زنده ياد رضا سيد حسينى در گفتگويى كه كمى پيش از وفاتش با مهر انجام داد درباره ترجمه ادبى، ترجمه از زبان دوم، ترجمه هاى مجدد و كارگاههاى آموزش ترجمه سخن گفت. آنچه در پى مى آيد ماحصل آن گفت وگويى است كه به تازگى منتشرشده است.
* اين روزها شاهد آنيم كه برخى از كتابها به دلايلى با ترجمه مجدد روانه بازار كتاب مى شوند. به طور مثال كتابى كه يك يا دو دهه پيش به فارسى ترجمه شده بود با ترجمه هايى ديگر روانه بازار كتاب مى  شود. نظر شما در اين باره چيست؟
- يكى از مهمترين نكاتى كه مى توان به عنوان معضل ترجمه در ايران نام برد نپيوستن ما به قانون كپى رايت است. به گمان من اگر ما به اين مسأله توجه داشته باشيم بسيارى از مشكلات ما حل مى شود. مثلا همانگونه كه يك نويسنده تنها با يك ناشر قرارداد امضا مى كند و براى يك يا چند چاپ و يا براى مدت زمانى امتياز چاپ كتابش را به او واگذار مى كند قراردادى ميان ناشر ايرانى و طرف خارجى اش امضا مى شود. در اين قرارداد همه مسايل مورد توجه قرار مى گيرد، از جمله آنكه ناشر از طرف ايرانى اش مى خواهد كه مترجمى حرفه اى را بر اين كار بگمارد. از طرفى خود ناشر ايرانى نيز به دليل هزينه اى كه مى  پردازد تلاش مى كند تا كار را با بهترين كيفيت منتشر كند.
* در اين شرايط ترجمه اثر از زبان دوم نيز منتفى مى شود.
- بله. ترجمه از زبان دوم مسأله اى است كه خيلى كم و به ندرت در دنياى امروز كاربرد دارد، چرا كه لحن و شيوه بيان يكى از مسايلى به شمار مى آيد كه از اركان اثر ادبى است و اين نكته در ترجمه ها از زبان دوم بسيار ضعيف مى شود. چندى قبل شاهد انتشار كتابى بودم كه اصل كتاب به زبان فرانسوى بود، اما مترجم آن را از انگليسى به فارسى برگردانده بود. به گمان من ديگر دوران انجام چنين كارهايى گذشته است. اگر در دوره هاى اوليه ترجمه كه تنها برگرداندن موضوع به فارسى مهم بود اين كار صورت مى گرفت  مى شد نگاهى با اغماض  به آن داشت. اما در شرايط اخير كه بسيارى از مردم جامعه دستكم يك زبان دوم بلدند انجام چنين كارى بيهوده است. اگر ما قانون كپى رايت را بپذيريم از انجام چنين كارهايى جلوگيرى مى شود.
* اما شما خود در ميان كارهايتان آثارى همچون «جاده تنباكو» نوشته ارسكين كالدول داريد كه از زبان دوم ترجمه شده  است.
- به طور قطع اگر در شرايطى مشابه قرار گيرم چنين كتابهايى را ترجمه نمى كنم. من در روزگارى كار كالدول را از فرانسه به فارسى برگرداندم كه زبان انگليسى تا اين اندازه در ايران همه گير نبود. اما اكنون شرايط فرق كرده است. به گمان من ترجمه حتما بايد از زبان اول صورت گيرد حتى در چنين شرايطى نيز زيبايى هاى اثر تا اندازه اى كمرنگ مى شود. به هر حال در شرايط مختلف كارهاى متفاوتى را مى توان انجام داد. اما به نظر من بايد از ترجمه هايى كه از روى زبان دوم انجام مى شوند جلوگيرى كرد.
* يعنى در اين شرايط مى توان اثر را دوباره به فارسى ترجمه كرد؟
- بهترين كار آن است كه از ترجمه مجدد آثار جلوگيرى شود اما هنگامى كه يك ترجمه بد سبب شناخت نادرست از نويسنده مى شود بهتر است كه كار دوباره ترجمه شود. اما به طور كلى من با ترجمه مجدد كار مخالفم به  ويژه زمانى كه مسأله تحول زبانى را مطرح مى كنند.
* كمى بيشتر توضيح مى دهيد؟
- به طور مثال اين روزها مى بينيم كه برخى از آثار نويسندگان كلاسيك بار ديگر ترجمه مى شوند. يكى از دلايل اين كار تحولات زبان فارسى عنوان مى شود در حالى  كه به گمان من نمى توان سبك نويسنده اى را به دليل آنكه زبان مقصد تغييراتى كرده تغيير دهيم. تولستوى سبك خاص خودش را دارد و اين سبك به طور قطع با گذشت زمان تغيير نمى كند. نوشته او ثابت است و هيچ ربطى به تحولات زبان فارسى و يا هيچ زبان ديگرى ندارد. به نظرم گاهى ترجمه هاى مجدد بدل به اثرى جديد مى شود.
* اما مى گويند كه زبان فارسى با گذشت زمان امكانات جديدى پيدا مى كند و اين نكته به شناسايى بيشتر سبك و لحن نويسندگانى همچون تولستوى كمك مى كند.
- من چندان موافق اين نكته نيستم. درست است كه زبان فارسى در چند وقت اخير دچار تحولاتى شده، اما به طور حتم در چند دهه قبل نيز چنان قدرتى داشت كه بتواند ظرفيت برگرداندن سبك و لحن نويسنده اى همچون تولستوى (يا نويسندگانى همچون او) را داشته باشد. البته من هرگز نمى گويم كه زبان فارسى داراى چنان قدرتى در عرصه بيان است كه مى تواند هرگونه معنايى را در خود جاى دهد. هر زبانى قابليتهاى خود را دارد و قابليتهاى زبان فارسى نيز مختص به خود است و به همين دليل هر اثرى كه به فارسى ترجمه مى شود قابليتهايى را از دست مى دهد. اين نكته در مورد ترجمه به زبانهاى ديگر نيز مصداق دارد. تنها تلاش مترجم آن است كه اين مشكلات را به حداقل برساند.
* نظرتان در مورد كارگاههاى آموزشى ترجمه چيست؟
- اگر در اين كلاسها مسأله آموزش در اولويت باشد به نظرم كار خوبى  است. اما گاه كار اينچنين پيش نمى رود. به  طور مثال چندى پيش يكى از اين معلمها يكى از ترجمه هاى دريابندرى را سركلاس برده و از اشكالاتش گفته بود. اين كار او نه تنها شاگردانش را نسبت به يكى از بهترين مترجمهاى ايران بدبين كرد بلكه اين نوع نگاه سبب شد تا يكسرى از اشتباهات ترجمه در كارشان نهادينه شود. حتى به فرض آنكه چند غلط هم در كار وجود داشته باشد چندان مهم نيست. به قول چهره اى همچون ابوالحسن نجفى «ترجمه اى نيست كه چهل پنجاه تا غلط نداشته باشد».

آيينه هنر: مشاور هنرى مدير كل دفتر امور هنرهاى تجسمى وزارت ارشاد،گفت: «كارشناس هنرى موزه هنرهاى معاصر تهران جهت چيدمان آثار هنرمندان ايرانى شركت كننده در دوسالانه پنجاه و سوم ونيز هفته آينده به ايتاليا سفر مى كند.» غلامعلى طاهرى، مشاور هنرى مدير كل دفتر امور هنرهاى تجسمى وزارت ارشاد؛ با اعلام اين خبر گفت: «در اين سفر كه در آستانه برگزارى اين رويداد مهم هنرهاى تجسمى جهان صورت مى گيرد، كارشناس هنرى و تبليغاتى موزه جهت سازماندهى چيدمانى كه بايد در موزه صورت گيرد از پلان هاى داخلى و خارجى نمايشگاه عكاسى خواهد كرد.» او خاطرنشان كرد: «طبق برنامه ريزى هاى انجام شده پس از بازگشت اين مشاور به ايران، دفتر امور هنرهاى تجسمى با برگزارى جلسه اى با حضور هنرمندان حاصل كار را به شور مى گذارد.» طاهرى افزود: «اين فعاليت ها جهت ايجاد هماهنگى و تناسب ميان چيدمان آثار و فضاى نمايشگاه انجام مى شود.»

آيينه هنر: نمايشگاه بين المللى تصويرگرى براتيسلاوا (BIB) امسال از تاريخ ۴ سپتامبر تا ۲۶ اكتبر ۲۰۰۹(۱۳ شهريور ماه تا۴ آبان ماه) در براتيسلاوا پايتخت كشور اسلواكى برگزار مى شود. اين نمايشگاه كه هر دو سال يكبار با هدف به نمايش گذاردن آثار اصل تصويرگران كتاب كودك و نوجوان و با همكارى يونسكو و نمايندگى هاى دفتر بين المللى كتاب براى نسل جوان (IBBY ) در كشورهاى مختلف، توسط خانه بين المللى هنر براى كودكان در براتيسلاوا برگزار مى شود، از مهمترين رويدادهاى دنياى تصويرگرى كتاب كودك و نوجوان به شمار مى رود. گفتنى است در پايان هر دوره نمايشگاه جوايز معتبرى از جمله جايزه گرند پريكس BIB، سيب طلايى BIB و نشان BIB به برگزيدگان نمايشگاه اهدا مى شود. برترين جايزه اين نمايشگاه اهداى مجوزى است براى تصويرگر برگزيده تا در دوره آينده دوسالانه يك نمايشگاه اختصاصى از آثار تصويرگرى خود برگزار نمايد. در برخى از دوره هاى اين نمايشگاه، برندگان جايزه هانس كريستين اندرسن و نوما كونكورز (جايزه دفتر آسيايى يونسكو در توكيو، ژاپن) نيز نمايشگاهى گروهى در براتيسلاوا برگزار كرده اند.

آيينه هنر: «روز واقعه» كه به صورت فيلم بارها از شبكه هاى مختلف سيما پخش شده بود، اين بار به صورت نمايش راديويى تقديم دوستداران اين عرصه خواهد شد. «روز واقعه» اثرى از بهرام بيضايى است كه رضا عمرانى آن را براى راديو تنظيم كرده است و «على عمرانى» كارگردانى آن را برعهده دارد. بازيگران اين مجموعه نمايشى را شهرزاد عبدحق، رضا عمرانى، سيامك صفرى، على ميلانى، بيوك ميرزايى، محمد يگانه، على كمالى، مهرداد مهماندوست، على تاجمير، احمد آصف، حميد يزدانى، محمد پور حسن، محمد آقا  محمدى، بهروز سرورى، رامين پورايمان، ژاله علو، احمد ايرانى خواه، صديقه كيانفر، مهرداد عشقيان و مهين نثرى بر عهده دارند. «روز واقعه» داستان مردى نصرانى است كه در واقعه كربلا حضور مى يابد.

آيينه هنر: برنامه هاى نشست سراى اهل قلم كودك و نوجوان توسط خانه كتاب در بيست و دومين نمايشگاه بين المللى كتاب تهران اعلام شد. اهم موضوعات اين نشست ها عبارتند از: جامعه شناسى دوران كودكى ـ وضعيت داستان، ترجمه در ادبيات كودك و نوجوان ايران ـ كودك و داستانهاى واقع گرا ـ ادبيات نمايشى كودك و نوجوان پس از انقلاب اسلامى ـ تصويرگرى چهره معصومين (ع) ـ براى كودكان و نوجوانان و... بنابر اين گزارش از جمله كارشناسان حوزه ادبيات كودك و نوجوان حاضر در اين نشست ها مى توان به مصطفى رحماندوست، عليرضا كرمانى، محمود برآبادى، جواد محقق، سيدعلى محمد رفيعى و حسين شيخ الاسلام اشاره كرد. اين نشست ها از ساعت ۱۱ شروع و تا ساعت ۱۹:۱۵ دقيقه ادامه خواهد داشت. بيست و دومين نمايشگاه بين المللى كتاب تهران از ۱۶ تا ۲۶ ارديبهشت در مصلاى بزرگ امام خمينى (ره) تهران برگزار خواهد شد.

آيينه هنر: گروه كوبه اى اركستر موسيقى نو، قطعاتى از عليرضا مشايخى را با رهبرى او طى امشب و فردا شب در تالار رودكى اجرا مى كند. در اين اجرا، گروه كوبه اى اركستر نو با همراهى فريما قوام صدرى و صنم قراچه داغى به رهبرى عليرضا مشايخى قطعاتى همچون «ساترن» براى پيانو و كوبه اى غربى، مجموعه اى از «سونات هاى عليرضا مشايخى » براى پيانو و يولن سل، «آن سوى سنت» براى پيانوو ويولن سل و سازهاى كوبه اى و... را اجرا مى كند. اين گروه طى شب هاى ۱۵ و ۱۶ ارديبهشت ماه ساعت ۲۱ در تالار رودكى كنسرت مى دهد.

محمد رحمانيان نمايش جديد خود را براساس فيلم «هامون بازان» مانى حقيقى به صحنه مى برد. اين نمايش كه «هامون بازان» نام دارد از ۲۱ تيرماه به مدت ۳۰ شب در فرهنگسراى نياوران اجرا مى شود. به گفته رحمانيان؛ هنوز گروه بازيگران اين نمايش كامل نشده و قرار است به زودى تركيب قطعى بازيگران اين نمايش مشخص س شود. «هامون بازان» مستندى از ساخته هاى مانى حقيقى است كه بعد از ۱۸ سال از ساخته شدن «هامون» داريوش مهرجويى ساخته شد. حقيقى براى تكميل ساخت اين فيلم مستند از تمام علاقه مندان و حتى كسانى كه از اين فيلم بيزار بودند خواست تا دلايل علاقه يا تنفر خود را از اين فيلم عنوان كنند. به گزارش ايسنا، فيلم «هامون» ساخته داريوش مهرجويى در سال ۶۹ به نمايش درآمد و توانست از هشتمين جشنواره فيلم فجر، سيمرغ بهترين كارگردانى، بهترين فيلم، بهترين بازيگر مرد، بهترين فيلمبردارى و بهترين تدوين را دريافت كند.