روسيه مى تواند با نفوذى كه اكنون هم در كشورهاى منطقه آسياى مركزى، نقش داور ميانجى بى طرف را ايفا كرده، براى عادى سازى روابط اين كشورها بين همديگر و با وارد نمودن سرمايه خويش با حفظ بى طرفى، موقعيت خود را دوباره مستحكم نمايد و مورد اعتماد همه كشورهاى منطقه گردد. در غير اين صورت، با از دست دادن اعتماد كشورهاى منطقه، موجب از دست دادن منافع خود در برخى از اين كشورها خواهد شد. آيا مسكو مى تواند در يك آستين تاشكند و در آستين ديگر دوشنبه را داشته باشد؟ بعد از فروپاشى اتحاد شوروى و كسب استقلال جمهورى هاى آسياى مركزى، تاشكند با داشتن نقش كليدى در منطقه، كه از زمان استيلاى روسيه تزارى بجا مانده بود و حكومت ۷۰ سال كمونيستى نيز آن قاعده را ويران نكرد، هرگونه تغييرات كادرى مهم و احداث پروژه و كارخانه هاى بزرگ در منطقه با رضايت و مشورت تاشكند از جانب مسكو اجرا مى شد. به گزارش ايران شرقى تاشكند با داشتن نقش اساسى در جنگ شهروندى تاجيكستان، اميدوار بود كه مسكو نيز اين قاعده را رعايت كند و در دوشنبه يك حكومت تحت نفوذ ازبكستان روى كار بيايد. اما از روى كار آمدن حكومت امام على رحمان هنوز يك سال نگذشته، مناسبت هاى دوشنبه و تاشكند به سردى گراييد. البته علت اساسى آن خود خواهى رژيم كريم اف بود، كه مى خواست حكومت امام على رحمان روابط خود با مسكو را با مشورت و رضايت تاشكند تنظيم كند. اما اين خودخواهى هاى كشور همسايه، تاجيكستان را مجبور ساخت تا روابطش را با مسكو مستقيما مديريت نمايد. اين اختلافات در انتخابات رئيس جمهورى تاجيكستان در پاييز سال ۱۹۹۴ به اوج خود رسيد. ابتدا انتخابات با فشار تاشكند به تاخير افتاد. سپس حكومت كريم اف آشكارا از رقيب رحمان حمايت نمود. بعد از نااميد شدن تاشكند از اينكه ديگر از نقش كليدى او در منطقه از جانب روسيه حمايت نخواهد شد، كريم اف براى برقرارى نفوذ سابقش، به غرب روى آورده در داخل قلمروش پايگاه هاى نظامى آمريكا را تاسيس نمود. اما مثل گذشته سياست فشار و انحصارطلبى خود را نسبت به تاجيكستان ادامه داد. روابط دوشنبه و تاشكند ديگر رو به بهبودى نياورد.با بهانه عدم امنيت در تاجيكستان و پيشگيرى از ورود سلاح و مهمات به داخل كشورش، ازبكستان مرزهاى خود با تاجيكستان را به خط مقدم جبهه جنگ تبديل نمود و خط مرز خود با تاجيكستان را مين گذارى كرد. همچنين رژيم رواديد را بين دو كشور همسايه به طور يكجانبه جارى نمود. تاشكند با اقدامات يك طرفه اش تلاش هاى روسيه براى ميانجيگرى جهت بهبود روابط كشورش با تاجيكستان را بى ثمر كرد. حوادث خونين انديجان و موضع گيرى شديد سازمان هاى حقوق بشر و كشورهاى غربى در مقابل اين حوادث، تاشكند را مجبور ساخت تا براى نجات خود دوباره به آغوش روسيه بازگردد. روسيه هم كه در انتظار اين تحول بود، بدون هيچ قيد و شرط آن را پذيرفت. اين تغيير موضع دو كشور همسايه ازبكستان، تاجيكستان و قرقيزستان را كه از سياست بزرگ منشانه همسايه شان دچار مشكلات بودند، اميدوار ساخت، كه اكنون روسيه با پيدا كردن نفوذ دوباره، تاشكند را مجبور خواهد ساخت تا از سياست نادرستش در قبال همسايه ها صرف نظر نمايد.
اما متاسفانه روسيه به حل اين مشكلات توجهى نكرد و روند اساسى سياست خارجى اش را به جانب اروپا و برخى كشورهاى آسيا و آمريكاى لاتين متمركز كرد و با كشورهاى آسياى مركزى از زاويه كشورهاى فقير و محتاج برخورد نمود و براى آنها اهميتى قائل نشد. گاهى مثل گذشته در جلسات سازمان كشورهاى مشترك المنافع بين كريم اف و امام على رحمان تلاش هايى براى ميانجيگرى انجام مى داد. تاشكند نيز كه در ابتدا زير فشار قرار داشت، آمادگى خود را براى عادى سازى روابط با همسايگان همپيمانش اعلام نمود. كه اين اميدوارى زيادى را بين مردم اين دو كشور (قرقيزستان و تاجيكستان) و حتى كشور ازبكستان به وجود آورد. اما بعد از آن كه مطمئن شد روسيه در حل قضيه تلاش چندانى ندارد، دوباره سياستش را مثل گذشته ادامه داد. تاشكند هر لحظه از روسيه به عنوان كشور نزديك و شريك استراتژيك ياد كرده است. اما همچنان هدف اصلى خود، يعنى تسلط مجدد و برقرارى نفوذ خود در منطقه را به عنوان سياست اساسى خويش دنبال مى كند. در بدو ورود تاشكند به سازمان اقتصادى اراسيا، كه كشورهاى منطقه را در همكارى هاى اقتصادى در رديف برابر قرار مى دهد، تاشكند با حضور آستانه در اين سازمان نتوانست سياست برترى جويانه منطقه اى خود را تحقق بخشد، بعد از اعلام آمادگى كشورهاى غربى براى عادى سازى روابط با تاشكند، ازبكستان دوباره اين سازمان را ترك نمود. شايد يكى از علل اساسى رنجش تاشكند و خروج از اين سازمان، اولين سفر رئيس جمهور منتخب روسيه- مدودف به قزاقستان (نه تاشكند) باشد، كه برترى دادن به آستانه را در قبال تاشكند در منطقه نشان مى دهد. مسكو هم بعد از اقدام كريم اف و شايعات مبنى بر خروج تاشكند از سازمان امنيت جمعى و شركت نكردن تاشكند در جلسه غيررسمى سران اين سازمان در ماه دسامبر سال گذشته در قزاقستان، سفر دوروزه جناب مدودف به تاشكند را در ماه ژانويه سال جارى تنظيم نمود. اين سفر، كه ۲۳-۲۲ ژانويه سال جارى انجام يافت، با امضاى قرارداد خريدارى ۱۶ ميليارد متر مكعب گاز ازبكستان به قيمت جهانى، كه قيمت اصلى آن اعلام نشد، تكميل گرديد. در نشست مطبوعاتى كه پس از انجام گفت و شنود، كريم اف و مدودف براى خبرنگاران برگزار شد، كريم اف اظهار داشت، كه ازبكستان تنها به روسيه گاز مى فروشد و روسيه اختيار دارد، كه اين را خود استفاده كند يا به هر طرفى، كه بخواهد بفروشد. بعد از اين سخنان از مدودف خواهش نمود، كه به تاجيكستان و قرقيزستان فشار بياورد تا در مسائل آب با پيشنهادات ازبكستان در اين زمينه موافقت كنند. چرا كريم اف در اين زمان از اين عامل و ابزار استفاده كرد. در صورتى، كه در ماه اكتبر سال ۲۰۰۸ در ملاقات با سران كشورهاى سازمان امنيتى آتلانتيك شمالى ناتو اعلام داشت، كه كشورش آماده است به عنوان آلترناتيو روسيه، از راه تركمنستان و قفقاز با احداث خط لوله جديد، گاز خود را بفروشد و امروز قاطعانه اعلام مى دارد، كه تنها به روسيه گاز مى فروشد. جاى ترديد نيست، كه تاشكند فرصت طلبى مى كند و مى خواهد، كه روسيه به ازاى سرمايه گذارى در تاجيكستان و قرقيزستان در احداث سد و نيروگاه هاى برق آبى، از آنها طلب نمايد، كه در مسائل آب از نظرات و مواضع تاشكند حمايت و پيروى كنند. اما بايد تذكر داد، كه تاشكند غير از راه انتقال گاز خود از مسير قزاقستان و روسيه در حال حاضر چاره ديگرى ندارد. زيرا راههاى آلترناتيو فقط به واسطه افغانستان و تركمنستان امكان پذير است. اولى نسبت به مسائل امنيتى، دومى به علت مشكلات مرزى، به تاشكند امكان نمى دهد براى صادر نمودن گاز از راه تركمنستان اقدام نمايد. تاشكند نمى خواهد، كه يك عامل اساسى فشار را در اختيار عشق آباد قرار بدهد. تاشكند در مدت بيشتر از ۱۷ سال است، كه از اين عامل ارتباطى در مقابل همسايگانش تاجيكستان و قرقيزستان ماهرانه استفاده كرده است. تاشكند هم تا امروز از سياست بزرگ منشى اش نسبت به همسايگان خود دست نكشيده است. تاجيكستان در طول بيشتر از ۱۷ سال استقلال خود، هميشه نسبت به كشور روسيه صادقانه عمل نموده است. روسيه نيز مى تواند با نفوذى كه اكنون هم در كشورهاى آسياى مركزى دارد، نقش داور و ميانجى بى طرف را ايفا كرده و براى عادى سازى روابط اين كشورها بين همديگر و با وارد نمودن سرمايه خويش، با حفظ بى طرفى، دوباره موقعيت خود را در بين كشورهاى منطقه بازسازى كند. در غير اين صورت با از دست دادن اعتماد آنها، موجبات از دست دادن منافع خود در برخى از كشورهاى منطقه را فراهم خواهد كرد.

آصف على زردارى، رئيس جمهور پاكستان، در مصاحبه اى از طالبان به عنوان جدى ترين تهديد براى كشورش ياد كرده و هدف  آنها را تصاحب قدرت دانسته است. به گفته او، در گذشته خطر اين نوع گروه هاى خشونت گرا دست كم گرفته شده است. به گزارش ايسنا، زردارى كه با تلويزيون «سى بى اس» سخن مى گفت، ضمن اشاره به ستيزه جويى طالبان در افغانستان و پاكستان، گفت كه آنها در بخش هاى بزرگى از پاكستان آماده و حاضرند و اينك ديگر نه تنها در مناطق قبايلى، بلكه در شهرهاى بزرگ نيز مشغول فعاليت هستند. به گفته زردارى، اين واقعيتى است كه قبلا از اذعان به آن اجتناب مى شده است. رئيس جمهور پاكستان در ادامه مصاحبه ، ضعف هاى نيروهاى مسلح در مبارزه با دسته جات افراطى را محملى براى سوءاستفاده اين دسته جات دانست. او با اشاره به اين كه شمار نيروهاى ارتش در مناطق مرزى اينك به ۱۲۰ هزار نفر افزايش يافته، افزود كه اين نيروها براى بقاى پاكستان به كار گرفته شده اند و نه براى منافع و خوش آمد كس ديگرى. زردارى ضمن رد اين شايعه كه ارتش و سازمان امنيت پاكستان به طور كامل از دولت حمايت نمى كنند، گفت: بدون فعاليت و پشتيبانى نيروهاى مسلح و سازمان هاى امنيتى، حال مدت ها بود كه پاكستان به چنگ نيروهاى افراطى افتاده بود.
حضورى محسوس و آشكار
در حال حاضر يك منطقه كامل در پاكستان، يعنى دره سوات در منطقه شمال غربى اين كشور، تحت سلطه طالبان است. آنها در اين ناحيه صدها مدرسه و تأسيسات آموزشى را نابود كرده اند و دختران را از رفتن به مدرسه بازداشته اند. در كل منطقه ايالت مرزى شمال غرب پاكستان نفوذ و حضور طالبان به خوبى محسوس و آشكار است. آنها احتمالا در همين ناحيه سر زمين شناس لهستانى، پيوتر استانژا را در سپتامبر گذشته از تنش جد كردند.
اين گمان وجود دارد كه ربودن جان سولكى، رئيس دفتر پناهندگان سازمان ملل در بلوچستان پاكستان نيز كار همين گروه باشد. خاستگاه بسيارى از اعضاى طالبان مناطق پشتون نشين مرزى ميان پاكستان و افغانستان است.
اكثر پايگاه هاى آنها در همين منطقه است و اعضاى القاعده نيز عمدتا در همين جا مخفى شده اند. باراك اوباما، رئيس جمهور جديد آمريكا در گفتگوى تلفنى هفته پيش خود با زردارى گفت، يقين دارد كه تروريست ها از «ناحيه امن» و صعب العبور واقع در مناطق قبايلى پاكستان دست به عمليات مى زنند. آمريكا احتمال زياد مى دهد كه اسامه بن لادن، رهبر القاعده نيز در همين منطقه مخفى باشد.
«توافق پنهان»
«ناحيه امن» واقع در مناطق قبايلى پاكستان در ماه هاى اخير چندين بار آماج حملات موشكى آمريكا بوده است. اعتراض آشكار دولت اسلام آباد هم كه اين حملات را «غيرسازنده» و تشديدكننده جو ضدآمريكايى در پاكستان مى داند كمتردر واشنگتن مورد اعتنا قرار گرفته است. ضمن اين كه، در خود پاكستان اين شايعه قوى وجود دارد كه آمريكا از موافقت پنهانى دولت اسلام آباد با حملات يادشده مطمئن است، هر چند كه در عمل، از شهروندان عادى نيز معمولا عده اى قربانى آنها مى شوند. در تازه ترين مورد از اين حملات، روز شنبه گذشته، يك هواپيماى بدون سرنشين دو موشك به سوى يكى از مراكز احتمالى آموزش «تحريك الطالبان» پاكستان پرتاب كرد كه در نتيجه آن ۲۷ نفر كشته شدند. اين حمله سومين مورد از زمان به قدرت رسيدن باراك اوباما در آمريكا بوده است. ديانا فاين استاين، عضو سناى آمريكا گفته است كه هواپيماى بى سرنشين از پايگاهى در خود پاكستان به پرواز درآمده است. اين گونه اظهارات شايعه يادشده را بيش از پيش قوت مى بخشند.
دستور اوباما به افزايش نيرو در افغانستان
از سوى ديگر به دليل وخامت اوضاع در افغانستان، باراك اوباما با اعزام ۱۷ هزار نيروى اضافى به افغانستان براى تقويت مبارزه عليه طالبان موافقت كرد. باراك اوباما رئيس جمهورى آمريكا، تلاش مى كند كه با تقويت حضور نيروهاى خارجى در عراق مبارزه عليه طالبان را شديد و جدى تر كند. به گزارش ديپلماسى ايران بر اساس گزارش مجله آلمانى اشپيگل، باراك اوباما با درخواست رابرت گيتس وزير دفاع آمريكا براى اعزام نيروهاى نظامى بيشتر به افغانستان موافقت كرد. اين نيروهاى نظامى در برگيرنده حدود ۱۷ هزار سرباز هستند. اوباما در اين ارتباط خطاب به رسانه ها گفت: «براى بهبود شرايط و ايجاد ثبات در افغانستان افزايش نيروها بسيار ضرورى است.» رابرت گيبس سخنگوى كاخ سفيد،  در دنور اظهار داشت، اين تصميم به اطلاع پنتاگون رسيد و دستور آن نيز به امضا خواهد رسيد. قرار است دو تيپ تازه - يك تيپ ارتش و يك تيپ از تفنگداران دريايى - به افغانستان اعزام شوند. اين اولين مورد استقرار عمده نيروها تحت نظر اوباما است و همزمان با مرور سياست هاى دولت وى در قبال افغانستان انجام مى شود. مقام هاى امنيتى گفتند كه اين نيروها قرار است پيش از تشديد احتمالى درگيرى ها همزمان با گرم شدن هوا، مستقر شوند. اين نيروها شامل ۸۰۰۰ تفنگدار دريايى، ۴۰۰۰ سرباز ارتش و ۵۰۰۰ خدمه پشتيبان خواهد بود. هم اكنون ۱۴ هزار نيروى آمريكايى تحت نظارت ناتو در افغانستان حضور دارند. همچنين ۱۹ هزار سرباز آمريكايى تحت فرماندهى ارتش آمريكا مسئول مقابله با نيروهاى شورشى طالبان و القاعده هستند. ژنرال ديويد مك كرنان فرمانده نيرهاى آمريكايى در افغانستان نيز خواهان تعداد بيشترى نيرو در افغانستان شده بود. وى پيش از اين گفته بود، ما به حدود ۳۰ هزار سرباز اضافى نياز داريم تا بتوانيم طالبان را قلع و قمع كنيم و از غير نظاميان حمايت كنيم. به گزارش اشپيگل، البته در اوايل ماه فوريه نيز وزارت دفاع آلمان خبر داده بود كه آمريكا با اتخاذ استراتژى جديد در افغانستان درصدد افزايش نيروها در اين منطقه است. جيمز آپارتوراى سخنگوى ناتو نيز اظهار داشت، طالبان و حاميان آنها مسئول مرگ ۸۰ درصد از غير نظاميان هستند. ما بايد خيلى شفاف عاملان مرگ غير نظاميان را معرفى كنيم. ناتو بسيار تلاش مى كند كه از كشته شدن غير نظاميان جلوگيرى كند. به طور كلى انتظار مى رود كه دولت جديد آمريكا تعداد سربازان حاضر در افغانستان را تا ۶۰ هزار تن هم افزايش دهد.