|
سياست هاى نئو عثمانى در روابط بين المللى تركيه
|
|
|
از زمانى كه در ژانويه گذشته اسرائيل به غزه حمله كرد، نقش تركيه در سياست هاى خاورميانه چشمگيرتر شد. زمانى كه رجب طيب اردوغان، دبيركل حزب عدالت و توسعه در سال ۲۰۰۲ به قدرت رسيد، وعده داد تا تاريخ كشورش را فراموش نكند و روابط دينى و فرهنگى خود را با كشورهاى مسلمان مستحكم كند. به گزارش ديپلماسى ايرانى، طى جنگ غزه، به اين وعده خود عمل كرد. دولت تركيه هيچ تاملى در اعلام ناراحتى خود از حمله نظامى اسرائيل كه گفته مى شد غيرنظاميان را هدف قرار داده است، انجام نداد. هفته گذشته، بار ديگر دولت تركيه صداقت خود را در اين زمينه نشان داد و از حضور اسرائيل در مانور نظامى مشترك ممانعت به عمل آورد. مانور نظامى عقاب آناتولى از سال ۲۰۰۱ هر ساله تحت توافقنامه همكارى نظامى تركيه و اسرائيل كه در سال ۱۹۹۶ به امضا رسيده بود، برگزار مى شود. اين مانور نظامى معمولا با حضور تركيه، اسرائيل و آمريكا برگزار مى شد و فرصتى طلايى براى خلبانان اسرائيلى بود تا بتوانند در فضايى بزرگ تمرين كنند. تصميم آنكارا در واقع اخم هاى اسرائيل را به هم گره زد، چرا كه مدت ها بود تركيه را به عنوان يك هم پيمان مى ديد و اين مساله نگرانى هايى در ارتباط با آينده روابط تركيه و اسرائيل به وجود آورد. بنيامين نتانياهو، نخست وزير اسرائيل هم پس از اين تصميم تركيه با تعجب اعلام كرد كه چنين تصميمى اين سؤال را مطرح مى كند كه تركيه در بعد سياسى چه مسيرى را برگزيده است؟
مسير شكوفايى
ناظران بر اين عقيده اند كه موضع جديد تركيه در مقابل اسرائيل در واقع بخشى از برنامه تركيه براى رونق دادن به نقشى است كه باور دارد بايد به عنوان رهبر و محافظ دنياى اسلام در جهان برعهده بگيرد. منصور سليمان رئيس مركز مطالعات آمريكا و اعراب مى گويد كه سياست هاى جديد تركيه بسيار جالب است، بخصوص در آن بخشى كه سعى مى كند روابط خود را با اعراب و جهان اسلام مستحكم تر كند. دولت كنونى، اولين دولتى نيست كه سعى دارد چنين روابطى داشته باشد، آرمان پيوستن به اتحاديه اروپا همواره مانعى بر سر اين راه بود. اين دولت درك كرده است كه راه رسيدن به اتحاديه اروپا بسيار سخت و پيچيده است، بنابراين اين كشور تصميم گرفت تا برنامه هاى استراتژيك خود را در ارتباط با فضاى مسلمانان دنبال كند تا بخواهد در انتظار پذيرش از سوى اتحاديه اروپا باشد. تركيه همچنين بر اين باور است كه به طور سنتى و تاريخى با ساير كشورهاى خاورميانه ارتباط دارد امپراطورى عثمانى حكومت بخش هاى زيادى از آسيا، آفريقا و اروپا را براى مدت ۵ قرن برعهده داشت تا جايى كه در جنگ جهانى اول شكست خورد. سياست هاى جديد كه هدف آن قرار دادن آنكارا به عنوان مركز ژئوپليتيك خاورميانه و بازگرداندن قدرت و نفوذ پيشين اين كشور در منطقه است تصميم هاى خود را اتخاذ مى كند. اين پروسه حتى با نام نئو- عثمانى شناخته مى شود و توسط احمد داود اوغلو، وزير امور خارجه تركيه و معمار اين سياست به اجرا درمى آيد. اردوغان اعلام كرده است كه اتخاذ تصميم مبنى بر عدم حضور اسرائيل در مانور نظامى بر اساس نظر افكار عمومى تركيه اتخاذ شده است. وى همچنين خاطرنشان كرد كه هركسى كه در راس قدرت سياسى قرار دارد بايد افكار عمومى را مدنظر قرار دهد. اين نشان دهنده صداقت است... من مى خواهم مردم بدانند كه تركيه كشور قدرتمندى است و خودش تصميم مى گيرد... ما از ديگران دستور نمى گيريم. اردوغان بر اين باور است كه مردم در اهدافش از او حمايت مى كنند. چنين ديدگاهى در ميان بسيارى از ناظران مشترك است. يوسف على شريف، خبرنگار الجزيره در تركيه مى گويد: هر كسى كه به رسانه هاى تركيه نگاهى بى اندازد و به حرف هاى مردم كوچه و بازار گوش كند متوجه مى شود كه چه اندازه مردم از رويكرد جديد دولت در مقابل اسرائيل حمايت مى كنند. از سوى ديگر ماهيت دولت اسرائيل نيز در حال حاضر از اعضاى محافظه كارى مانند نتانياهو و ليبرمن تشكيل شده است، شرايط را براى اردوغان براى اتخاذ رويكردى خشن تر در مقابل اسرائيل آسان مى كند.
تاريخ
از زمانى كه اردوغان در تركيه دولت را در دست گرفته است، بسيار مشتاق است تا نشان دهد كه اسرائيل ديگر تنها قدرت جدى منطقه نيست. از زمان آغاز انتفاضه در سال ۲۰۰۰ تركيه استفاده اسرائيل از زور را محكوم كرد و توافق با تلاويو را كنسل كرد. در پايان سال ،۲۰۰۸ دكترين نئو- عثمانى بيش از گذشته نمايان شد. زمانى كه تلاويو جنگ را عليه غزه در اواخر دسامبر سال ۲۰۰۸ آغاز كرد اردوغان مستقيما اسرائيل را مورد اتهام قرار داد. اما وى همچنين به تاريخ مشترك يهودى ها و ترك ها اشاره و اعلام كرد كه ما به عنوان نوه هاى عثمانى كسانى هستيم كه زمانى كه يهودى ها از اروپا رانده شدند به عنوان مهمان درسرزمين هاى ما جاى گرفتند.
ميانجيگر منطقه
تا كنون، تحليلگران سياسى و ناظران روابط تركيه و اسرائيل را بر مبناى نيازهاى دوجانبه تعريف مى كردند. اسرائيل نيازمند يك همپيمان مسلمان در منطقه بود و تركيه نيز از لابى اسرائيلى ها در آمريكا براى ايستادگى در مقابل گروه هاى يونانى و ارمنى استفاده مى كرد. برخى از ناظران اكنون بر اين باورند كه رويكرد جديد تركيه مى تواند تعادل منطقه را به خطر بيندازد. التر تركمن، وزير امور خارجه اسبق تركيه در اوايل سال جارى ميلادى هشدار داد كه منافع كوتاه مدت ممكن است كه توسط آسيب هاى طولانى مدت از بين برود. او اعلام كرد كه من فكر نمى كنم كه روابط تركيه و اسرائيل به مرحله درگيرى برسد. در چنين شرايطى هر دو طرف بازنده خواهند بود. اسرائيل يك همپيمان قابل اعتماد را از دست خواهد داد و تركيه به لابى اسرائيل در واشنگتن پشت خواهد كرد. اما اكنون اين سوال مطرح است كه آيا تركيه به لابى اسرائيل در واشنگتن محتاج است يا خير؟ تركيه و ارمنستان در اوايل ماه جارى ميلادى توافقنامه اى را امضا كردند تا روابط خود را از سر بگيرند و مرزهاى خود را پس از يك قرن خصومت به روى يكديگر بگشايند. برخى بر اين باورند كه اسرائيل و آمريكا در هر شرايطى به كمك تركيه در گفتگوهاى نيمه تمام سوريه و اسرائيل نياز دارند. در عراق، تركيه نقش متعادل كننده را تقريبا در تمامى عراق برعهده دارد.
خاورميانه
در اين ميان برخى نيز معتقدند كه تركيه در پى يك سياست يك جانبه است و سعى مى كند درگيرى هايى را كه مستقيما به تاريخ كشورش پيوسته است را حل و فصل كند و تنش ها را در منطقه كاهش دهد. بشير نفيى تاريخ شناس فلسطينى و متخصص سياست هاى تركيه مى گويد، تركيه متوجه شده است كه آينده او تنها به اتحاديه اروپا گره نخورده است، بلكه بيشتر و مهم تر از همه به اعراب، مسلمانان و همسايه هاى خود در منطقه قفقاز وابسته است. تركيه همچنين متوجه شده است كه سياست هاى غربى ها كه پس از جنگ جهانى اول در منطقه اعمال شده است دليل اصلى بسيارى از مشكلاتى است كه كشورهاى منطقه از آن رنج مى برند و تركيه اميدوار است كه بتواند اين مشكلات را حل كند. حسن كانى مشاور پيشين امنيت ملى تركيه بر اين عقيده است كه تركيه مى خواهد نقش رو به رشدى در سياست هاى خاورميانه در سال هاى آينده داشته باشد. او مى گويد: «با اين واقعيت كه ديگر يك نئو محافظه كار در كاخ سفيد حكومت نمى كند و دولت جديد در عراق درصدد است كه از عراق خارج شود، آمريكا به تركيه نياز دارد تا در كنار ايران و عراق بايستد. تركيه قابليت پذيرش اين مسئوليت را دارد چراكه كشور مسلمانى است كه روابط خوبى هم با اسرائيل و هم با آمريكا دارد.
منبع: الجزيره
|
