|
پايدارى چرخه تنش ميان تاشكند- دوشنبه
|
|
|
عدم توافق تاشكند و دوشنبه بر سر استفاده مناسب از منابع آب مشترك، اسباب شكل گيرى چرخه پايدارى از تنش ميان دو كشور (در تابستان امتناع تاجيكستان از تحويل آب به ازبكستان و در زمستان ايجاد چالش از سوى ازبكستان بر تاجيكستان در حوزه انرژى (گاز)) بوده است. به گزارش ايراس، تنش هاى تاريخى ميان ازبكستان و تاجيكستان اسباب آن شده كه اين دو كشور نتوانند در خصوص مسائل و موضوعات منطقه اى در آسياى مركزى به توافق پايدار دست يافته و از تكرار چرخه هاى تنش بين دو كشور جلوگيرى كنند. در اين ميان، موضوع نحوه استفاده آب هاى مشترك در آسياى مركزى به ويژه سه رود سيردريا، آمودريا و زرافشان كه تاجيكستان در بالادست و ازبكستان در پائين دست اين رودها قرار دارند، همواره محل كشمكش و در مقاطع مكرر محل فشار متقابل دو كشور بر يكديگر بوده است. در اين ميان ذهنيت هاى منفى تاريخى ميان تاجيكان و ازبك ها، مزيدى بر مسامحه ناپذيرى طرفين بر سر مسائل آب بوده كه اين مشكلات متعددى را در سراسر دوره پس از شوروى براى دو كشور ايجاد كرده و باعث آن شده كه مذاكرات متعدد طرفين به نتيجه بايسته منتهى نشود. موضوع از اين قرار است كه در فصل تابستان كه كشورهاى پائين دست از جمله ازبكستان براى مزارع خود نياز مبرمى به آب دارند، كشورهاى بالادست اقدام به ذخيره سازى آب براى توليد نيروى برق آبى در زمستان كرده و از رهاسازى آب خوددارى مى كنند. در مقابل در زمستان كه كشورهاى پائين دست نيازى به آب ندارند، كشورهاى بالادست براى ايجاد برق اقدام به رهاسازى آب مى كنند كه اين امر با خساراتى به مزارع كشورهاى پائين دست همراه است. همين امر يعنى، عدم تفاهم در نحوه مديريت منابع آب، به چرخه اى از تنش ميان ازبكستان و تاجيكستان دامن زده است. به اين عبارت كه تاجيكستان در فصل تابستان از صدور آب به ازبكستان خوددارى مى كند و در مقابل در زمستان كه اين كشور نياز به گاز و برق دارد، ازبكستان در صدور اين حامل هاى انرژى از خاك خود (به عنوان صادركننده يا ترانزيت) خوددارى مى كند. در همين رابطه و در حالى كه تاجيكستان با مشكل حاد انرژى دست به گريبان است و طى ماه هاى اخير بسيارى از بخش هاى اين كشور در خاموشى به سر برده اند، ازبكستان براى دومين بار طى ماه هاى اخير اقدام به كاهش حجم گاز صادراتى خود به تاجيكستان كرده است. تاشكند پيش از اين نيز با استناد به مشكلات فنى از صدور برق تركمنستان به تاجيكستان خوددارى كرده بود. در مورد اخير، تاشكند با درخواست از دوشنبه براى بازپرداخت ۱۶ ميليون دلار بدهى خود بابت واردات قبلى گاز، ميزان صدور گاز خود به اين كشور را از ۴۵ هزار مترمكعب در روز به ۲۰ تا ۲۲ هزار مترمكعب كاهش داده و تأكيد كرده كه تنها در صورت بازپرداخت بدهى ها به صدور مقادير بيشترى گاز به اين كشور خواهد كرد. مقامات ازبك حتى هشدار داده اند كه در صورت عدم پرداخت اين بدهى ها، ممكن است صدور گاز را به طور كامل متوقف كند. كاهش صدور گاز از ازبكستان به تاجيكستان، مزيدى بر مشكلات انرژى، اقتصادى و اجتماعى اين كشور شده به نحوى كه طى ماه هاى اخير بسيارى از كارشناسان از جمله تحليلگران گروه بحران بين الملل تأكيد كرده اند مشكلات زنجيره اى اقتصادى و اجتماعى در تاجيكستان در آينده نزديك مى تواند به ناآرامى هاى اجتماعى منتهى شود. شايان ذكر است كه اين دومين زمستانى است كه تاجيكستان با مشكلات حاد انرژى دست به گريبان است. طى روزهاى اخير تنها دوشنبه از انرژى برق برخوردار بوده و بخش هاى زيادى از اين شهر نيز در ساعات بسيارى از شبانه روز با قطعى هاى مداوم برق مواجه است. حائز تأمل اين كه، بنا به اعلام برخى مقامات دولتى اين خاموشى ها تا تابستان به طول خواهد انجاميد. جالب تأمل اين كه در برخى تحليل ها، اصرار تاشكند به بازپرداخت بدهى هاى تاجيكستان به آگاهى اين كشور از قول مساعد اتحاديه اروپا به رحمان (در سفر اخير وى به اروپا) نسبت داده مى شود كه طى آن خوزه امانوئل باروسو، رئيس كميسيون اتحاديه اروپا به وى قول اعتبارى به ارزش ۳۴ ميليون يورو براى مهار بحران اقتصادى در تاجيكستان را داد. در اين سفر بانك سرمايه گذارى اروپا نيز به رحمان قول همكارى براى احياء صنايع انرژى اين كشور را داد و برخى كشورها از جمله كشورهاى بالتيك نيز براى سرمايه گذارى در بخش توليد انرژى برق آبى تاجيكستان نيز اعلام آمادگى كرده اند. با همين ملاحظه، رحمان در سفر اخير خود به لتونى تأكيد كرد كه كشورش با عملياتى كردن طرح هاى موجود از جمله دو نيروگاه برق آبى مهم سنگ توده و راگون، تا پنج سال آينده در حوزه انرژى به خودكفايى كامل خواهد رسيد. به تأكيد او، هم اكنون گازپروم در حال اكتشاف در چهار نقطه تاجيكستان است و همكارى روسيه در پروژه سنگ توده يك نيز در حال پيشرفت مطلوبى است. اما ازبكستان به همكارى هر كشور و يا سازمان با تاجيكستان براى ايجاد نيروگاه هاى برق آبى حساسيت دارد و در اين زمينه اسلام كريم اف نيز بارها هشدار داده كه ايجاد نيروگاه هاى برق آبى در مسير رودهاى مشترك آسياى مركزى، نه تنها مشكلى را حل نخواهد كرد، بلكه مزيدى بر تنش هاى موجود خواهد بود. شايان ذكر است كه هم اكنون، تاجيكستان ۹۸ درصد از نياز گاز خود را از ازبكستان به بهاء ۲۴۰ دلار در ازاء هر هزار مترمكعب وارد مى كند و تشديد ناراحتى هاى تاشكند از پيشرفت ساخت نيروگاه هاى برق آبى بازگفته، مى تواند سبب ساز مشكلات بيشترى در روابط دو كشور باشد.
|