بر اساس گزارش خبرگذارى regnum ، ازبكستان با هزينه اى بالغ بر ۱۶۵ ميليون دلار كه توسط بانك رشد آسيا تامين مى شود ،خط راه آهن درافغانستان احداث خواهد كرد. دفتر بانك رشد آسيا در ازبكستان اعلام كرد، هزينه ۱۶۵ ميليون دلارى احداث خط آهن «حيرتان مزار شريف» در قالب كمك بلاعوض در اختيار افغانستان قرار مى گيرد تا جهت احداث اين خط آهن به ازبكستان پرداخت شود. هزينه نهايى اين طرح ۱۷۰ ميليون دلار است كه ۵ ميليون دلار اين پروژه توسط دولت افغانستان پرداخت خواهد شد. به گزارش ايران شرقى، مرحله اول اين طرح كه بر اساس تصويب يادداشت تفاهم همكارى بين ازبكستان، افغانستان و بانك رشد آسيا در زمينه تحكيم مناسبات تجارى و اقتصادى اجرا خواهد شد ، در ماه دسامبر سال جارى ميلادى آغاز خواهد شد و قرار است در ماه ژوئن سال ۲۰۱۱ ميلادى مورد بهره بردارى قرار گيرد. پس از بهره بردارى از اين پروژه كه نخستين دور مذاكرات آن ۲۶-۲۷ آگوست سال ۲۰۰۸ در تاشكند برگزار شده بود.  حدود ۵۰ درصد كالاهاى صادراتى ازبكستان به افغانستان از اين مسير منتقل مى شود. در اين گزارش آمده است، در آينده نزديك گروهى از متخصصان ازبك به افغانستان خواهند رفت، تا زمينه شروع كارها را فراهم نمايند. حيرتان در اقتصاد افغانستان نقش مهمى ايفا مى كند و بر اساس برآوردها بيش از ۵۰ در صد صادرات افغانستان و بخش اعظم كمك هاى بشردوستانه كشورها و سازمان هاى مختلف از طريق اين شهر انجام مى شود. در زمان تجاوز شوروى به افغانستان شهر مذكور توسط متخصصان شوروى تكميل شد و راه آهن آن تا مرز افغانستان كشيده شد. اكنون دولت ازبكستان در صدد است تا با تكميل اين خط ريلى جايگاه خود را در قلمرو كشور همسايه تثبيت كند و در قسمت شمال افغانستان نبض تحولات را در همه بخش ها تحت كنترل گيرد. اين هدف دولت تاشكند از مدت ها قبل مد نظر سياست مداران ازبك بوده ، در هر مقطع زمانى باشيوه هاى مختلف دنبال شده است. ازبك ها معتقدند: «گزينه نظامى تنها راه حل مسائل افغانستان نيست، لذا اين كشور با گسترش نفوذ اقتصادى خود در اين كشور همسايه، بر آن شده است، كه جايگاه و نفوذ خود را در منطقه توسعه و تحكيم بخشد. امروزه ازبكستان در تامين برق افغانستان سهم عظيم داشته است واخيرا نيز اعلام شده، ازبكستان برق بيشترى به افغانستان صادر خواهد كرد. براساس اين گزارش ، احداث خط انتقال برق ۵۰۰ كيلوواتى «گزر ، سرخان» كه با هزينه اى بيش از ۴۲ ميليون دلار با سرمايه گذارى بانك هاى خارجى و شركت هاى دولتى و خصوصى ازبكستان در حال ساخت است ، تا اواخر سال جارى ميلادى به اتمام خواهد رسيد و ميزان صادرات نيروى برق ازبكستان به افغانستان به حدود ۳۰۰ مگاوات افزايش خواهديافت.در ماه ژوئن سال ۲۰۰۹ نيزخط ۴۳ كيلومترى انتقال برق «سرخان» ازبكستان تا شهر «حيرتان» افغانستان احداث شد كه از اين خط ۲۲۰ كيلووات برق به افغانستان منتقل مى شود. ازبكستان در بسيارى از طرح هاى اقتصادى افغانستان ، از جمله احداث ۱۱ پل مشاركت دارد. گذشته از اين مرز طولانى با افغانستان ايجاب مى كند ، كه دولت تاشكند در راستاى تامين امنيت خويش، نقش فعال ترى در به اصطلاح مبارزه بين المللى با تروريسم داشته باشد. اين موضوع در شرايطى، كه جنگجويان حركت اسلامى ازبكستان در قلمرو افغانستان فعال شده اند، اهميت بيشترى پيدا كرده است. اما در مورد راه آهن حيرتان به مزار شريف بايد گفت ، هرچند منابع رسانه اى و حكومتى در ازبكستان و برخى كشورهاى شوروى سابق از آن به عنوان نخستين خط ريلى در قلمرو افغانستان ياد كرده اند، اما پيشتر از اين جمهورى اسلامى ايران احداث راه آهن را در قلمرو افغانستان شروع كرده بود. در سال ۲۰۰۲ ميلادى بين طرف هاى ايرانى و افغانى قرارداد ساخت راه آهن از ايران تا داخل قلمرو افغانستان به امضا رسيد و عمليات ساخت آن تابستان سال ۲۰۰۶ آغاز شد و تا كنون بالغ بر ۹۷در صد كارهاى تكميل اين طرح اجرا شده انتظار مى رود در آينده نزديك مورد بهره بردارى قرار گيرد. طول اين راه، كه از آن به عنوان راه آهن خواف به هرات ياد مى شود، ۶۱ كيلومتر بوده هزينه ساخت آن ۷۵ ميليون دلار را تشكيل مى دهد، كه از محل كمك هاى بلاعوض جمهورى اسلامى ايران تامين شده است. بنا به برآوردهاى كارشناسى، اين طرح در توسعه همكارى ها ميان ايران و افغانستان و رشد تجارت در افغانستان نقش بزرگى ايفا خواهد كرد. نگاهى به تاريخ گذشته نه چندان دور افغانستان حاكى از آن است ، كه مسأله ساخت راه آهن در اين سرزمين از پايان قرن ۱۹ مطرح بوده است.استعمارگران انگليس بعد از تصرف بخش اعظم شبه قاره هند، طرحى را با نام «راه آهن دولتى قندهار» تهيه كردند، كه ماه سپتامبر سال ۱۸۷۹ ميلادى عمليات ساخت آن از ايستگاه روك تا سيبى شروع شد. اما بعد از پايان جنگ با افغانستان عمليات احداث آن قطع شد. در سال ۱۸۸۴ ميلادى روسيه مرو را تصرف و عمليات ساخت طرح مذكور را ادامه داد. در سال ۱۸۸۵ ميلادى حركت قطار در منطقه سيبى- كويت افتتاح شد ، اما ادامه تكميل اين خط متوقف شد. «امير عبدالرحمن خان» حاكم وقت افغانستان در سال ۱۸۸۸ميلادى پيشنهاد انگليس ها مبنى بر احداث خط راه آهن از طريق قندهار تا هرات را قاطعانه رد كرد. طى صد سال اخير قدرت هاى مختلف غرب و شرق و نهادهاى بين المللى بارها طرح هاى خود را در مورد احداث راه آهن در قلمروافغانستان ارائه كرده اند، اما هر بار اين پيشنهاد ها يا از طرف رهبران افغان و يا با انگيزه هاى سياسى و امنيتى روى كاغذ باقى مانده اند. در عين حال افغانستان داراى دو ايستگاه راه آهن در مرزهاى خود است: يكى تورغندى، كه انتهاى راه آهن از كوشك در تركمنستان؛ و ديگرى- خيرتان، كه از راه آهن ترمزازبكستان ابتدا مى گيرد. قابل ذكر است، كه در پايان سال ۲۰۰۸ در آخرين تلاش هاى قدرت هاى غربى براى نفوذ به محدوده ريلى افغانستان ، آلمان پيشنهاد ساخت راه آهن از خيرتان تا مزار شريف را به دولت افغانستان نمود، اما پاسخ طرف افغانى به اين پيشنهاد منفى بود. ابتكار ازبكستان جهت ساخت راه آهن از حيرتان تا مزار شريف به اين معناست ، كه همزمان با قدرت هاى شرق و غرب، كشورهاى آسياى مركزى نيز به طور جدى وارد معادلات افغانستان مى شوند، تا بتوانند اهداف راهبردى خود را در منطقه بهتر دنبال كنند. زيرا زمزمه ها درباره حضور نظامى طولانى مدت غرب در افغانستان اين واقعيت را بازگو مى كند، كه اين كشور همچنان در سياست گذارى هاى كلان جايگاه موثرى خواهد داشت، كه بدون توجه به آن، هيچ كشورى در منطقه موفق نخواهد شد.

اختلاف در روابط تركمنستان و آذربايجان در حوزه انرژى در حال تشديد است و اين در حالى است كه پس از آنكه نخست وزيران بلغارستان، تركيه، رومانى، مجارستان و اتريش در جلسه خود در آنكارا موافقتنامه اى درباره طرح ناباكو امضا كردند، به نظر مى آمد كه راه به سوى اجراى طرحى بزرگ هموار شده است. ناطق على يف، وزير انرژى جمهورى آذربايجان حتى اعلام كرده بود كه «يقينا اين پروژه با موفقيت اجرا خواهد شد». در آن زمان به نظر مى رسيد كه اين احتمال بى راه نباشد. در آن مقطع به علت انفجار در خط لوله انتقال گاز تركمنستان به روسيه، بين مسكو و عشق آباد مناقشه اى شروع شده بود. طرف تركمنى ادعا مى كرد كه شركت «گازپروم» بدون اطلاع قبلى دريافت گاز را به شدت كاهش داده كه همين امر باعث وقوع سانحه در خط لوله گرديد. بعد از آن قربان قلى بردى محمدوف، رئيس جمهور تركمنستان اعلام كرد كه اين كشور مايل است از ذخاير عظيم گاز خود درست استفاده كند و هم از اين رو مايل به شركت در طرح ناباكو است. به گزارش ايراس، با اين اوصاف، ۱۷-۱۶ ژوئيه كه در باكو با مساعدت اتحاديه اروپا و ايالات متحده جلسه اى براى تعيين تكليف ميادين نفتى و گازى مورد اختلاف بين تركمنستان و آذربايجان در درياى خزر تشكيل شد، به نظر مى آمد كه اين بار طرفين به توافق خواهند رسيد. فضاى روابط تركمنى-آذربايجانى نيز وارد مرحله بهبودى شده بود به نحوى كه تحليلگران غربى بر همين اساس احتمال مى دادند كه معادلات ژئوپلتيكى در تمام منطقه آسياى مركزى ماوراى قفقاز با تغييرات محسوسى مواجه شود. به عبارت ديگر، مسأله جلب تركمنستان به پروژه ناباكو و ايجاد كريدور جديد انرژى اورآسيايى بدون شركت روسيه، حل شده به نظر مى آمد. اما بر خلاف پيشبينى ها پيشرفتى در اين زمينه حاصل نشد. عشق آباد اعلام كرد كه در جهت تعيين تكليف ميادين مورد اختلاف در خزر به دادگاه بين المللى مراجعه خواهد كرد. باكو بلافاصله به احتمال اعمال فشار مسكو بر عشق آباد اشاره كرد، زيرا مناقشه گازى بين روسيه و تركمنستان مانع از اجراى طرح ساخت خط لوله ساحلى خزر مى شد. در اين شرايط روسيه مى توانست به اقدامات مكمل دست بزند. البته، تركمنستان فرصت هاى موجود را مورد استفاده قرار مى دهد. در دسامبر ۲۰۰۹ خط لوله انتقال نفت بين تركمنستان و ايران راه اندازى خواهد شد كه قرار است از طريق آن تا ۲۰ ميليارد متر مكعب گاز در سال صادر شود. همچنين خط لوله ديگرى براى صدور گاز تركمنى به چين ساخته مى شود. با اين وجود، بروز اختلاف با آذربايجان مانع از آن نشده كه تركمنستان آمادگى خود را براى شركت در طرح ناباكو اعلام نكند. در اين خصوص مى تواند مسير تركمنستان ايران تركيه مى تواند انتخاب شود كه در اين صورت ساخت خط لوله از طريق درياى خزر ضرورت نخواهد يافت. تركمنستان به واسطه تشديد روابط با آذربايجان اعلام كرد كه در اسرع وقت پايگاه نيروى دريايى و اداره مرزبانى خود را در خزر ايجاد خواهد كرد. اين مطلب از سوى بردى محمدوف، رئيس جمهور تركمنستان اعلام شد و وى تأكيد كرد كه سامانه مؤثر كنترل رادارى و بصرى تركمنستان براى مانيتور پهنه درياى خزر نيز به زودى ايجاد شود. واكنش منفى آذربايجان به اين اقدامات و رفتارها بديهى بود. عزير جعفروف، كارشناس نظامى در اين خصوص به نوسازى پايگاه نيروى دريايى آذربايجان در خزر با شركت ناتو اشاره و تصريح كرد؛ «اگر در خزر خطرى بروز كند، پيمان ناتو آن را بى پاسخ نخواهد گذاشت». با اين وجود، تحليلگران در باكو معتقدند با وجود اينكه افسران نيروى دريايى آذربايجان در تركيه دوره آموزشى خوبى ديده اند، آن ها از تجربه رزمى كافى برخوردار نيستند. بايد به يك نكته مهم نيز اشاره كرد كه آذربايجان كه عضو ناتو نيست، تأكيد كرده كه اقدامات نظامى تركمنستان در خزر موجب ورود ناتو به اين منطقه خواهد شد. نوروز ممدوف، رئيس اداره روابط خارجى دفتر رياست جمهورى آذربايجان به همين دليل معتقد است كه «عشق آباد بايد از ادعاهاى خود دست بكشد». اين مقام آذربايجانى ابراز اميدوارى كرد كه تركمنستان حل همه مسايل را در چارچوب گفتگو مورد توجه قرار دهد، چرا كه طرف آذربايجانى پيشنهادهاى خوبى تهيه كرده است. در اين راستا باكو احتمال بهره بردارى مشترك از ميادين نفتى مورد اختلاف را منتفى ندانسته است. با اين وجود، برخى تحليلگران بر اين باورند كه طرف آذربايجانى در اين زمينه يك بار ديگر اشتباهى را در حال تكرار است كه آن را در خصوص قره باغ مرتكب شد. به اين نحو كه باكو سعى مى كند حريف سياسى خود را براى اتخاذ تصميمات موردنظر خود زير فشار از طريق عامل زور نظامى قرار دهد در صورتى كه چنين امرى وجود خارجى ندارد. بعيد است كه در شرايط كنونى آذربايجان و تركمنستان بتوانند براى يكديگر ايجاد خطر نظامى كنند. اما واقعيت اين است كه بدون مشاركت تركمنستان راه اندازى پروژه «ناباكو» با مشكلات زيادى همراه خواهد بود. افزون بر اين، باكو در روابط خود با تهران به طور كلى و از جمله در زمينه ميادين نفتى مورد اختلاف، مشكلات دارد. اگر آذربايجان ناتو را به خزر دعوت كند، نه تنها روابط خود را با مسكو و تهران تيره خواهد كرد، بلكه مكانيزم مذاكرات درباره رژيم حقوقى خزر را با ابهامات زيادى مواجه خواهد كرد. بالاخره نتيجه اساسى كه از اين تحولات مى توان گفت اين است كه آذربايجان بيش از پيش بايد تقويت موقعيت منطقه اى تركمنستان را بپذيرد.