|
تاجيكستان وتصويب قانون زبان دولتى
|
|
|
«دادخدا صيم الدين وف» رئيس كميته علم،معارف وفرهنگ پارلمان تاجيكستان اعلام كرد: «مجلس نمايندگان تاجيكستان در نشست اخير خود با دورأى مخالف و۵۷ رأى موافق لايحه قانون زبان دولتى كه از سوى رئيس جمهور تهيه و پيشنهاد شده بود را تصويب كرد. قانون جديد زبان دولتى تاجيكستان شامل۷ باب و ۲۸ ماده است و بر اساس آن همه اتباع اين كشور صرف نظر از نژادو مليت موظفند به زبان فارسى تاجيكى كه در آن زبان فارسى به رسم الخط روسى با برخى تغييرات آوايى نوشته مى شود كه به خط سيريليك معروف است، تسلط داشته باشند. وى تصويب اين قانون را در جهت تقويت استقلال ملى كشورش مهم دانست و تصريح كرد: «با اجرايى شدن قانون جديد زبان دولتى، زمينه رشد زبان تاجيكى بيشتر فراهم خواهد شد و انگيزه هاى تازه اى براى ارتقاء سطح خودشناسى ملى تاجيكان فراهم مى شود. به گزارش ايران شرقى، «صيم الدين وف» افزود: «با تصويب اين لايحه وضع حقوقى زبان تاجيكى به عنوان زبان دولتى مشخص خواهد شد و زمينه استفاده از آن در تمامى عرصه هاى سياسى، علمى، اقتصادى و فرهنگى گسترش خواهد يافت.
اين نماينده مجلس تاجيكستان با تاكيد بر آسيب پذير شدن زبان ها در پرتو توسعه فناورى هاى اطلاعاتى و بويژه روند جهانى شدن، گفت: پايدارى زبان تاجيكى به عنوان زبان دولتى در قبال فشارهاى روزافزون از سوى بيگانگان يكى از اهداف محورى اين قانون است. در اين ميان از پيشنهادهاى متعددى كه طى چند ماه بررسى اين لايحه، از سوى نمايندگان پارلمان، احزاب سياسى و سازمان هاى غيردولتى ارائه شده بود،كه مورد پذيرش قرارنگرفت. پيشنهاد حزب نهضت اسلامى تاجيكستان در رابطه با تاكيدبر اشتراك زبان تاجيكى و فارسى در اين قانون از طرف پارلمان اين كشور مورد قبول واقع نشد.
«محى الدين كبيرى» رئيس حزب نهضت اسلامى تاجيكستان در اين باره گفت: «اين كه امروز نمايندگان با مشترك دانستن زبان تاجيكى و فارسى مخالفت مى كنند به اين معنى است كه ما به استقلال دولتى دست يافته ايم ولى تا رسيدن به استقلال فرهنگى فاصله داريم». وى تصريح كرد: «ما با اين پيشنهاد مى خواستيم بر حق قانونى خود بر ميراث بزرگ نياكانمان تاكيد كنيم و مانع آن باشيم كه برخى اين ادعا را نداشته باشند كه فرهنگ و تمدن ما صرفا به ۷۰ تا۸۰ سال پيش، يعنى رايج شدن خط سريليك در تاجيكستان بر مى گردد». با اين كار مجلس تاجيكستان يكى ديگر از «شاهكارهاى» نمايندگان مردمى شكل گرفت. يعنى زبان دولتى تاجيكستان زبان تاجيكى نه مثل لايحه قبلى«فارسى تاجيكى»اعلام شد. اين مسأله در بيست سال پيش نيز موجب بحث وبررسى هاى زياد شده بود كه در آن زمان نمايندگان پارلمان به دانشمندان گوش فرا دادند و پذيرفتند، كه «زبان تاجيكى»،« زبان فارسى تاجيكى» تعبير شود. اما اين بار اين حرف و حقيقت تاريخى گوش شنوايى نداشت. حقيقتى، كه نياز به اثبات ندارد و مجسمه «اسماعيل سامانى» به عنوان پايه گذار نخستين دولت تاجيكان، دليل غير قابل انكار در اين مورد است.در دولت نخستين تاجيكان، كه بيش از هزار سال قبل بوجود آمده است، زبان دولتى فارسى بوده نه تاجيكى ! برچيدن واژه «فارسى» از قانون زبان دولتى، يعنى تيشه بر ريشه گذشته تاريخى خود زدن و خود را از نياكان گسستن است. نگاهى به صفحه هاى تاريخ گذشته به خوبى نشان مى دهد، كه قوم تاجيك هميشه «فارسى گو» بوده اند، يعنى عبارت «زبان تاجيكى» در هيچ مأخذ و سرچشمه اى ذكر نشده است. و اين فقط ويژه تاجيكان، كه يك ملت آريايى نژاد هستند، نيست. چه بسا خلق و ملت هايى هستند، كه زبانشان برگرفته از نام ملتشان نيست مانند ملت آمريكاكه زبان انگليسى دارند.ملت برزيل كه زبان پرتغالى و ملت آرژانتين كه اسپانيايى حرف مى زنندو... تاجيكان ميراث هاى فرهنگ و تمدن فارسى هستند و با حذف واژه «فارسى» از قانون زبان دولتى، خود را از اين ميراث غنى محروم خواهند كرد. هنوز هم در ميان مردم كوهستان واژه «فلانى» منظور آدمى از جايى يا محل تاجيكستان فارسى گو هست يا «فارسى گو بود» كاربرد دارد، كه يك دليل تاريخى فارسى تبار و فارسى زبان بودن ملت تاجيك است. در حالى، كه تلاش ها براى وحدت هرچه بيشتر سه كشور فارسى زبان تاجيكستان، افغانستان و ايران به طور بى سابقه اى در سطوح مختلف شدت گرفته است، نيروهائى در تاجيكستان خود را از اين دايره خارج مى كنند. آن هم در حالى، كه زبان تاجيكى يك شاخه زبان فارسى است، به گونه اى، كه فارسى درى، فارسى ايرانى يا تهرانى و فارسى تاجيكى تعبير مى شود. به نظر مى رسد، عده در رده هاى بالاى حكومت تاجيكستان از ايدئولوژى كمونيستى كه اهداف آن بريدن پيوندها ميان تاجيكستان و ايران و افغانستان است، رها نشده اند و هنوز هم از نزديكى با اين دو كشور فارسى زبان بيم دارند. اين ايدئولوژى با تمام توان در پى ساده و عاميانه كردن زبان فارسى تاجيكى در تاجيكستان بر آمد، تا «ثابت» كند، كه «زبان تاجيكى» هيچ مشتركاتى با درى و فارسى ندارد. كمونيستان در اين امر موفق هم شدند و اين نكته، كه در زمان تجاوز شوروى به افغانستان، ازكرملين براى جلب اعزام به افغانستان با دوشنبه تماس گرفته مى شود مى پرسند «هنوز در تاجيكستان تاجيكانى هستند، كه زبان مادرى خود را بلدباشند تاييدى بر اين گفته هاست. گذشته از اين، فارسى زدايى در پارلمان تاجيكستان در حالى صورت مى گيرد كه دقيقا در همين روز در نخجوان آذربايجان سران و نمايندگان كشورهاى ترك زبان دور هم جمع آمده اند، تا تاسيس اتحاد كشورهاى ترك زبان را سرعت بخشند. در اين نشست ترك زبان ها در منطقه جداشده از ارمنستان به بحث و گفتگو نشستند، تا از اين طريق بيشتر بر ماهيت و ضرورت اين اتحاد تاكيد كرده باشند. ايده اتحادى نظير شوراى اروپا و ليگاى دولت هاى عربى ازمحورهاى اصلى سخنرانى ها در نشست نخجوان است. اين تلاش ها در شرايطى صورت مى گيرد كه برخى كشورهاى ترك زبان اختلافات جديدى با هم دارند كه روابط قرقيزستان و ازبكستان فقط گوشه اى از اين اختلافات است. مجمع پارلمانى كشورهاى ترك زبان، كه در گذشته نه چندان دور در باكو تشكيل شد، امروز در پى آن است، كه راه حلى براى اختلاف ديدگاه ها و موضع كشورهاى ترك زبان پيدا كند. تاجيكستان در آسياى مركزى در محاصره كشورهاى ترك زبان واقع است و سخنان يكى از سران اين كشورها كه آشكارا اعلام كرده بود، «تاجيكستان در راه تشكيل اتحاد دولت هاى ترك زبان مثل يك استخوانى در گلو هست»، هشدارى به سران تاجيك است، كه به طور جدى به فكر موجوديت آينده كشور خود باشند. البته، تاجيكستان كشور مستقل و صاحب استقلال است و زبان دولتى خود را بايد داشته باشد، اما انكار حقيقت هاى تاريخى راه به جايى نخواهد برد. با اين حال انتظار مى رود، قانون جديد بتواند زبان تاجيكى را به جايگاه واقعى خود در جامعه تاجيك برساند، هرچند درتهيه برخى مفاد اين قانون انگيزه هاى سياسى بر منطق فايق آمده اند. اما اميد اصلاح اشتباه پارلمان در حذف واژه «فارسى» همچنان به قوت خود باقى است.
|
