Abrar Newspaper

فرآگرد عادى سازى روابط بين ارمنستان و تركيه كه در پى سفر عبدا... گل به ايروان آغاز شده، با فراز و فرود هاى مختلف همچنان در جريان است و طرفين به رغم برخى مخالفت هاى داخلى، در مرحله اول به بازگشايى مرزهاى مشترك مصمم هستند. به گزارش ايراس، آنكارا و ايروان پس از نزديك به يك و نيم دهه قطع روابط كه در پى تنش نظامى ميان آذربايجان و ارمنستان اتفاق افتاد، عزم خود را براى از سرگيرى روابط جزم كرده اند. در اين بيش مشكلات مختلفى از جمله مخالفت هاى داخلى در دو كشور، مخالفت دولت و مردم آذربايجان و اختلاف نظر طرفين در باب برخى موضوعات اين روند را با مشكلاتى همراه كرده است. با اين وجود، مقامات آنكارا و ايروان بارها تمايل خود را به عادى سازى روابط ابراز داشته و در آخرين تحول از اين دست طى هفته پيش نمايندگان وزراى خارجه تركيه، ارمنستان و بخش فدرال وزارت امور خارجه سوئيس با انتشار بيانيه مشتركى زير عنوان«فرايند عادى سازى روابط آنكارا- ايروان بر مقصود خود تأكيد كردند. در اين بيانيه تأكيد شده كه طرفين به صورت تدريجى و بر اساس جزئياتى كه در «نقشه راه» عادى سازى روابط به آن اشاره شده روابط خود را به تدريج از سر خواهند گرفت. شايان ذكر است كه اين بيانيه در آستانه سالروز كشتار ارامنه در زمان امپراتورى عثمانى در سال ۱۹۱۵ و همزمان با سفر سرژ سارگ سيان، رئيس جمهور ارمنستان به مسكو منتشر شده است. بر اساس اعلام خبرگزارى ها در ديدار مدودف، رئيس جمهور روسيه با سارگ سيان افزون بر موضوعات مختلف دو جانبه بحث در خصوص موضوع قره باغ، روند عادى سازى روابط ارمنستان با تركيه و موضوع «نقشه راه» اين منظور از جمله موضوعات اصلى بحث بود. ثبات در منطقه قفقاز جنوبى و كنترل تحولات در اين منطقه براى روسيه از اهميت بالايى برخوردار است و به همين واسطه مقامات اين كشور از نزديك كليه تحولات آن را زير نظر دارند. با التفات به بروز برخى شائبه ها در ارمنستان در اين خصوص كه در پس سفر چندى پيش الهام على يف، رئيس جمهور آذربايجان به مسكو طرفين در خصوص قره باغ به موافقت هايى دست يافته بودند، سفر سارگ سيان به مسكو واجد اهميت بود. شائبه ها از اين قرار بود كه روسيه در ازاء همكارى بيشتر با آذربايجان در بخش نفت و گاز قول هايى را به باكو براى تشديد فشار بر ايروان براى مجبور كردن آن به تسامح بيشتر در موضوع قره باغ داده بود. اما سارگ سيان در سفر خود به مسكو، رضايت خود را از اينكه پس از سفر على يف به روسيه تغييرى در مواضع كرملين پيرامون موضوع قره باغ ايجاد نشده اعلام كرد. به اين ملاحظه، به نظر مى رسد يكى از مهم ترين اهداف رئيس جمهور ارمنستان از سفر به مسكو نيز بررسى تحولات قفقاز و روابط اين كشور با آذربايجان و تركيه و حصول اطمينان از عدم تغيير در مواضع مسكو در قبال ارمنستان و قره باغ بوده است. هرچند «نقشه راه» عادى سازى روابط ميان ايروان و آنكارا نيز يكى از مهم ترين موضوعات مذاكرات مدودف و سارگ سيان بوده، اما در اخبار منتشره از اين ديدار تنها بر مذاكرات طرفين در خصوص روابط متقابل اشاره و خبرى در خصوص مذاكرات آنها در خصوص نقشه راه منتشر نشده است. در همين باره، تيگران بالايان، سخنگوى وزارت خارجه ارمنستان تأكيد كرده كه طبق توافق ايروان و آنكارا، جزئيات «نقشه راه » عادى سازى روابط بين دو كشور فاش نخواهد شد. به اظهار او؛ قرار شده تنها كليات اين مسأله همان طور كه در بيانيه آمده در اختيار رسانه ها قرار گيرد كه اهم آن نيز عبارت از اين است كه؛ «طرفين به درك مشتركى براى عادى سازى روابط به نحوى مرضى الطرفين دست يافته اند». اما برخى خبرگزارى هاى منطقه بر اين نكته تأكيد دارند كه اولين مرحله از اين نقشه راه، بازگشايى مرزهاى دو كشور است كه از سال ۱۹۹۳ و در پى بروز جنگ قره باغ بسته شده است و طرفين درنظر دارند پس از اين مرحله به توسعه روابط اقتصادى دوجانبه اقدام كنند. زمزمه هاى برقرارى روابط از طريق بازگشايى مرزها ميان ارمنستان و تركيه، نه تنها خشم مردم و دولت آذربايجان را باعث شده به نحوى كه طى روز هاى اخير برخى مقامات اين كشور تركيه را به خيانت متهم كرده اند، بلكه در برخى مناطق دو كشور از جمله مرزهاى مشترك ارمنستان و تركيه نيز اسباب برخى ناآرامى ها شده است. هم از اين رو بود كه رجب طيب اردوغان، نخست وزير تركيه مجبور شد طى بيانيه اى اعلام كند كه بهبود روابط تركيه و ارمنستان از جمله بازگشايى مرزهاى مشترك منوط به حل مسأله قره باغ است. شايان ذكر است كه طى هفته پيش برخى گروه هاى داخلى در ارمنستان از جمله ژيراير سفى ليان از حزب داشناكسيون كه از او زير عنوان قهرمان جنگ قره باغ ياد مى شود، در مقابل وزارت امور خارجه ارمنستان تجمع كرده و تحركات اخير در سياست خارجى دولت براى عادى سازى روابط با تركيه و آذربايجان به خيانت ملى و عقب نشينى از مسأله قره باغ تعبير كرده و خواستار توقف اين روندها شده اند. برخى از طيف هاى داخلى در ارمنستان حتى از منظر اقتصادى و سياسى نيز بهبود روابط با تركيه را مطلوب نمى دانند. آنها با اشاره به رقابت تركيه و روسيه براى توسعه نفوذ در ارمنستان و با تأكيد بر سابقه همكارى هاى گسترده روسيه با ارمنستان، نوع رابطه تعاملى آنكارا و مسكو در ارمنستان را بازى صفر مى دانند. به اين معنا كه هر گام در بهبود روابط ايروان و آنكارا به منزله يك گام در دورى ايروان از متحد راهبردى خود يعنى روسيه است. به اعتقاد آنها اين مسأله با توجه به پيش بينى ناپذيرى تعهدات تركيه به ارمنستان در آينده، مى تواند وضعيت موجود را به ضرر ارمنستان از طريق خدشه دار كردن روابط آن با روسيه به صورت منفى تغيير دهد. با اين وجود برخى از تحليلگران بر اين اعتقادند كه با التفات به وابستگى ساختارى ارمنستان در جنبه هاى مختلف اقتصادى، سياسى و امنيتى به روسيه، آنكارا در كوتاه مدت نخواهد توانست چالشى را بر موقعيت برتر روسيه در اين كشور ايجاد كند. از سوى ديگر همان طور كه سفر سارگ سيان به مسكو نشان داد، هرگونه بهبود روابط ميان آنكارا و ايروان با هماهنگى مسكو انجام خواهد شد و به اين ترتيب مسكو قادر به مديريت روابط ايروان و آنكارا خواهد بود. برخى ديگر از تحليلگران نيز با اشاره حضور گسترده كالاهاى تركيه اى در بازار ارمنستان، ترس از تسخير بازارهاى ارمنستان از سوى محصولات تركيه اى را منطقى نمى دانند. به اين عبارت كه آنها تأثير بسته بودن مرزهاى بر تعاملات اقتصادى طرفين را ظاهرى مى دانند و اشاره مى كنند كه به رغم بسته بودن مرزها، هم كنون حجم كالاهاى تركيه اى و يا كالاهاى خارجى كه از تركيه به صورت غيرقانونى وارد ايروان مى شود بسيار عمده است. در اين بين شمارى از طيف ها و جناح ها در ارمنستان با استقبال از موضوع بازگشايى مرزها با تركيه، اين مسأله را اسباب پوياى اقتصاد اين كشور دانسته و با اشاره به بازار فعال تركيه و ارتباط آن با ساير نقاط اروپا بازگشايى مرزها و از سرگيرى روابط اقتصادى را براى ايروان واجد منافع بسيارى مى دانند. با اين وجود اين گمانه زنى ها، شمارى از تحليلگران با اشاره به اختلافات ديرينه موجود بين ايروان و آنكارا، بيانيه منتشر شده سه جانبه وزارى خارجه تركيه، ارمنستان و سوئيس را بيانيه اى از جنس اعلاميه هاى قبلى مى دانند كه فاقد وجوه عملياتى شدن است و تنها در آن به لفاظى هايى در خصوص تلاش طرفين به بهبود روابط در آينده نزديك بسنده شده است. اين تلاش ها از جمله اعلام خبر تدوين «برنامه راه» عادى سازى روابط بين آنكارا و ايروان، اين درحالى در جريان است كه پيش از اين مقامات ارمنى بر ضرورت شناساى وقايع سال ۱۹۱۵ و كشتار ارامنه در امپراتورى عثمانى به عنوان جنايت عليه بشريت و در مقابل مقامات آنكارا بر حل مسأله قره باغ به عنوان پيش شرط عادى سازى روابط تأكيد داشته اند. تركيه از نفوذ روسيه در قفقاز جنوبى مى كاهد در همين رابطه خبرگزارى نووستى آورده است: ارمنستان و تركيه اعلام كردند كه برنامه اى براى عادى سازى روابط تنظيم كرده اند كه گشايش مرز بين دو كشور را در نظر دارد. اگر چنين ايده اى تحقق بيابد، ممكن است نفوذ روسيه بر ارمنستان شديدا كاهش يابد. قره باغ، قديمى ترين «مناقشه يخ زده» در قفقاز جنوبى است. اين منطقه، طولانى ترين مرز ارمنستان با آذربايجان است كه همانند خط مقدم به نظر مى رسد. مرز ارمنستان با تركيه نيز كم از آن ندارد كه بسته است و تركيه طى همه سال هاى پس از فروپاشى شوروى آذربايجان را بعنوان شريك اصلى خود در قفقاز مى دانسته و از آن بعنوان شريك اصلى در قفقاز و همچنين از مطالبات آن براى احياى تماميت ارضى حمايت مى كرده است. به غير از مرز بسيار باريك ارمنستان با ايران، تنها مرز باز اين كشور مرز با گرجستان است. اما گرجستان با روسيه مشكل دارد. از سال ۱۹۹۳ شركاى اقتصادى اصلى ارمنستان روسيه و ايران بودند (مبادلات تجارى به ترتيب ۷۰۰ ميليون و ۲۰۰ ميليون دلار در سال بود). مبادلات با تركيه در همه اين مدت وجود داشت، اما اين مبادلات بازار سياه بودند (طبق محاسبات غير رسمى، اين مبادلات به ۲۵درصد از كل مبادلات تجارى ارمنستان مى رسند). پس از گشايش مرز با تركيه، ارمنستان ديگر دليل وزينى براى گرايش مطلق به روسيه در سياست خارجى خود نخواهد داشت. امكان گشايش مرز، امتياز مثبتى است كه آنكارا به ايروان در معامله بزرگى پيرامون قره باغ پيشنهاد مى دهد و بدين ترتيب جاى روسيه را بعنوان حامى» اصلى حل در مسأله قره باغ تنگ مى كند. مسكو چنين ابزارى ندارد. بويژه پس از جنگ ماه اوت كه از بعد از آن هم در باكو، هم در ايروان و هم در آنكارا آشكارا از روسيه مى ترسند. ديدارهاى اخير «ديميترى مدودف» رئيس جمهور فدراسيون روسيه با «الهام على يف» رئيس جمهور آذربايجان و «سرژ سركيسيان» رئيس جمهور ارمنستان تلاشى براى بدست گرفتن ابتكار و مانع گذاشتن جلوى قطارى بود كه پيش بسوى آنكارا مى رود. قره باغ كه مسكو عادت كرده آن را ابزارى بداند كه اجازه مى دهد ارمنستان و آذربايجان را در مسير سياست خارجى خود نگهدارد، فعلا اين امكان را براى كرملين فراهم نمى كند كه موضعى را تنظيم كند، به نحوى كه براى هر دو كشور قفقاز جنوبى مناسب و قابل پذيرش باشد. اگر تركيه چنين موضعى پيدا و تدوين كند، محدوده نفوذ روسيه در قفقاز جنوبى براى مدت بسيارى همان مناطق آبخازى و اوستياى جنوبى خواهد بود كه تحت كفالت مسكو درآمده اند.