Abrar Newspaper

بيشتر صحنه هاى فيلم سينمايى «ترديد» به طور مجزا با ظرافت و دقت پرداخت شده و اكثر بازيگران بازى هايى قابل قبول ارائه داده اند، اما اگر به كليت اثر نگاه كنيم يك جاى كار مى لنگد.فيلم «ترديد» با مقدمه اى بسيار گيرا آغاز مى شود، كسالت و سكوت سياوش، در مركز ميزانسن هاى غالباً چرخشى اطرافيانش كه در موقعيتى مابين عزا و عروسى دست و پا مى زنند. از همان ابتدا، رفت و آمدهاى ميان اين دو موقعيت آرامش ظاهرى سياوش را به هم مى ريزد و به نحوى ذات و انگيزه جلو برنده داستان را به رخ مى كشد. دقت و توجه فيلمساز در طراحى ميزانسن ها يكى از نكات درخشان ترديد محسوب مى شود، در صحنه تعقيب و گريز شيطنت بار سياوش ومهتاب،ميزانسن هايى مشابه و چيده شده در جهت غافلگير كردن دو طرف چندين بار تكرار مى شوند و هر بار به ترجيع بند بسته شدن در مى رسند تا در انتها پشت درى برسند كه براى هر دوى آنها بسته است. اين سكانس از سويى بخش فشرده اى از داستان را به شكلى كوتاه روايت مى كند و باعث مى شود كه مخاطب، جنسى از روابط تغزلى بين اين دو نفر كه فرصت ديگرى براى پرداختن به آن وجود ندارد را بشناسد و از سوى ديگر بر لزوم شراكت اين دو بر حل اين معما تاكيد مى كند. فيلمساز در اين سكانس به شكلى كنترل شده به جنسى از ميزانسن نزديك مى شود كه شكل خالص آن را در صحنه درگيرى بين سياوش و مادرش شاهد هستيم و از آن سو، هر چه به پايان كار نزديك مى شويم، از سرگشتگى ها كاسته مى شود و ذهنيت آدم ها جهت مشخص ترى مى گيرد و در نتيجه كم و بيش ميزانسن ها خطى تر مى شوند. اما در اين بين چه اتفاقى مى افتد؟ يا به زبان بهتر چه اتفاقى قرار است بيفتد؟ بهتر است از ابتدا داستان را مرور كنيم، سياوش به دليل مرگ پدرش مشكوك است، در ميان شك و ترديد دست و پا مى زند و تلاش مى كند حواشى اين موضوع را بكاود تا شايد سرنخى بيابد، از جايى متوجه مى شود كه داستان زندگى اش به داستان نمايشنامه هملت نزديك شده است و اندكى بعد، سكانس گفتگوى او با مادرش پيش مى آيد كه در ميان تمام سكانس ها بيشترين شباهت را به صحنه گفتگوى هملت و ملكه و پس از آن كشته شدن پولونيوس كه پشت پرده مخفى شده است، دارد. به اين ترتيب، سياوش مسيرى را طى مى كند كه حين آن روز به روز به هملت نزديك تر مى شود و در جايى دقيقا بر اين شخصيت نمايشى منطبق مى شود و آگاهى او نسبت به اين موضوع او را بر آن مى دارد كه تقديرش را كه همان تقدير هملت است- تغيير دهد و از او فاصله بگيرد. بيشتر سكانس ها به طور مجزا با ظرافت و دقت پرداخت شده اند و اكثر بازيگران بازى هاى قابل قبولى ارائه داده اند اما اگر به كليت اثر نگاه كنيم يك جاى كار مى لنگد. ديالوگ ها يكدست نيستند و با وجود اينكه ديالوگ هاى صحنه درگيرى سياوش و مادر مانند ديگر عناصر داستان و صحنه بيش از هربخش ديگرى به داستان اصلى شبيه است، اما روند تحول ديالوگ ها براى رسيدن به اين صحنه درست طى نمى شود. افت و خيز دارد و جريان قابل تشخيصى را طى نمى كند، گرچه غالب ديالوگ هاى هر صحنه براى خود آن صحنه به طور مجزا مناسبند.همين اتفاق به شكل ديگرى در كليت داستان هم به چشم مى آيد. گويى هر سكانس براى خودش ساخته و پرداخته شده است. حضور مهتاب كرامتى و محمود پاك نيت كاملا زائد است.پيوند كرامتى با داستان بسيار سست است و با تلنگرى مى شكند و حذف مى شود و سكانس صحبت سياوش و پاك نيت را هم مى توان به آسانى و بدون كوچكترين لطمه اى به اثر از ميان كار برد. دكتر را هم كم و بيش مى توان جزء همين دسته شخصيت ها به شمار آورد.اميد روحانى داراى چهره سمپات و مهربانى است و در كل داستان حركتى چه در ظاهر و چه در خفا از او نمى بينيم كه ما را مشكوك كند و يا اصلاً وادارمان كند كه به او فكر كنيم و اين ميزان خباثتى كه در انتها از او مى بينيم غير قابل پذيرش است. شايد حتى عموى سياوش هم شخصيتى بسيار معتدل و منطقى به نظرمى رسد و حتى لحظه اى چيز ديگرى جز همين ويژگى هاى شخصيتى او در فيلم نمود نمى يابد. به خاطر تمامى اين علت ها و به خاطر پرش هاى متوالى در حين كار، مانند ديوانگى ناگهانى سياوش، كه در بستر نمايشنامه هملت مى نشست، اما اينجا براى تماشاگر تداعى كننده اين تصور است كه سياوش با قصد ناخوداگاهى دوست دارد خود را به هملت شبيه كند يا عصبانيت هاى ناگهانى و فريادهاى ناگهانى و پشت سر آن نرم شدن هاى لحظه اى مهتاب در صحنه سينما و يا حضور ناگهانى جماعتى كه از جنوب آمده اند و به سرعت و با صرف زمان بسيار كمى به روح پدر سياوش و در پى آن به خاك جنوب پيوند مى خورند و قطع اين صحنه به صحنه اى كه سياوش درون خانه اش ازرويا بيرون مى آيد و... در تمام مدت داستان حسى از خيالپردازى و قطع شدن هاى مداوم رويا در فيلم جريان پيدا مى كند كه ما را وامى دارد به نحو ديگرى داستان را ببينيم (مثلا اين كه سياوش واقعا ديوانه است و دچار دوگانگى شخصيت شده) و در انتها متوجه شويم كه رويا پردازى در كار نبوده است. البته نمى توان انكار كرد كه شكل ميزانسن ها و لوكيشن هاى انتخاب شده براى كار هم به اين تصور تماشاگر دامن مى زند. از سوى ديگر حضور همين شخصيت هاى متعدد كه هر كدام داستانى كوتاه براى تعريف كردن دارند به علاوه داستانى كه مادر سياوش و عمويش و پدر مهتاب و... تعريف مى كنند به جاى اينكه قصه اصلى را پيچيده كند آن را متزلزل و آشفته وتكه تكه مى كند و اساسا چون خود نويسنده نيز مى داند كه اين داستانك ها جان زيادى ندارند و با داستان اصلى پيوندى محكم برقرار نمى كنند و در نتيجه مدت كوتاهى بعد از تعريف هر كدام، آن را به نحوى انكار مى كند و پرونده اش را مى بندد. به اين ترتيب فيلم صرفا پوسته اى از پيچيدگى به دور خود مى تند. شايد «پرده آخر» است كه توقع ما را از كريم مسيحى و سينمايش آنقدر بالا برده كه نمى توانيم با «ترديد» دلخوش شويم. شايد هم ميزانسن هاى چشم نواز و برخى از ديالوگ هاى زيبا و داستان بالقوه جذاب ترديد است كه وادارمان مى كند به دنبال بقيه اش بگرديم و همچنان چشم انتظار بمانيم. چشم انتظارى كه اميدوارم اين بار مانند بار قبل سال ها به طول نينجامد و به زودى شاهد فيلم بعدى او بر پرده سينما باشيم.