تهران در حياط امامزاده يحيى اشاره كرد.با توجه به اهميت وجود اين درختان به بررسى وضعيت موجود يكى از اين درختان كهنسال كه درحقيقت كهنسال ترين درخت چنار تهران است مى پردازيم.در كوچه پس كوچه هاى خيابان ابوذر جمهورى نو سابق (۱۵ خرداد فعلى) خيابانى است،كه حدود ۵۰ سال از عمرش مى گذرد و خيابان رى را به چهار راه سيروس وصل مى كند. اين خيابان با خراب شدن چندين خانه ساخته شده است. پرسان پرسان سراغ امامزاده يحيى را گرفتيم كه سر كوچه نامش را نوشته بودند،امامزاده يحيى و امام زاده محمد كه در جوار يكديگر بودند. خيابان قديمى كه چون مار ميان خانه هاى جديد و قديم پيچ خورده بود مردم را به امامزاده راهنمايى مى كرد. پنجره هاى آهنين سبز رنگ نشانه اين بود كه به تازگى تعميروبازسازى شده است. اولين چيزى كه جلب نظر مى كرد در قسمت غرب امام زاده درخت چنار بزرگى بود كه بر روى آن تابلويى بزرگ نصب شده و گذشت ۷۸۰ سال را نشان مى داد ولى به گفته متولى امامزاده اين درخت به روايتى در حدود ۱۰۰۰ سال و به روايتى ديگر در حدود ۸۵۰ سال عمر كرده است. با زنجير قسمت هايى از آن را به هم بسته بودند تا نشكند. و در زير آن تابلوى قديمى ديگرى از ميراث فرهنگى به چشم مى خورد كه مربوط به سال ۱۳۳۰ بود و قدمت اين ساختمان رانشان مى داد،گفته مى شد اين چنار كه از نظر بزرگى سومين چنار تهران است قبلاً در جلوى امامزاده بوده است و حالا پس از گذشت سال ها پنجره امامزاده را به بيرون ادامه دادند تا چنار كهنسال درون حياط قرار گيرد. ضريح حضرت امامزاده يحيى در اطاقى به مساحت حدودا ۵۰ متر مربع قرار گرفته است كه در وسءستون هايى است كه داخل آن به صورت درگاه هاى كاشى كارى شده اى در دو قسمت بالايى و پائينى قرار دارد.قديمى ترين لوحه تاريخ دار موجود در تهران كاشى فيروزه فامى مورخ به سال ۶۲۸ و متعلق به آرامگاه يكى از بزرگان شيعه است كه در قسمت خارجى ديوار خشتى بناى قديم بقعه امامزاده يحيى نصب بوده است. اين لوحه قديمى امروزه در موزه اين امامزاده نگهدارى مى شود. صندوق مرقد امامزاده داراى تاريخ هاى ۱۰۴۴ ۱۰۴۹، ۱۰۵۷، است. كتيبه اى بر سر در بناى جديد،تاريخ ۱۳۳۰ ه.ش. مقارن با ۱۳۷۰ را نشان مى دهد. بر اساس كتيبه صندوق مرقد، عضدالدوله ملكشاه غازى فرزند ملك شاهرخ دستور ساختن صندوق را داده و استاد حسن و استاد محمد فرزندان حسن لواسانى آن را ساختند. استقبال زياد گردشگران اين محله قديمى تهران از تك خانه هاى ارزشمند، حمام هاى قديمى، بقعه  امامزاده يحيى، مسجد معمارباشى و به خصوص درخت چنار ۷۸۰ ساله موجود در آن اهميت زياد اين درخت كهنسال را نمايان مى كند. شكاف در دل اين درخت كه زمانى محل كسب و كار يك كفاشى ساده بوده است،اكنون به وسيله يك تخته چوب و به صورت كاملاً غيرحرفه اى با مقدار زيادى سيم بكسل بسته شده است كه قطعاً مى تواند به بدنه تنومند اين درخت آسيب برساند.در خصوص اين درختان كهنسال با على قاسم زاده دقيق مدرس دانشگاه وكارشناس باستان شناسى و متخصص در بحث درختان كهنسال گفتگو كرديم. او معتقد است:درختان كهنسال در دوران طولانى زندگى خود موانع اكولوژيك و تنشهاى نامساعد محيطى متعددى را پشت سر گذاشته و همچنان پايدار به زندگى خود ادامه مى دهند.ايرانيان قديم در مورد آفرينش گياهان معتقد بودند كه درخت عظيمى به نام سينا وجود داشته كه آشيانه سيمرغ بوده است. اعتقاد بر آن بود كه اين درخت زادگاه تجديد حيات كليه گياهان روى زمين است و درخت شفابخش نيز خوانده مى شد. رويشگاه اين درخت را در ميان درياى فراخكرت مى دانستند. زرتشتيان عقيده دارند كه زرتشت درخت سرو را از بهشت به زمين آورده است.افسانه هاى ملى حكايت از آن دارد كه درخت سروى كه توسط زرتشت پيامبر كاشته شده بود به دستور متوكل عباسى قطع و تنه آن به وسيله شتر به بغداد فرستاده شده است. مؤلف برهان قاطع عمر اين درخت را در آن زمان ۱۴۵۰ سال ذكر كرده است. در آن زمان ايرانيان شبانه تا آنجا كه امكان داشت بذور و شاخه هاى اين درخت را جمع كرده و در نقاط مختلف ايران كاشته اند و اكنون سروهاى كهنسالى كه در اقصى نقاط ايران وجود دارد مى توانند به طريقى منشأ از اين درخت تاريخى گرفته باشند. مطالعات انجام شده حاكى از آن است كه حدود ۱۰۰۰ پايه كهنسال مركب از گونه هاى مختلف (بيش از ۱۰ گونه مختلف) در ايران استقرار دارد. بنظر مى رسد اين تعداد در دنيا از نظر رقم نادر باشد. آنچه مسلم است اين پديده در كشورهايى با تاريخ كهن مانند ايران، مصر، چين، يونان ، ايتاليا، سوريه و اردن بيشتر مشاهده شده است.از جمله درختانى كه بسيار مورد احترام ايرانيان بوده و هم اكنون نيز در بيشتر نقاط مقدس شناخته مى شود چنار مى باشد. اين گونه درختى از زمانهاى دور در كنار اماكن مقدس زرتشتيان و بعد از آن مسلمانان وجود داشته است.هنرى ماسه در كتاب آداب ايرانى نمونه هاى زيادى از چنار مقدس را نام برده و بر اين عقيده است كه تك چنارهاى كهنسال را در اغلب نقاط ايران مقدس مى شمارند.اين استاد دانشگاه بر اين باور است كه ثبت ملى اين درختان موجب خواهد شد كه اين گونه آسيب پذيرى ها به حداقل كاهش يابد. گاهاً مشاهده شده است كه اين ذخاير با ارزش بيولوژيك به دليل ايجاد جاده و بنا به دلايل بى احتياطى و نادانى از بين رفته اند. بر سازمانهاى ميراث فرهنگى و محيط زيست كشور واجب است كه با تصويب قانونى در مجلس جلوى اينگونه خطرات را كه موجبات نابودى ريشه هاى با ارزش تاريخى ايران را فراهم مى كنند بگيرند.در موارد معدود نيز مشاهده شده است كه افراد با تخيلات و تعبيرات غير واقعى كه از مبناى مذهبى نيز برخوردار نيستند به عمل غير مذهبى دست زده و نسبت به آتش زدن اين درختان نيز اقدام كرده اند. در هر صورت عدم حفاظت علمى دقيق، كشيدن جاده، توسعه صنعتى بعضى از مناطق بعبارت كلى تر نادانى و بى حرمتى نسبت به علائق و يادمانهاى ملى موجب نابودى بسيارى از اين درختان با ارزش شده است. درختان سرو فيروز آباد يزد، چنار امامزاده صالح، درختان انجير معابد قشم، تعدادى از درختان كهنسال استان سمنان از آن جمله هستند.
مشكل حفاظت از اين درختان،نبود قانون قاطع در اين ارتباط است. موردى ديگر آنكه هرچند روى بسيارى از پايه هاى با ارزش تحقيقات و كار كارشناسى انجام گرفته است و مى گيرد ولى بدون توجه به مستندات و گزارشات موجود به ايجاد جاده هاى آسفالته در اطراف درختان، انتقال سيستم فاضلاب شهرى از كانالهاى آبى قديمى مرتبط به اين درختان مانند قناتهاى موجود قديمى، تخريب باغهاى اطراف درختان كه شايد صدها سال اين باغها با اين درختان در همزيستى مثبت بوده و شرايط مناسب ترى را براى ادامه زيست درختان كهنسال فراهم كرده بوده اند از جمله موارد متعدد ديگرى است كه در حال و آينده موجب نابودى اين درختان خواهد شد. در ايران مثالهاى متعددى در اين ارتباط وجود دارد. شايد بيش از ۱۵ سال است شرايط نگهدارى سرو ابركوه به صورت گزارشى مدون به بخشدارى آن زمان اين شهر ارائه شده است. ولى باز هم شاهد بسيارى از بى توجهى ها در اطراف اين درخت ارزشمند هستيم.تنه گردوى كهنسال موزه قزوين، كنده هاى باقيمانده از چنار گازور خان در حوالى قله الموت قزوين، درختان كهنسال متعدد نابود شده در استان سمنان، چنار امامزاده صالح در استان تهران خصوصاً سرو كهنسال فيروز آباد يزد از آن جمله هستند. اين سرو با وجود تذكرات متعدد شفاهى و كتبى مردم اين ناحيه به سازمانهاى محيط زيست و ميراث فرهنگى در تاريخ ۱۹/۳/۸۲ به دليل وزش باد شديد ريشه كن شده است. متأسفانه هر ساله به دلايل مختلف تعدادى از اين درختان آسيب ديده و يا قطع شده اند كه عوامل متعددى از جمله سهل انگارى سازمانهاى مربوطه در حفظ و حراست از اين درختان، عدم شناخت اهميت اين درختان براى مردم و غيره باعث اين امر شده است.پايه هاى خود روى چنار در مناطقى مانند كوه هاى بختيارى، استان مازندران، گيلان ، همدان و لرستان،كرمان ، قم و تربت جام و بسيارى از مناطق ديگر شناسايى شده است. اين درختان بصورت طبيعى تا ارتفاع ۲۶۰۰ متر نيز استقراريافته اند. در ايران بسيارى از پايه هاى كهنسال چنار مشاهده مى شود كه قطر آنها متجاوز از ۲ متر است. كتب تاريخى بيانگر اين است كه از زمانهاى قديم در اطراف تهران نيز درختان چنار تنومند يا استقرار داشته و يا كاشته شده اند.به همين دليل شهر تهران به نام شهر چنارها نيز ناميده شده است. اين درخت در بسيارى از مناطق مذهبى ايران مانند امامزاده ها كاشته شده و يا وجود داشته است. همچنين در داخل بعضى از معابد زرتشتيان نيز پايه هاى كهنسال چنار مشاهده مى شوند. چنار امامزاده يحيى واقع در خيابان رى از جمله اين درختان كهنسال با ارزش است كه با وجود قدمت ۹۰۰ ساله به فراموشى سپرده شده است. داشتن شرايط نامساعد از جمله وجود تخته هاى چوبى، سيم بكسل ها و زباله هاى موجود در اطراف آن و همچنين سكوهاى سيمانى كه دور تا دور ريشه هاى اين درخت تنومند را فرا گرفته و باعث شده كه اين ميراث با ارزش در غبار زمان بى صدا روند نابودى را طى نمايد و شايد جزو قربانيان آينده اين بى توجهى ها باشد.

مسئول ميراث فرهنگى، صنايع دستى و گردشگرى شهرستان دشتستان استان بوشهر گفت: تعدادى ظروف سفالى متعلق به دوران ايلامى در شهر شبانكاره از توابع دشتستان كشف شد. مهدى بساره در گفتگو با ايرنا افزود: در پى گزارش يكى از اهالى شهر شبانكاره مبنى بر حفر يك حلقه چاه در ملك مسكونى خود، اين ظروف سفالى كشف شد. وى اظهارداشت: تعدادى ازاين ظروف سفالى مكشوفه به دليل ناآشنايى فرد حفركننده چاه، شكسته شده است. وى بيان داشت:برخى نقوش و نوع لعاب بر روى اين ظروف حكايت ازقدمت دوران ايلامى دارد. وى بيان داشت:هم اكنون ظروف سفالى كشف شده براى بررسى بيشتربه سازمان ميراث فرهنگى، صنايع دستى و گردشگرى بوشهر ارسال شده است. مسئول ميراث فرهنگى، صنايع دستى و گردشگرى دشتستان گفت: در سال ۸۳نيز درشهر شبانكاره اسكلت يك زن همراه بامقدارى اشياى تزيينى كشف شد كه قدمت آن به دوران اشكانيان مى رسيد. وى بيان داشت: منطقه دشتستان يكى از نقاط مهم ايران در زمينه باستان شناسى مى باشد كه اغلب آثار به دست آمده در اين شهرستان خصوصا در بخش معمارى كاخ ها به دوره هخامنشيان و تعدادى از آثار نيز به دوران ايلامى مى رسد. وى گفت:هم اكنون بررسى هاى لازم در اين زمينه در حال انجام است. شهرستان دشتستان به مركزيت برازجان بابيش از ۲۳۰هزار نفر جمعيت در ۷۰ كيلومترى شرق بوشهر واقع است.

حريم آتشكده ساسانى فيروزآباد فارس در پى احداث پل ماشين رو به روستاى آتشكده،مخدوش شده است. چند روايتى شدن موافقان و مخالفان احداث اين پل شرايط تصميم گيرى در خصوص آن را با مشكل مواجه كرده است. در حالى كه كارشناسان ميراث فرهنگى نسبت به عبور پل ماشين رو از حريم منظرى و عرصه آتشكده فيروز آباد فارس ابراز نگرانى مى كنند، رئيس سازمان ميراث فرهنگى، صنايع دستى و گردشگرى استان فارس زمان طرح احداث پل را پيش از انقلاب و توسط خارجى ها عنوان مى كند و معتقد است كه اجراى آن امروز داراى چند روايت متعدد شده است. «عليرضا بزرگر»، رئيس سازمان ميراث فرهنگى، صنايع دستى و گردشگرى استان فارس با اعلام اين خبر به CHN گفت: «طرح اوليه احداث پل ماشين رو از نزديكى آتشكده فيروزآباد پيش از انقلاب و توسط كارشناسان خارجى داده شده بود و پس از گذشت اين مدت، در حال حاضر به مرحله اجرايى رسيده است.» اين در حالى است كه كارشناسان ميراث فرهنگى از آن جا كه اين پل در عرصه و حريم درجه يك آتشكده ساسانى فيروزآباد احداث مى شود ابراز نگرانى مى كنند.بزرگر گفت: «در مورد احداث اين پل، روايت هاى متفاوتى كه ناشى از مخالفت و ياموافقت با احداث آن است شنيده مى شود. اما از آن جا كه فيروز آباد زير نظر دفتر پايگاه هاى ميراث فرهنگى اداره مى شود، استان نمى تواند اظهار نظر قاطعى داشته باشد و تهران بايد دراين باره تصميم بگيرد.» احداث اين پل به علت دسترسى آسان اهالى روستاى آتشكده به جاده اصلى براى رفتن به شيرازاست و اين پل مسير آن ها را به اندازه ۱۵ دقيقه كوتاه تر مى كند.رئيس سازمان ميراث فرهنگى، صنايع دستى و گردشگرى استان فارس همچنين گفت:«آتشكده در محلى واقع شده است كه وقتى هر گردشگرى به دشت فيروزآباد وارد مى شود آن را مى بيند اما دسترسى به آن آسان نيست؛ زيرا جاده اى كه به آتشكده منتهى مى شود پس از دور زدن دشت اين امكان را فراهم مى كند.» به گفته وى پل و اتوبانى كه در حال احداث است اين دسترسى را آسان تر مى كند اما بيم آن مى رود همين امر باعث عبور و مرور ماشين ها بيش از حد مجاز منطقه شود.از سوى ديگر اين پل در حريم منظرى آتشكده احداث مى شود و همين امر مى تواند وضعيت اين اثر مشهور ساسانى را نابسامان كند. به گفته بزرگر قرار است دهانه پل تنها ۵/۳ متر اندازه داشته باشد تا مانع از تردد ماشين هاى سنگين در مسير آتشكده شود.آتشكده فيروزآباد فارس كه از آن به عنوان كاخ اردشير نيز نام برده مى شود يكى از آثار مشهور دوره ساسانى است كه همچنان سراپا مانده و در فهرست ميراث ملى نيز به ثبت رسيده است.

سرويس گردشگرى ـ دومين نشست رسانه اى فريبرز دولت آبادى،معاون ميراث فرهنگى روز گذشته در عمارت مسعوديه برگزار شد. فريبرز دولت آبادى،ضمن بيان اين مطلب كه بحث خارج شدن برخى از اماكن به ثبت رسيده سازمان از ثبت احتمالاً يك شوخى بوده است، افزود: بررسى و نظارت بر ثبت آثار ملى به عهده اين سازمان است و لذا هيچ اثر ثبت شده اى از ثبت سازمان ميراث فرهنگى خارج نمى شود.

تنگ بهرام چوبين از پديده هاى طبيعى زيبا و دربرگيرنده بناهايى از دوران ساسانى و قرون اوليه اسلامى در اين شهرستان است كه در شهرتاريخى دره شهر در ساحل راست رودخانه دائمى سيمره قرار دارد كه طبق كاوش هاى انجام گرفته در اين شهر تاريخى، تاريخ آن را قرون اوليه اسلامى اعلام كرده اند كه مطمئنا در دوران ساسانى شهرى را شامل مى شده كه در دوران اسلامى گسترش و رونق يافت. به گزارش ايسنا، آثار فراوانى از دوره ساسانى به دست آمده كه گوياى آبادانى اين منطقه در دوره ساسانى است. تنگ بهرام چوبين يكى از دره هاى باريك با ديوارهاى صخره اى بسيار بلند و موقعيت طبيعى استراتژيك است. اين دره را به بهرام چوبين سردار ساسانى نسبت مى دهند. دربخش ورودى وديوارهاى اين دره تماشايى آثارى از دوره ساسانيان برجاى مانده است.آثارقلعه بزرگ كه درزمان ساسانيان از سنگ و گچ ساخته شده، در بلندى هاى اين دره به چشم مى خورد. درون تنگه ودرصخره هاى سخت آن چهار آب انبار تراشيده شده كه به يكديگر راه داشته وبراى گردآورى آب آشاميدنى دراين تنگه استراتژيك به كار مى رفته است. آثار پلكانى سنگى كه در صخره هاى سخت گذر تنگه براى دسترسى به بخش جنوبى تنگه احداث شده توجه بيننده را جلب مى كند. زيبايى طبيعى سركش و يادگارهاى تاريخى آن، اين تنگه را يك ميراث ارزشمند ساخته كه به سبب دورافتادگى آن از نظرها دورمانده است. تنگ بهرام چوبين در مسير دره شهر-پلدختر و يك كيلومترى جنوب اين جاده در دل طبيعت كبيركوه جاى گرفته است.