|
خاتمه جنگ گازى مسكو و كيف
|
|
|
تقابل گازى اوكراين و روسيه ابتداى ژانويه سال جارى ميلادى آغاز و به تبع آن مشكلات زيادى براى برخى كشورهاى اروپايى دريافت كننده گاز روسيه ايجاد شد. هرچند هر يك از طرفين بر مواضع و مدعاهاى خود در مقصر بودن طرف مقابل پاى فشرده و حاضر به امتيازدهى نبودند، اما در نهايت زير فشارهاى اتحاديه اروپا مجبور به مصالحه شدند. پس از اين توافق نيز برخى تنش هاى لفظى بين طرفين بروز يافت تا اينكه در سفر اخير تيموشنكو به روسيه و مذاكرات او با پوتين، توافقات قابل ملاحظه اى بين طرفين انجام و مشكلات تا حدود زيادى رفع شد كه از اين تحول در برخى رسانه ها به بازگشت مسكو و كيف به مسير عمل گرايى تعبير شده است. به گزارش ايراسف بروز اختلاف گازى ميان مسكو و كيف در ژانويه ۲۰۰۹ كه باعث قطع موقت گاز صادراتى روسيه به اوكراين و به تبع آن توقف صادرات گاز اين كشور از خاك اوكراين به بخش هايى از اروپا شد و مشكلاتى را ايجاد كرد و پيش از آن بروز جنگ اوت ميان مسكو و تفليس در اوستياى جنوبى، اسبابى بود تا ويكتور يوشنكو، رئيس جمهور اوكراين گرايش هاى غرب گرايانه خود را علنى كرده و بر واگرايى از روسيه، با اين استدلال كه رفتارهاى تهاجمى اين كشور مى تواند استمرار يافته و پس از گرجستان نوبت دامن اوكراين را بگيرد تأكيد كرد. در اين بين، روسيه نيز كه در خصوص پس رفت هاى بيشتر ژئوپوليتيكى در برابر رويكرد تهاجمى غرب به ويژه آمريكا در حوزه «سى آى اس» نگرانى هاى بسيار داشت، بر حفظ حوزه هاى نفوذ خود از جمله اوكراين تأكيد داشت و تدابيرى را در اين زمينه در دستور قرار داد كه به نظر مى رسد ايجاد بحران گازى براى اين كشور نوعى تلاش به منظور تحقق اين هدف و اخطارى به كيف باشد كه نبايد راه رفته تفليس را تكرار كند. با اين وجود، تحولات اخير در عرصه هاى داخلى و خارجى اين كشور به ويژه استمرار بحران اقتصادى و ترس روسيه از گرايش هرچه بيشتر كيف به سوى نهادهاى غربى از جمله ناتو و همچنين ملاحظات اقتصادى آن، مقامات دو كشور را بر آن داشت تا با رويكردى عمل گرايانه به حل اختلافات خود اهتمام ورزند. در اين بين، يوليا تيموشنكو، نخست وزير اوكراين، همان طور كه در جريان تنش گازى ميان مسكو و كيف، با مخالفت هاى خود با سياست خارجى يوشنكو نشان داده بود كه به رغم اعتقاد به مزاياى فراوان توسعه روابط با غرب، واگرايى نهايى از روسيه را واجد خطرات و خسارات زياد مى داند، و هم از اين رو، در اوج بحران سياسى ميان دو كشور موضع ميانه را اختيار كرده بود، در محور روند جديد تنش زدايى روابط اوكراين و روسيه قرار گرفته است. مرور نتايج ديدار تيموشنكو و پوتين در مسكو نيز گواه مشهودى از قرار گرفتن نسبى روابط دو كشور در مسير تنش زاديى است. بر اساس توافقات صورت گرفته ميان پوتين و تيموشنكو، طرف روسى موافقت كرده كه از اوكراين به واسطه انجام تعهدات گازى خود در قبال روسيه (كه روسيه به همين واسطه كيف را متهم به سرقت گازى مى كرد) جريمه اى دريافت نكرده، در قبال ترانزيت گاز از خاك اين كشور به اروپا امتيازاتى به كيف بدهد و در خصوص تأمين گاز داخلى اوكراين نيز تمام همت خود را به كار گيرد. در مقابل طرف اوكراينى موافقت خود را با ورود جدى تر روسيه به صنايع نفت و گاز اين كشور به ويژه بهسازى و نوسازى صنايع گاز اين كشور اعلام داشته است. همچنين تيموشنكو تأكيد كرده كه كيف نه اكنون و نه در آينده نزديك هيچ سلاحى را به تفليس تحويل نخواهد داد و تمام تلاش خود را براى الحاق روسيه به سازمان تجارت جهانى نيز به كار خواهد بست. با التفات به اين توافقات و همچنين جو مثبت مذاكرات، تيموشنكو پس از ديدار با پوتين در گفتگو با خبرنگاران تنش گازى و به تبع آن تنش سياسى ميان دو كشور را تمام شده دانست. شايان ذكر است كه طى توافق روسيه و اوكراين در ۱۹ ژانويه، مقرر شده كه در سال ۲۰۰۹ اوكراين ۴۰ ميليارد مترمكعب گاز از روسيه دريافت و بخشى از آن را براى مصرف داخلى و بخش اعظم آن را براى صادرات به اروپا اختصاص دهد. در اين قرارداد قيد شده بود كه به هر تقدير، اگر اوكراين موفق به انجام تعهدات خود نشود، بايد كل بهاء ۴۰ ميليارد متر مكعب گاز وارداتى از روسيه را بپردازد. اما با توجه به سابقه پيشين اوكراين در اين خصوص و احتمال زياد عدم توان اين كشور به عمل به اين تعهد احتمال زيادى وجود داشت كه كيف با جريمه روسيه مواجه شود. هم از اين رو بود كه در توافق اخير پوتين و تيموشنكو مقرر شد كه روسيه هيچ جريمه اى را بابت نقض احتمالى تعهدات اوكراين به روسيه بر اساس توافقات انجام شده دريافت نكند. همان طور كه اشاره شد، روسيه بار ديگر موافقت خود را با تأمين نياز داخلى گاز اوكراين و همچنين تأمين نياز اين كشور براى ذخيره گاز در مخازن خود براى مصرف در زمستان اعلام كرد. و همان طور كه اشاره شد، در مقابل، اوكراين تعهد كرد كه زمينه لازم براى ورود روسيه به صنايع گاز از جمله بازسازى سيستم هاى انتقال گاز اين كشور را مهيا كند. تيموشنكو در تأييد اين امر، تأكيد كرد كه بازسازى سيستم هاى گازى اوكراين بدون مشاركت روسيه و گازپروم ممكن نيست. شايان ذكر است كه ۲۳ مارس، مقامات اوكراينى بيانيه مشابهى را با اتحاديه اروپا براى بازسازى صنايع گاز خود (بدون روسيه) امضاء كرده بودند. كه اين مسأله در آن زمان اسباب ناراحتى روسيه را كه بيش از ۸۰ درصد گاز صادراتى خود به اروپا را از خاك اوكراين منتقل مى كند باعث شده بود. اما، همان طور كه پوتين نيز اشاره كرد، توافق اخير روسيه و اوكراين در باب بهسازى صنايع و سيستم هاى گاز اين كشور از سوى روسيه، مغايرتى با توافق كيف با بروكسل ندارد و همان طور كه روسيه پيش از اين اعلام كرده، اين كشور حاضر است در قالب كنسرسيوم با هر طرف خارجى، در نوسازى صنايع گاز اوكراين مشاركت كند و در شرايط فعلى نيز آماده اين همكارى است. به تأكيد يوشنكو، روسيه در ازاء كمك به بازسازى صنايع گاز اوكراين اجازه خواهد يافت به انتقال گاز از اين كشور به اروپا مبادرت كند و به اين صورت پولى به روسيه پرداخت نخواهد شد. در اين بين، روسيه براى جلب هرچه بيشتر اوكراين احتمال ارائه كمك هاى مالى مضاعف به اين كشور را نيز ممكن دانسته است. در همين رابطه، پوتين آمادگى مسكو براى اعطاء سه وام به اوكراين در سه حوزه؛ تجهيز ايستگاه هاى تزريق خودكار گاز اين كشور، ساخت دو ايستگاه انرژى در نيروگاه برق اتمى خميل نيتسكى و حمايت از بودجه اوكراين را اعلام كرده است. شايان ذكر است كه پيش از اين، دولت اوكراين از روسيه تقاضاى وام ۵ ميليارد دلارى براى رفع مشكلات خود را كرده بود كه با توجه به مشكلات موجود ميان طرفين پرداخت آن ممكن نشده بود. با وجود اين توافقات، همان طور كه تجربه توافقات قبلى تيموشنكو با روسيه نيز نشان مى دهد و با عنايت به اختلافات او و هوادارانش با يوشنكو و طيف طرفدار او، امكان اينكه اين توافقات از سوى آنها به چالش كشيده شده و در مرحله تصويب و يا اجرا با مشكلاتى همراه شود، منتفى نيست. از سوى ديگر، همان طور كه تجربه نشان داده، روسيه افزون بر منافع اقتصادى به دنبال تأمين مطامع سياسى خود از قبل اهرم انرژى نيز هست، به همين واسطه و با توجه به اينكه بروز تنش گازى ميان دو كشور در مقاطع قبلى در عين وجود توافقنامه هاى رسمى حادث شد، احتمال بروز مجدد تنش ميان دو كشور در حوزه گاز و به عبارتى به بهانه گاز دور از انتظار نيست.
|
