Abrar Newspaper

نمايش «آواى آواره» به كارگردانى سيدجواد روشن در بخش موضوعى جشنواره تئاتر فجر به صحنه رفت. اين اثر را كه شايد بتوان آن را در ژانر تئاتر انقلاب قرار داد، مورد توجه برخى از منتقدان قرار گرفت. «آواى آواره» نمايش كم خرج و ساده اى بود كه موضوع جسورانه اى داشت. ليلا پهلوى؛ كوچكترين دختر شاه مخلوع؛ كاراكتر محورى اثر بود و حوادث داستان پيرامون وى شكل مى گرفت. با آنكه گفته مى شود تئاتر هاى با مضامين انقلاب مورد حمايت قرار مى گيرد اما گويا اجراى اين نمايش با محدوديت ها و حاشيه هايى همراه بوده است و به همين بهانه و به مناسبت ايام دهه فجر گفتگويى با كارگردان اين نمايش انجام داده ايم كه در پى مى خوانيد.
* اگر درست حدس زده باشم، شخصيت اول نمايش «آواى آواره» ليلا پهلوى؛ دختر كوچك شاه مخلوع؛ بود كه چند سال پيش بر اثر افسردگى در انزوا خودكشى كرد. چرا به اين مسأله در پوستر و بورشور نمايش خود، اشاره اى نكرديد؟
ـ به نظر من در پوستر كه جايى براى اشاره مستقيم به اين مسأله وجود ندارد ولى در ايده اوليه مى خواستيم المان هايى از يك حكومت و سلطنت فروپاشيده داشته باشيم كه بيان مسائلى از سوى شوراى نظارت مركز هنرهاى نمايشى در مورد نمايش «آواى آواره» ما را به اين سمت برد كه چنين اشاراتى در پوستر و بروشور نداشته باشيم.
* حتى در ديالوگ ها نيز اين مسأله به طور واضح مطرح نشد. حتى اسمى از افراد پهلوى برده نشد. چرا؟
ـ درباره متن هم شوراى نظارت مركز هنرهاى نمايشى باعث حذف برخى اشارات مستقيم شد. نمايشى كه اجرا شد با متن اوليه، تفاوت هاى زيادى داشت. البته اين تفاوت كليت اثر را تحت تأثير قرار نداد. علت آن هم دراماتورژى من از اثر است. تغييراتى كه در متن انجام شد نيز دلايل مختلفى داشت. اول بحث ريتم و ضرباهنگ اثر در اجرا بود. به نظر من در متن زياده گويى هايى وجود داشت كه در اجرا به كار لطمه مى زد. دوم بحث سليقه و ديدگاه من به عنوان كارگردان است. با اجراى برخى صحنه هاى و يا بيان برخى ديالوگ ها موافق نبودم و نكته آخر نيز مميزى است. در واقع من قبل از اينكه كار مورد بازبينى قرار بگيرد با شناختى كه از شرايط داشتم، دست به خود سانسورى زدم. شايد اين كار اشتباه باشد ولى من در آن شرايط اين كار را لازم مى دانستم. با اينكه متن مورد تصويب مركز بود ولى از همان روزهاى اول احساس كردم حساسيت هايى در مورد اين كار به وجود آمده و برخى افراد نيز به اين مسأله دامن مى زنند لذا متن را طورى تغيير دادم كه در هنگام بازبينى فقط در دو مورد از سوى شوراى نظارت اصلاحيه گرفت. اول حذف نام ليلا (كه در كل نمايش دوبار تكرار مى شد) و ديگر حذف يك جمله در پايان نمايش كه از راديو پخش مى شد و خبر خودكشى ليلا پهلوى را اعلام مى كرد در واقع از من خواسته شد به طور مشخص اعلام نشود اين شخص چه كسى است و البته چند پيشنهاد نيز درباره كليت نمايش از سوى شورا ارائه شد. ولى بازبينى انجام شده از سوى ارشاد استان تهران باعث تغييرات بيشترى شد.
*موضوع نمايش جسورانه بود. چه چيز باعث شد كه اين موضوع را براى كارگردانى انتخاب كرديد؟
ـ ابتداى امسال خانم ندا ثابتى ـ نمايشنامه نويس ـ قصد كرد كه در پروژه چهار فصل تئاتر ايران شركت كند. وى از من خواست تا در صورت تأييد طرحش، متن نهايى توسط من كارگردانى شود. من پيشتر با متون خانم ثابتى آشنا بودم و با ايشان نيز همكارى داشته ام. از ابتداى پيشنهاد طرح تا نگارش نهايى نمايشنامه «آواى آواره» در جريان كار و طرف مشورت ايشان بودم. وقتى متن نهايى ايشان مورد تأييد مركز هنرهاى نمايشى قرار گرفت و اجراى آن به من پيشنهاد شد، به نظرم كار خوبى آمد و تصميم گرفتم كارگردانى آن را بپذيرم.
*آيا حمايت هاى لازم از اثر شما صورت گرفت؟ مسئولين مدعى هستند كه آثار مربوط به انقلاب از حمايت هاى كافى برخوردارند.
ـ ظاهراً بايد حمايت را يكبار تعريف كرد. شايد آنچه براى ما انجام شده از نگاه برخى حمايت باشد ولى براى من چنين معنى را نداشته باشد. من آنچه را كه برايمان اتفاق افتاد را مى گويم شما هر اسمى كه فكر مى كنيد بايد روى آن گذاشت را بفرمائيد. از آنجايى كه نويسنده اين كار ـ خانم ثابتى ـ از شهرستان شميرانات در پروژه چهارفصل شركت كرده بود كار، بعد از رسيدن به مرحله اجرا به استان تهران معرفى شد. در واقع امور استان هاى مركز هنرهاى نمايشى اعلام كرد ما با اين كارها قرارداد مى بنديم و حمايت مالى انجام مى دهيم ولى پلاتو تمرين و سالن اجرا بايد از سوى استان تأمين شود و گروه ها حق استفاده از امكانات مركز را ندارند (چون اين پروژه براى حمايت از شهرستان ها تعريف شده بود) همچنين اعلام شد سقف قرارداد براى كارهاى فصل اول چهار فصل ۷ ميليون تومان خواهد بود. پيگيرى هاى ما از استان تهران منجر به اين شد كه در تالار محراب تمرين كنيم و حتى عنوان شد درهمان جا اجرا رويم كه بعدها دچار تحريف شد و گفتند ما گفتيم فقط در محراب تمرين كنيد! تمرينات ما از نيمه اول شهريور در پلاتو تمرين تالار محراب آغاز شد. پلاتويى كه نوساز و تميز است اما هيچ امكاناتى ندارد. در همان روزهاى اول تمرين، تالار از ما متن خواست و بعد از يكماه اعلام شد فرصت تمرين ما به اتمام رسيده و بايد درخواست مجدد كنيم. بعد از درخواست مجدد كه ظاهراً از سوى استان تهران تأييد هم شد گفتند بايد جواب متن از سوى استان اعلام شود تا تمرين ادامه پيدا كند! با مساعدت مديريت تالار محراب تمرينات ما ادامه يافت ولى ظاهراً تأييديه متن نيامده بود. وقتى آماده بازبينى شديم و درخواست بازبينى را به مركز اعلام كرديم (اول آبان ماه) گفتند از كار فيلم بدهيد. از آنجايى كه ما از استان تهران در اين پروژه شركت مى كرديم درخواست بازبينى حضورى كرديم كه بعد از مدتى پيگيرى قرار بر بازبينى حضورى شد و ۱۹ آبان ماه بازبينى انجام شد. از آنجايى كه ريحانه سلامت ـ بازيگر ـ در نمايش ديگرى نيز حضور داشت و اين مطلب را از قبل به مركز و تالار اعلام كرده بوديم، مى خواستيم از ۲۵ آبان كه توافق اوليه ما هم بود اجرا برويم كه با نمايش ديگر، تداخل اجرا نداشته باشيم ولى اين مجوز از سوى استان صادر نشد و اعلام شد كار بايد از سوى استان هم بازبينى شود كه با پيگيرى هاى فراوان و چند بار جابجايى نوبت بازبينى بالاخره در ۴ آذر اين بازبينى انجام شد و با وجود تأييد هيأت بازبين ولى كار براى اجرا به مركز معرفى نشد! (كه خود، قصه جالبى دارد) بعد از يك سير ادارى و شنيدن حرف هاى عجيب و جديد (به عنوان مثال بعد از چند ماه تمرين و هزينه كردن از سوى يكى از معاونين مدير كل استان تهران اعلام شد اصلا پروژه چهار فصل به ما ربطى ندارد در صورتى كه روز اول همين شخص نامه تمرين و اجراى ما را به تالار محراب پاراف كرده بود!) كل تمرينات ما در سالن اجراى محراب هم به ۴ جلسه نكشيد در صورتى كه قرار بود در آنجا اجرا داشته باشيم و دقيقا ساعت ۱۲ روز دوشنبه ۲۵ آذر ماه سالن را براى نصب دكور و بستن نور و... تحويل شد كه ساعت ۸ شب همان روز هم اجرا داشتيم. هيچ پولى هم قبل از اجرا به گروه پرداخت نشد و تمام هزينه ها را شخصا پرداخت كردم تا اين لحظه نيز قرارداد اجرا را تنظيم نكرده اند ولى ظاهراً در شوراى ساخت مبلغ ۵ ميليون تومان براى پرداخت به گروه تأييد شده است (و البته ۵ درصد كسر ماليات هم خواهد داشت) كه اميدوارم تا پايان سال پرداخت شود. حالا به نظر شما آنچه به اختصار عرض كردم حمايت است؟
* براى آخرين سؤال، از آن جايى كه نمايش اخير شما در حوزه تئاتر انقلاب جاى مى گيرد، فكر مى كنيد افق تئاتر انقلاب چگونه خواهد بود؟
ـ اول بايد پرسيد منظور از تئاتر انقلاب چيست؟ نمى توان آثار را تنها به دو بخش انقلابى و غيرانقلابى تقسيم كرد و بايد ديد از چه زاويه اى قرار است به انقلاب اسلامى نگاه كنيم. ولى آنچه مشخص است در طى اين سى سال كارهايى كه درباره شخصيت هاى انقلابى، شعارهاى انقلابى (استقلال، آزادى و...)، فلسفه انقلاب و پيام انقلاب، علل بروز و پيروزى انقلاب، نقش قشرهاى مختلف در پيروزى انقلاب و... توليد و اجرا شده باشد بسيار اندك است و در حافظه ما آثار شاخصى ثبت نشده و اگر هم وجود دارد بسيار اندك است. البته رشد تئاتر ما بعد از انقلاب، جدا از تئاتر انقلاب نيست و افق تئاتر انقلاب نيز با آينده كليت تئاتر كشور پيوند دارد. البته نكته اى كه در اينجا لازم به ذكر است حمايت از هنرمندان براى ورود به عرصه هاى جديد است. مسلما صحبت كردن درباره انقلاب حساسيت هايى را خواهد داشت و اگر مسئولان سعه صدر نداشته باشند هنرمند ترجيح مى دهد در يك فضايى كه حساسيت كمترى دارد كار كند. فقط ديكته ننوشته غلط ندارد. ورود به عرصه هاى كمتر رصد شده شايد با ضعف هايى همراه باشد ولى بايد نگاه حمايتى داشت. وقتى مديران به حسن نيت هنرمندان اطمينان كنند و بپذيرند هنرمند براى وصل كردن آمده آنگاه كارها بهتر و سريع تر پيش مى رود. در مورد نمايش «آواى آواره» هر چند بعدا نگاه بهترى به كار شد و به بخش موضوعى جشنواره تئاتر فجر نيز راه يافت ولى در ابتدا برخوردهاى تعجب آورى وجود داشت كه ناشى از عدم اطمينان به هنرمند بود. نمايشى كه در ابتدا طرح بوده است و طرح مورد تصويب قرار گرفته و سپس با نظارت پروژه چهار فصل توليد شده و متن آن براى اجرا مورد تأييد قرار گرفت، جاى تعجب داشت كه در طول تمرين و پروسه توليد دچار حاشيه شود و اعلام شود اين متن مورد نظر و تأييد نيست! آن هم در شرايطى كه كار هنوز ديده نشده بود. به نظر مى رسد بايد به سمت برقرارى ديالوگ و ارتباط با هنرمند رفت و به جاى برخورد سلبى بكوشيم شرايط را براى عرضه بهتر اثر به وجود آوريم. همواره ارائه پيشنهادهاى علمى و مشاوره هاى دوستانه بهتر از برخورد مميزى و تحكمى است. وقتى ادعا مى كنيم كارهاى شعارى و سطحى و سفارشى نمى خواهيم پس بايد شرايط را براى توليد مهيا كنيم و بپذيريم كه شايد ايرادات و اشكالاتى هم به وجود بيايد ولى مسلما نتيجه آن قدمى رو به جلو خواهد بود.