تحولات داخلى و مرزى دو كشور همسايه و هم كيش افغانستان و پاكستان در ناحيه پر تنش آسياى جنوب غربى به اولويت اول روابط خارجى و نگرانى جدى دولت جديد واشنگتن و دمكرات ها تبديل شده است. مسأله اى كه هر چقدر در آن دست و پا مى زنند بيشتر در آن فرو مى روند. آقاى اوباما نيز اعلام كرده كه شرايط در افغانستان پيچيده تر از عراق شده است. به گزارش ديپلماسى ايران در حالى كه تيم روابط خارجى رئيس جمهور جديد آمريكا در حال مزه مزه كردن و فهم احتمالى تحولات و واقعيات و مسائل اين منطقه مهم و در عين حال خطرناك براى اين كشور و جبهه غرب هستند به نظر مى رسد آنها احساس مى كنند لازم است براى جلب همكارى همه بازيگران موثر منطقه و يا حداقل شنيدن نقطه نظرات و ملاحظات آنها ترتيب اجلاسى را براى جمع كردن كشور هاى مرتبط با افغانستان به جريان بيندازند. كاهش حملات هواپيما هاى مدرن و بدون سرنشين آمريكا به نواحى وزيرستان جنوبى و شمالى پاكستان كه در هفته هاى گذشته و در ماه هاى آخر حكومت جرج بوش بر آمريكا به اوج خود رسيده بود به يك توقف نا گزير و اجتناب ناپذير رسيده و تا حد زيادى فروكش كرده است. اين كاهش حملات نظامى و هوايى بدون ترديد با ملاحظات و فشارهاى دولت و ارتش پاكستان هم خوانى دارد. جابجايى و كوچ صدها هزار نفر از مردم نواحى مذكور هم در احساس نگرانى و ترس مهاجمان از پيامدها و عواقب حملات خود موثر بوده است. بدون ترديد و به همانگونه كه قبلا پيش بينى مى شد افزايش اين حملات و فشارها با واكنش هاى تند و وسيع تر از گذشته در نواحى درگير در پاكستان منجر خواهد شد. تحولات يكساله در ناحيه شمال غربى ايالت سرحد و سوات پاكستان و همراهى و توافق دولت پاكستان در نيمه فوريه سالجارى ميلادى با اين تحولات نهايتا منجر به پذيرش خواست و هدف طالبان و شرعيت خواهان تند روى پاكستانى براى برقرارى حكومت شرعى مورد نظر آنها در اين نواحى شد. مدل و الگويى كه مى تواند به سرعت به ساير نواحى پاكستان و حتى منطقه سرايت كند. تندرويان قبل از اين تحولات و موفقيت ها با حملات متعدد و آتش زدن مكرر مدارس و ضرب و شتم دانش آموزان به ويژه دختر و نيز حمله به ساير مراكز فرهنگى محلى در نقاط مختلف پاكستان كه عموما نيز مذهبى هستند خواستهاى خود را به پيش برده و تحميل كرده بودند. اجلاس سى و يكم مارس در ارتباط با افغانستان در رم ايتاليا در پرتوى اين تحولات بى سابقه برگزار خواهد شد. بدون شك تامل در تحولات پيش آمده مى تواند مويد زنده شدن طالبان دو سوى مرزهاى پاكستان و افغانستان در ماه هاى پيش رو و فرا رسيدن بهار و موج جديد حملات طالبان و متحدان القاعده اى ايشان در اين دو كشور و مناطق بر عليه سربازان غربى باشد. چيزى كه به اختلافات جبهه غرب دامن مى زند و تصميم گيرى براى ادامه نبرد عليه شورشيان طالبان را به مخاطره جدى در نزد اين جبهه خواهد انداخت. براساس نظرسنجى هاى اخير صورت گرفته در پاكستان، هند كه همواره به عنوان دشمن شماره يك پاكستان مقام اول را در اين افكار سنجى ها دارا بود جاى خود را به آمريكا داده است. قبل از آن آمريكا متحد اسلام آباد بر عليه هند محسوب و تبليغ مى شد. آمريكايى ها در ابتداى ورود به افغانستان و اشغال خاك اين كشور و استقرار واحد هاى امنيتى و نظامى خود در پاكستان به اين ملاحظات و تذكرات توجه نداشتند كه اصولاً افغانستان جاى ماندن نيروى خارجى نيست. آنها بدون اطلاع و مطالعه تاريخ حداقل سيصد ساله اخير افغانستان و منطقه و ناشى از هيجان حوادث ۱۱ سپتامبر و احساس ابر قدرتى وارد نواحى مذكور شدند! اظهار تمايل اخير آقاى اوباما در مصاحبه با نيويورك تايمز براى مذاكره با طالبان ميانه رو ناشى از تجربيات ۷ ساله اخير نظاميان آمريكا در ترجيح زبان زور و نظامى گرى در افغانستان است. تعطيلى ديپلماسى و زبان گفتگو به عنوان راه اول حل و فصل امور و فهم بهتر مسائل در سال هاى اخير كه آمريكا مهمترين مانع اين مسير بوده بيشترين خسارت و صدمه را به روند همكارى ها و صلح منطقه اى وارد كرده است. در كنار تغيير و تحولات صورت گرفته اتفاقات مهم و جالبى نيز از سوى طرفين درگير در منطقه در پيش گرفته شده است. حداقل دو بار حملات سنگين و انهدام مراكز و دپوى ادوات و تجهيزات نظامى نيروهاى ناتو در پاكستان توسط نيروهاى طالبان انجام شده است كه  نمى توانسته بدون حمايتهاى لازم محلى و يا خارجى امكان تحقق پيدا كند. حركت آشكار روس ها در جلب نظر قرقيزها در تعطيل نمودن پايگاه لجستيكى و تداركاتى راهبردى مناس در اين كشور كه جبهه ناتو را از يكى از مراكز مهم تغذيه عمليات و كمك رسانى خود در افغانستان محروم مى كند و همزمان دعوت روس ها از آمريكايى ها براى كمك بيشتر مسكو به غرب در حمايت هاى تداركاتى و سوخت رسانى موردنظر آنها به افغانستان از طريق خطوط آهن خود در آسياى ميانه و وابستگى بيشتر غرب به روسيه در جبهه افغانستان كمتر از يك فاجعه راهبردى براى غرب تلقى نخواهد شد. روسيه در اين اوضاع و احوال كارت هاى بيشترى براى مواجهه با فشارهاى غرب علاوه بر تمايل به همكارى در پرونده هسته اى ايران روى ميز قرار خواهد داد و مى داند كه چگونه با آنها بازى كند. در اين تحولات عمليات مشترك و كم سابقه ارتش هاى افغانستان و انگليس در نواحى جنوب و هلمند افغانستان بر عليه مراكز توليد مواد مخدر و قاچاقچيان و گنگ هاى مواد، همه از آرايش و رويكردهاى جديد نظامى در افغانستان حكايت مى كند. همچنين ترغيب ايران به واكنش مثبت و قبول درخواست جبهه غرب و ناتو براى استفاده از مسير كشورمان در تدارك نيروهاى اين سازمان به افغانستان كه با تحريك رقابتى با روسيه مزين و همراه است كاملا غيرمنطقى است. ايران نمى تواند شاهد حركت كاروان هاى نظامى غربى براى جنگ و بمباران هاى وسيع در افغانستان و نواحى مرزى آن با پاكستان باشد. سياست ها، منافع ملى و علايق وعواطف مردم دو سوى مرزهاى شرقى كشور، شبيه سازى جنگ بين الملل دوم و عبور نيروهاى غربى از خطوط مواصلاتى كشور را كاملا مردود مى كند. استدلال هايى كه در اين جهت ارائه مى شود بيشتر بر پايه تحريك رقابتى غرب ميان ايران و روسيه و حتى پاكستان قرار گرفته است. نتايج و شكست حضور و استفاده نيروهاى غربى از خاك پاكستان و كشورهاى آسياى ميانه جايى براى ترديد در اين مورد باقى  نمى گذارد. انتخابات رياست جمهورى در افغانستان نيز سر انجام با كشمكش هاى صورت گرفته ميان حامد كرزاى پشتون و نظاميان آمريكايى احتمالا در ماه اوت سالجارى برگزار خواهد شد. نگرانى جبهه غرب از سرانجام اين انتخابات در حالى كه دولت آقاى كرزى به شدت در ماه هاى گذشته از سوى مقامات واشنگتن و لندن به بى كفايتى در اداره كشور و مبارزه با مواد مخدر و فساد متهم است تصميم گيران غربى را در تصميم سازى معمول آنها در قبال تحولات آينده افغانستان با مشكلات بيشترى مواجه مى كند. به خصوص آنكه چنانچه بقاى دولت كرزاى و يا به كرسى نشستن فرد جديد با مقتضيات و شرايط پيچيده امروز افغا نستان همراه و هم سنخ نباشد و نظر همسايگان آن را جلب نكند صحنه افغانستان و پاكستان را با ادامه بحران ها و مشكلات ديگرى همراه مى سازد. پاكستان از نظر سياست هاى سلبى خود در افغانستان و تمايل سنتى و شديد خود به استقرار يك دولت تابع و ضد هندى در كابل و ايران از جنبه سياست هاى ايجابى و اثباتى خود و ترجيح يك دولت مركزى قوى در كابل كه حافظ ثبات و امنيت و مانع توليد مواد مخدر در اين كشور باشد هر دو براى هر راهبرد و تصميم جهانى و بين المللى حياتى اند. بدون شك تقويت پيوندها و روابط سياسى و اقتصادى كشورمان با دولت هاى پاكستان و افغانستان و حضور موثر و هدفمند در اجلاس هاى بين المللى مويد و در جهت منافع و امنيت ملى كشورمان و حساسيت هاى آن است. تجربه موفقيت آميز و ماندگار رويكرد و سياستهاى اقتصادى و عمرانى ما در افغانستان در سالهاى گذشته مى تواند همچنان محل و الگوى دولت در قبال افغانستان و كسب حمايت افكار عمومى در اين كشور و جامعه بين الملل باشد. در حالى كه پاكستان اسير مسائل داخلى است و افغانستان هر چه بيشتر بى تاب و بى حوصله براى تغييرات جديد مى شود، تبعات ادامه ناامنى و بى ثباتى در اين كشور به شكل مهاجرت ناخواسته بيشتر، انتقال مواد مخدر و جرم و جنايت و توسعه فقر ادامه خواهد يافت. تا در كنار تداوم حضور نيروهاى خارجى و افزايش آنها در كنار مرزها و كشورهاى همسايه، تحولات و حوادث مهمى را در بهار و تابستان آينده رقم بزند. برنامه جدول خروج منطقى نيروهاى آمريكايى از افغانستان و پاكستان نه تنها به كاهش تنش ها كمك مى كند بلكه از عقب نشينى ناگهانى اين نيروها و ايجاد خلاء ناشى از آن نيز مى تواند جلوگيرى نمايد.

«دور جديد ناآرامى سياسى در پاكستان را ممكن است بعضى يك تجربه دموكراتيزه شدن بدانند اما اين آشوب حداقل يك عنصر نگران كننده را به وجود آورده است.» به گزارش ايسنا، پاكستان هميشه ناآرام، براى چندمين بار متوالى به باتلاق ناامنى و شورش كشيده شد. انگار اسلام آباد نبايد هيچ گاه رويى از آرامش را ببيند تا كشورهاى همسايه آن نيز بتوانند با خيالى راحت به حيات خود ادامه دهند. حتى برگزارى انتخابات دموكراتيك پارلمانى و انتقال آرام قدرت نيز نمى تواند آرامشى پايدار و باثبات براى اين كشور درگير افراط گرايى، وضعيت بد اقتصادى و رقابت براى قدرت به ارمغان آورد. يك روزنامه عرب زبان در گزارشى تكرار شرايط حساس و بحرانى سياسى در پاكستان را مورد تحليل و ارزيابى قرار داده است. در اين گزارش مى خوانيم: ژنرال اشفق پرويز كيانى، رئيس با نفوذ ارتش پاكستان با نقشى سياسى وارد اين بازى شد. ژنرال كيانى در ديدارهاى جداگانه با آصف على زردارى، رئيس جمهور و يوسف رضا گيلانى، نخست وزير در مورد راههاى پايان دادن به اين ناآرامى كه هر روز ابعاد گسترده ترى به خود مى گيرد، بحث و گفت وگو كرد. صدها تظاهركننده از حزب اپوزيسيون مسلم ليگ شاخه نواز به رهبرى نواز شريف، به همراه وكلاى آشفته پاكستانى در يك سركوب ادامه دارد دستگير شدند. اين روزنامه در ادامه نوشته است: اما به جاى اين كه اين تلاش كيانى، اقدامى با نيت خوب باشد، در واقع يك نكته منفى نيز دارد و آن اين كه آيا ارتش شروع كرده است به ورود به دعواهاى سياسى كشور؛ امرى كه براى آينده اين كشور آسياى جنوب شرقى آكنده از جنجال مملو از عواقب خطرناك است. به ويژه با توجه به نقش جنجال برانگيز ارتش در تاريخ پر فراز و نشيب پاكستان. اما هنوز هيچ نشانى از قصد و آمادگى ارتش پاكستان در به دست گرفتن مسئوليت اين كشور قرار گرفته در سراشيبى سقوط نيست. ارتش تاكنون در بيش از نيمى از ۶۲ سال هويت پاكستان به عنوان يك كشور مستقل، در راس حكومت بوده است و ميراث چنين دخالت هاى ارتش در گذشته به هيچ عنوان دلپذير نيست.
در ادامه اين گزارش در توصيف ناخوشايند بودن آن سالها نوشته شده است: در جريان سالها دخالت ارتش، موسسات سياسى و مدنى تقريبا به طور كامل ارزش خود را از دست دادند و از آن سو نيز يك ارتش سياسى شده حس حرفه اى خود را در جهت يابى از دست داد. افزون بر اين دليل ديگرى نيز وجود دارد كه ارتش را مجبور مى كند از پذيرش مستقيم مسئوليت پاكستان در حال حاضر خوددارى كند. بحران امنيتى تحميلى از مناطق مرزى افغانستان كه امروز پاكستان را در خود گرفته به اندازه كافى بزرگ هست كه توجه كامل ارتش را به خودش جلب كند. بنابراين، امكان ندارد كه سران ارتش با به دست گرفتن مسئوليت كامل كشور و انجام وظيفه ها ى امنيتى، خودشان را در تصوير جا بدهند. اما نقش كيانى در تلاش براى پايان دادن به بحران كنونى الزاما بدين معنى است كه پاكستان در خطر شركت دادن ارتش خود در امور ملى اش به عنوان يك حلال مشكلات سياسى است. البته اين كار در گذشته نيز انجام مى شده است؛ به طور نمونه در سال ،۱۹۹۳ عبدالوحيد كاكار، ژنرال پيشين ارتش براى پايان دادن به بن بست نفرت انگيز ايجاد شده ميان رئيس جمهور و نخست وزير وقت وارد مذاكره شد. سپس هم رئيس جمهور و هم نخست وزير با اجبار ژنرال كاكار سرانجام استعفا دادند و راه را براى يك دولت موقت كه انتخابات جديد را سازمان دهى كرد، باز كردند. در موردى ديگر، در سال ،۱۹۹۹ دقيقا شش ماه پس از دخالت ژنرال كاكار، ارتش نهايتا به رهبرى ژنرال پرويز مشرف، يك كودتاى كامل را انجام داد. در اين شش ماه فاصله بين اين دو مورد، ارتش متوجه شد كه بسيار در سياست داخل شده است. اين روزنامه مى نويسد: سياستمداران اپوزيسيون به طور عادى با شخصيت هاى ارشد ارتش تماس هاى مكرر داشته و از آنها كمك خواسته اند تا به آن چه كه چالش هاى سياسى اسلامى بودند، بپردازند. از تاريخ پاكستان درس هاى زيادى مى توان گرفت تا به سياستمدارهاى اين كشور نسبت به خطرات گستاخ كردن ارتش براى گرفتن يك نقش سياسى و سپس هموار كردن راه براى ژنرال ها تا مسئوليت ها را به عهده بگيرند، هشدار داد. يكى از چنين درس هاى مهم تاريخى اين است كه كودتاچيان پاكستان سريعا كنترل امور را به دست نگرفتند، بلكه بر عكس به وجود آمدن چنين واقعيتى مدتى به طول انجاميد به طورى كه اختلال و انحطاط به يك فلج كامل در سراسر كشور منجر شد. اين روزنامه در نتيجه گيرى اين وقايع خطاب به سياستمداران پاكستان مى نويسد: اين كه سياستمداران پاكستان در وضعيت امروز اختلافات خود را به يك شكل سياسى و دوستانه حل كنند، امرى حياتى است. چنين راه حلى با داشتن شكيبايى كامل در برابر نقطه نظرهاى مختلف و اجازه دادن به هر كس براى ابراز عقايد و نظرات خود به طور آزادانه بايد به دست آيد. اما سركوب چند روز گذشته يك روند ناخوشايند را به وجود آورده است. استفاده دولت از تاكتيك هاى ابزارى قوى براى سركوب تظاهرات آينده تنها بى توجهى افراطى و عدم شكيبايى در برابر حق تظاهرات آزاد را برجسته تر مى كند. تصميم نواز شريف نخست وزير اسبق پاكستان براى درخواست از هوادارانش به منظور انجام يك اقدام سرنوشت ساز عليه دولت، شكست كابينه وزرا را در كنترل چالش هاى بزرگتر پيش روى پاكستان برجسته تر مى كند. شريف براى آن كه از رد صلاحيتش براى حضور در رقابتهاى آينده سياسى نگران باشد، دليل موجهى دارد. او علنا زردارى را به سازماندهى اين حكم دادگاه عالى از طريق نفوذش بر قضات ارشد متهم كرده است. اما اين كه او در پى آن برآيد تا سيستم سياسى پاكستان را به گونه اى ناآرام كند كه اسلام آباد به سوى يك فلج ملى پيش برده شود، حتى براى يك رهبر اپوزيسيون نيز بسيار خطرناك است. در پايان اين گزارش آمده است: همانطور كه نظم دموكراتيك پاكستان به سوى يك شكست احتمالى در يك وضعيت بحرانى پيش مى رود و از ارتش قوى و نيرومند اين كشور خواسته شده تا حلال مشكلات باشد، خطرى وجود دارد مبنى بر اين كه بار ديگر هم ژنرال هاى ارتش آ خرين حرف را بزنند.