مقامات آذرى طى سال هاى پس از فروپاشى شوروى با كاربست سياست خارجى چندبردارى توانسته اند به نحو مطلوبى رقابت روسيه و غرب در قفقاز جنوبى و آذربايجان را مديريت و در اين فراگرد به حداكثرسازى منافع خود اقدام كنند. نمود اين مسأله را مى توان به نحو ملموسى در ايجاد توازن از سوى باكو در روابط خود با آمريكا و ناتو از يك سو و روسيه از سوى ديگر مشاهده كرد كه طى سال هاى اخير اسباب حساسيت هيچ يك از طرفين نشده و باكو توانسته از قبل اين مسأله از هزينه هاى گرايش صرف به يك سمت اجتناب كند. در همين راستا، اخيراً هفته ناتو در باكو آغاز بكار كرده و در حال برگزارى است و مقامات آذرى در چهارچوب سياست پيشين خود درصددند تا در اين فراگرد نيز به نحوى عملى نكنند كه موجب انگيخته شدن حساسيت هاى مسكو شود. به گزارش ايراس تحليلگران مختلف در اين باب اتفاق نظر دارند كه آذربايجان طى سال هاى پس از فروپاشى موفق ترين سياست  توازن را بين روسيه و غرب برقرار كرده و برخلاف رويه و رفتار اكراين و گرجستان موفق شده تعامل مثبت و دوسويه را بين روسيه و ناتو برقرار كند. باكو با ايجاد اين توازن بهينه از يك سو توانسته از موقعيت ژئوپوليتيكى حائز اهميت خود در قفقاز جنوبى به نحو مطلوبى بهره گيرد و از سوى ديگر از قبل رقابت ميان مسكو و بروكسل حداكثر منافع ممكن را براى خود تضمين كند. لذا تعاملات و همكارى هاى آذربايجان و ناتو طى سال هاى پس از فروپاشى شوروى كه به انحاء و اشكال مختلف در جريان بوده، هيچگاه به اندازه رفتارهاى تفليس و كى يف، حساسيت هاى مسكو را بر نيانگيخته است. با اين ملاحظه باكو در ادامه تعاملات خود با پيمان ناتو، در حال برگزارى هفته ناتو در اين كشور است كه طى آن سخنرانى ها، كنفرانس ها و گروه هاى كارى مختلف، در قالب يك سمينار دو روزه روابط و تعاملات دوجانبه و منطقه اى را مورد بررسى قرار خواهند داد. اين سمينار از سوى شوراى همكارى يورو آتلانتيكى ترتيب داده شده و يكى از مهم ترين محورهاى بحث در آن موضوع انرژى، امنيت انرژى، چالش ها و دورنماها در اين حوزه است. در چهارچوب اين سمينار همچنين قرار است كنفرانسى زير عنوان نقش نيروهاى نظامى و نهادهاى انتظامى در فراگرد همكارى ميان آذربايجان و ناتو نيز برگزار شود كه بنا به اعلام برگزاركنندگان، باگدان آورسك، معاون امور راهبردى وزير خارجه رومانى يكى از مهم ترين سخنرانان اين كنفرانس خواهد بود. به تأكيد ناظران، با عنايت به اينكه اخيراً روسيه به همراه مقامات مولداويايى، رومانى را متهم به دخالت در امور مولداوى كرده و مدودف نيز در نشست اخير سران روسيه و اتحاديه اروپا در خاباروفسك به صراحت از اين اتحاديه خواسته مانع دخالت رومانى در امور داخلى مولداوى شوند، حضور آورسك در نشست باكو حائز تأمل دانسته و تصادفى تلقى نمى شود. از سوى ديگر، مقامات رومانيايى از جمله سفير اين كشور در آذربايجان از چندى پيش و با هماهنگى تركيه در مقام ميانجى ميان باكو و بروكسل، تلاش هايى را براى نزديك  كردن آذربايجان به پيمان ناتو در دستور قرار داده و تلاش هايى را نيز در اين زمينه انجام داده اند. افزون بر تلاش هاى رومانى، تركيه نيز از همان ابتداى فروپاشى شوروى در زمينه نزديك كردن مواضع آذربايجان و ناتو تلاش هاى مختلفى را در دستور قرار داده كه از آن جمله مى توان به كمك آن به باكو براى انجام طرح هايى براى هماهنگ  كردن استانداردهاى تسليحات نظامى خود با پيمان ناتو و همچنين تسهيل فعاليت و مشاركت آن در برنامه «مشاركت براى صلح» اين پيمان اشاره كرد. شايان ذكر است كه همزمان با آغاز به كار هفته آذربايجان و ناتو، فيليپ گوردن، معاون وزير امور خارجه آمريكا در امور اروپا و آسيا نيز با سفر به باكو مذاكراتى را با مقامات اين كشور از جمله المار مام دياروف، وزير خارجه و الهام على يف، رئيس جمهور اين كشور نيز ترتيب داده است. حسب برنامه ريزى ها جريان اين ديدارها مسائل مختلف دوجانبه ميان باكو و واشنگتن، به ويژه توسعه روابط با ناتو را مورد بحث قرار مى گيرد. آمريكا كه حوزه خزر را حوزه منافع ملى خود اعلام كرده، هر ساله كمك هايى را به همين بهانه به نهادهاى اقتصادى و دفاعى آذربايجان اعطاء مى كند كه به نظر مى رسد اين جنبه يكى از مهم ترين مسائل مورد مذاكره گوردن با مقامات آذرى باشد. به نحوى كه بنا به اعلام برخى خبرگزارى هاى آمريكا درصدد است در چهارچوب همين همكارى ها يك كمك ۲۵ ميليون دلارى به آذربايجان اعطاء كند كه يك پنجم آن صرف حوزه دفاعى خواهد شد. همان طورى كه اشاره شد، برگزارى اين همايش و نزديكى باكو به بروكسل را نبايد تحركى از جنس تعاملات و تمايلات تفليس و كى يف به ناتو دانست، چرا كه مقامات اين كشور با دقت نظر در وضعيت موجود، ضمن عنايت به حساسيت هاى مسكو در اين زمينه، به اين مهم التفات دارند كه هرگونه تقابل با روسيه به واسطه گسترش بى برنامه روابط با ناتو واجد خطرات و هزينه بوده و از سوى ديگر با درايت ديپلماتيك مى توان از رقابت اين دو قدرت در قفقاز جنوبى به نحو بهينه ترى بهره گرفت. لذا، باكو به سان گذشته تلاش مى كنند در گسترش اخير روابط خود با ناتو به نحوى عمل نكنند كه نمود بيرونى آن تقابل با روسيه باشد. در چهارچوب همين سياست است كه مقامات آذرى هيچگاه تمايل خود به الحاق رسمى و عضويت در پيمان ناتو را به طور رسمى علنى نكرده و همزمان با تعامل با اين نهاد، ضمن تأكيد بر همكارى  راهبردى با روسيه، بر نقش مثبت و ضرورى اين كشور در ترتيبات امنيتى قفقاز جنوبى تأكيد كرده اند. همان طورى كه اشاره شد، نتيجه مشهود اين سياست چندبردارى عدم بروز خسارت از ناحيه روسيه به اين كشور به واسطه روابط با ناتو بوده است. اين در حالى است كه گرجستان و اكراين به واسطه سمت گيرى  صرف به يك سوى معادله غرب و روسيه متحمل خساراتى شده اند.

آغاز همكارى هاى نظامى بيشكك و پنتاگون به سال ۲۰۰۱ ميلادى و شروع جنگ به اصطلاح ضدتروريسم آمريكا در افغانستان باز مى گردد كه واشنگتن به اين بهانه اقدام به ايجاد پايگاه نظامى در قرقيزستان و مستقر كردن نيروهاى خود در اين كشور كرد. تنهادر سال ۲۰۰۸ ميلادى حدود ۱۷۰ هزار سرباز و ۵ هزار تن بار به تناوب از خاك قرقيزستان به افغانستان ارسال و از اين كشور بازگردانده شده است كه در سال جارى نيز همچنان ادامه داشته است. به گزارش ايران شرقى اين تعامل نظامى از همان ابتدا ايجاد پايگاه نظامى هوايى آمريكا در فرودگاه «مناس» در نزديكى بيشكك، به دلايل مختلف از جمله اختلاف نظرهاى مالى و فشارهاى پنهان و پيداى روسيه و چين همواره با مشكلاتى همراه بوده است. تحت تأثير اين شرايط، مقامات قرقيزى هرازچند گاهى دولت آمريكا را تهديد به تعطيلى اين پايگاه مى كردند كه غالبا هر بار با دريافت برخى اعتبارات مالى، حمايت ها و مزيت هايى از سوى واشنگتن به بيشكك به صورت موقت خاتمه مى يافت. اين اختلاف نظرها از ابتداى سال جارى ميلادى به نحو جدى ترى از سوى مقامات قرقيزى به ويژه شخص رئيس جمهورى مطرح شد. نهايت ماجرا به آنجا ختم شد كه باتصويب پارلمان اين كشور، تصميم به تعطيلى پايگاه هوايى « مناس» نهايى و بيشكك به طور رسمى قرارداد حضور آمريكا و متحدانش در پايگاه نظامى «مناس» رافسخ كرد و از آمريكا خواست در مدت ۱۸۰ روز به فعاليت در اين پايگاه پايان دهد. براين اساس پايگاه نظامى« مناس» كه يكى از مراكز اصلى برقرارى ارتباط با نيروهاى بين المللى و تامين تداركات نيروهاى ائتلاف در افغانستان است و عمليات شبانه روزى اين پايگاه در بخش هاى تامين پرواز هواپيماها، حمل و نقل هوايى و مساعدت به حمل و نقل ترانزيتى محموله ها به افغانستان انجام مى شود، در ۱۸ اوت سال ۲۰۰۹ ميلادى تعطيل مى شود. هرچند علت اصلى اين تصميم بيشكك اختلافات مالى پيرامون ميزان اجاره بهاء پايگاه «مناس» متمركز بود، اما بنظرمى رسد فشارهاى پنهان و پيداى روسيه به ويژه كمكهاى مالى بى سابقه، اعطاى اعتبارى معادل دو ميليارد دلار و وعده سرمايه گذارى پنج ميليارد دلارى روسيه به بيشكك دراين تصميم تأثير بسزايى داشته است. علاوه براين مشكلات حاد اقتصادى قرقيزستان و نااميدى اين كشور از كمك هاى غرب به نحوى كه «باقى يف »كمك هاى مالى مسكو براى مبارزه با بحران اقتصادى، ايجاد فرصت هاى شغلى و جبران كسر بودجه اين كشور را حياتى دانست نيز بى تاثير نبوده است. هرچند پس از اين تصميم مقامات قرقيزى به كرات تأكيد كرده  بودند كه موضوع تعطيلى پايگاه هوايى «ماناس» و قطع همكارى با پنتاگون قطعى و تمام شده است و مجالى براى تجديدنظر در آن وجود ندارد، اما بروز برخى تحولات، نگرانى درمورداز دست دادن مزاياى ناشى از همكارى با آمريكا، تقاضاى افغانستان و فشار ساير اعضاء ناتو براى ادامه اين همكارى آنهارابه تجديدنظر در تصميم قبلى خود و مذاكره براى عقد قرارداد جديد براى ماندگارى نظاميان آمريكايى دراين كشور متمايل كرده است. حال آنها بازنگرى در تصميم قبلى را غيرممكن ندانسته و بر ضرورت انجام مذاكره دولت با آمريكا تأكيد مى كنند. از سويى ديگر تاثيربرق كمك هايى كه آمريكا قول آن را به قرقيزستان مى دهد را نيز در بوجود آمدن تمايل به تجديدنظر در تصميم قبلى نزد مقامات اين كشور را  نمى توان ناديده گرفت. چندى پيش كنگره آمريكا طرح كمك ۳۰ ميليون دلارى براى بازسازى و تكميل زيرساختهاى حمل ونقل اين كشور تصويب كرد كه پرداخت آن را مشروط به موافقت رهبران قرقيزستان به ادامه حضور نظامى آمريكا درپايگاه « مناس » كرده بود. اخيرا نيز وزارت امور خارجه آمريكا در طرحى كه به رئيس جمهورى اين كشور پيشنهاد كرد، كمك هاى اقتصادى به قرقيزستان را در سال آينده از ۲۴ ميليون و ۴۰۰ هزار دلار سالجارى به ۴۱ ميليون و ۵۰۰ هزار دلار وكمك هاى نظامى وفنى به اين كشوررا از ۸۰۰ هزار دلار سالجارى به دو ميليون و ۹۰۰ هزار دلار افزايش مى دهد. با اين ملاحظات، بروز برخى شايعه ها طى چند ماه اخير در خصوص احتمال مذاكره طرفين پيرامون تجديدنظر در تصميم قبلى و رفتارها و گفتارهاى تلويحى مقامات قرقيزى به ويژه شخص « باقى يف» مبنى بر تمايل به از سرگيرى تعامل با پنتاگون نشانه اى از موقتى بودن تصميم مسدود شدن پايگاه « مناس» ارزيابى گرديد. اين مسأله با عنايت به انتخابات پيش روى رياست  جمهورى در اين كشور و تأكيد برخى نمايندگان مخالف پارلمان كه تجديدنظر در تصميم پارلمان را منتفى ندانسته اند، قابل تأمل تر به نظر مى رسد. با عنايت به نقش مهم پايگاه «مناس» آمريكا، افغانستان و ساير كشورهاى عضو ناتو از جمله برخى كشورهاى غربى نيز خواستار تجديدنظر بيشكك در تصميم خود شده اند. از سويى برخى شواهد حاكى ازآن است كه روسيه در مذاكرات پشت پرده با آمريكا، با حفظ پايگاه نظامى اين كشور در قرقيزستان موافقت كرده باشد. ازسويى ديگر بنظر مى رسد مقامات قرقيزى سعى داردند از يك طرف توجه جامعه جهانى را به سمت اين جمهورى معطوف دارند و از طرفى ديگر مواضع « قربان بيگ باقى» را در نشست سران كشورهاى عضو «سازمان همكاريهاى شانگهاى » تقويت نمايند. در همين راستا، «حامد كرزاى» رئيس جمهورى افغانستان در نامه اى به « قربان بيك باقى  اف»، رئيس جمهورى قرقيزستان از وى خواست از مردم افغانستان در مبارزه با تروريسم حمايت كند و در تصميم خود درباره تعطيلى پايگاه نظامى آمريكا « مناس» در خاك اين جمهورى، تجديد نظر كند. وى همچنين خواستار گفت وگو با «قربان بيك باقى اف » رئيس جمهور قرقيزستان درحاشيه نشست سران كشورهاى عضو « سازمان همكارى هاى شانگهاى » در شهر «ايكاترينبرگ » روسيه دراين مورد و نيز كمك  به ائتلاف نيروهاى ضد تروريستى براى ايجاد ثبات در افغانستان گرديده است. «كرزاى» در نامه خود تأكيد كرده كه «باقى اف» موضوع استمرار حضور نظامى آمريكا در پايگاه « مناس » را تا قبل از نشست سران شانگهاى علنى كرده و در اين نشست به طور رسمى اعلام كند. اما تلاش « كرزاى» براى مجاب كردن « باقى يف» به ادامه حضور آمريكا در پايگاه «مناس»، نه به عنوان واسطه آمريكا و ناتو، بلكه به واسطه شرايط حساس و دشوار افغانستان و تشديد فضاى ناامنى در اين كشور است. نتيجه اين كه برخى تحليلگران امكان تخليه پايگاه « مناس» را باتوجه به ملاحظات و نيز فشارهاى موجود، بعيد مى دانند و معتقدند، به احتمال زياد مقامات قرقيزى در دو ماه باقى مانده تا تاريخ تخليه اين پايگاه با ادامه حضور آمريكا در آن موافقت خواهند كرد. آنچنانكه سفير آمريكا در بيشكك نيز تأكيد كرده است: «موضوع «مناس» خاتمه يافته نيست». اما اين واقعيت كه تصميم مسدود كردن پايگاه «مناس» در قرقيزستان با فشارهاى مستقيم روسيه انجام شد و لغو اين تصميم و استمرار حضور نظاميان آمريكايى در قرقيزستان نيزبايد بايد با رضايت روسيه انجام شود و نيز با عنايت به تقابل هاى اخير روسيه و ناتو، حضور پنتاگون در « مناس» در هاله اى ازابهام قراردارد.