Abrar Newspaper

طى ماه هاى اخير روابط تاجيكستان با روسيه از جمله در حوزه هاى نظامى و انرژى روند چندان مطلوبى را طى نكرده و هر از چند گاهى اختلافات دو كشور در اين حوزه ها در رسانه هاى ملى و منطقه اى منعكس مى شود. مقامات دوشنبه بر ضرورت توجه بيشتر مسكو به تاجيكستان و دادن مابه ازاء هاى مناسب در ازاء همكارى هاى اين كشور تأكيد دارند و اين در حالى است كه مقامات كرملين شرايط فعلى تعامل را عادلانه و مطلوب مى دانند. شكل گيرى و تشديد اين فضاى نه چندان دوستانه ميان تاجيكستان و روسيه، واشنگتن را بر آن داشته تا با اغتنام از مجال حادث شده، به تقويت تعاملات خود با دوشنبه مبادرت ورزيده و در اين خصوص تحركاتى را در دستور قرار دهد. به گزارش ايراس، ديدار چندى پيش امام على رحمان از روسيه براى روابط روسى- تاجيكى آزمايشى دشوار بود. دوشنبه نارضايتى هاى متعدد خود را از مسكو پنهان نمى كند و آن ها را به هر وسيله ممكن به نمايش مى گذارد كه از جمله مى توان به امتناع رحمان از شركت در جلسات سران سازمان پيمان امنيت جمعى و جامعه كشورهاى همسود و انتشار فهرستى از تخلفات نظاميان روسيه در تاجيكستان (كه مشغول فعاليت در پايگاه ۲۰۱ اين كشور هستند) در روزنامه هاى اين كشور اشاره كرد. مردم تاجيكستان نيز طى سال هاى اخير از روسيه دلخوشى نداشته اند. خلال اين سال ها عده زيادى از آن ها در روسيه به دلايل مختلف كشته شده اند. با اين وجود، حضور و فعاليت مهاجران كارى تاجيك در روسيه كه تعداد رسمى آن ها ۱ ميليون نفر است (و تعداد غيررسمى اين ميزان دو برابر)، تنها وسيله حفظ جريان اقتصادى تاجيكستان محسوب مى شود. به نحوى كه طبق برآوردهاى موجود، اين مهاجران هر سال حد اقل ۵-۴ ميليارد دلار ارز را از روسيه خارج و به تاجيكستان منتقل مى كنند. هرچند طى ماه هاى اخير مقامات متعددى از روسيه به تاجيكستان سفر كرده و درصدد ارتقاء روابط دوجانبه بر آمده اند، اما مرور تحولات نشان از پيشرفت در اين زمينه ندارد. به عنوان مثال، پيش از ديدار سران روسيه و تاجيكستان در مسكو، در ژوئيه سال جارى ايگور سچين، معاون نخست وزير و آناتولى سرديوكوف، وزير دفاع، در اكتبر سرگئى ستپاشين، رئيس ديوان محاسبات، پس از او گريگورى كاراسين، معاون وزير امور خارجه و سپس، در آستانه عزيمت رئيس جمهور تاجيكستان به مسكو، سرگئى شماتكو، وزير انرژى روسيه به دوشنبه سفر كردند. و اين در حالى بود كه سرويس مطبوعاتى رئيس جمهور تاجيكستان با لحن سختگيرانه اى مراتب نارضايتى دوشنبه از سطح همكارى ها با مسكو را به صراحت ابراز كرد. در گزارش روزنامه رسمى تاجيكستان آمده كه در ملاقات آقايان رحمان و شماتكو «روند اجراى توافقات قبلى نارضايت بخش ارزيابى شد». دوشنبه پيشتر از اين اعلام كرده كه در حال حاضر همكارى با روسيه در حوزه نظامى و انرژى، از جمله مهم ترين موضوعات دوجانبه ميان دو كشور است. در ميان موضوعات نظامى، فعاليت پايگاه نظامى ۲۰۱ روسى در تاجيكستان از جمله مهم ترين مسأئل است. اين در حالى است كه در سال ۲۰۰۴ در جريان ملاقات ولاديمير پوتين و امام على رحمان در سوچى، رئيس جمهور تاجيكستان در چارچوب توافقات كلى با روسيه، تبديل لشگر ۲۰۱ روسيه به پايگاه نظامى و واگذارى سامانه رصد سامانه هاى فضايى «اوكنو» به روسيه را در ازاء اجاره بهاء ناچيزى پذيرفت. در آن زمان همچنين توافق شده بود كه روسيه در ساخت نيروگاه هاى برق آبى راگون و نورك و كارخانه جديد آلومينيومى در دانگار ( زادگاه رحمان) حدود ۲ ميليارد دلار سرمايه گذارى كند. در آن روزها رحمان (كه نام او «رحمانوف» بود) به توافقات با روسيه علاقه مند بود. مسكو با او مدارا مى كرد و حتى به ربوده شدن محمدروزى اسكندروف، رهبر حزب مخالف دموكرات تاجيكستان و مخالف اصلى رحمان، در شهر كورولف (منطقه مسكو) و محكوميت او به ۲۳ ساله زندان توجهى نكرد.
فرصت طلبى واشنگتن
به تأكيد ناظران، ركود در روابط تاجيكستان و روسيه و ابراز نارضايتى هاى آشكار دوشنبه از نحوه تعاملى مسكو با تاجيكستان در حالى است كه مشكل مى توان اين گونه ارزيابى ها را از مذاكرات روند روابط تاجيكستان با آمريكا داشت. اين وضعيت به نحوى است كه به اعتقاد برخى تحليلگران، واشنگتن با اغتنام از مجال حادث شده، درصدد سوء استفاده از اختلاف نظرهاى موجود در منطقه آسياى مركزى از جمله ميان تاجيكستان و روسيه است. لذا، سفرهاى متعدد مقامات مختلف واشنگتن به آسياى و مذاكرات آنها با دولت هاى اين منطقه براى تقويت تعاملات در همين راستا قابل ارزيابى است. سفر چندى پيش ژنرال ديويد پترائوس، رئيس ستاد مركزى فرماندهى نيروهاى مسلح ايالات متحده به منطقه آسياى مركزى از جمله تاجيكستان در همين راستا قابل ارزيابى است. واشنگتن كه در حال توسعه حضور نظامى خود در افغانستان است به كمك هاى تكميلى كشورهاى منطقه آسياى مركزى نياز مبرم دارد. همين امر در ملاقات ژنرال آمريكايى با امام على رحمان مورد بحث و بررسى قرار گرفت. به عقيده كارشناسان، با عنايت به فضاى موجود در منطقه دوشنبه به درخواست هاى واشنگتن پاسخ مثبت خواهد داد. اين در حالى است كه مقامات قرقيزستان خواهان خروج واحدهاى نظامى اسپانيا و فرانسه از اين كشور خارج شدند. در همين راستا، چندى پيش ۶۰ نظامى اسپانيايى و دو فروند هواپيماى نظامى بارى اس-۱۳۰ «هركولس» از مركز انتقال محموله ها در فرودگاه «ماناس» به پايگاه هرات (افغانستان) منتقل شده و ۳۰ فرانسوى نيز از اين پايگاه به فرودگاه دوشنبه عزيمت كردند كه در آنجا گروهى از نظاميان نيروى هوايى فرانسه مستقر هستند. بعد از آنكه ايالات متحده با بيشكك موافقتنامه اى جديد با شرايط جديد را منعقد كرد، مقامات اسپانيا و فرانسه نتوانستند با مقامات قرقيزستان درباره تمديد قرارداد خضور نظاميان خود به توافق برسند. سال گذشته ايالات متحده بابت اجاره پايگاه ماناس ۱۷ ميليون دلار مى پرداخت، حالا اين رقم تا ۶۰ ميليون افزايش يافته و علاوه بر آن، ايالات متحده به اجراى بعضى طرح هاى اقتصادى در تاجيكستان ۱۵۰ ميليون دلار اختصاص داده است. در اين ميان، حق اجاره براى اسپانيا و فرانسه نيز افزايش يافته است. الكساندر كنيازف، مدير بخش انستيتوى جامعه كشورهاى همسود در بيشكك در اين خصوص اظهار داشت؛ «مقامات قرقيزستان در حالى در حال چانه زنى هستند كه مجلس اين كشور موافقت اصولى خود را با حضور نظاميان از اسپانيا و فرانسه در ماناس را در ازاء افزايش حق اجازه اعلام كرده است. اين برخورد قرقيزستان با اروپايى ها مى تواند به واشنگتن نيز تعميم يابد، چرا كه ممكن است بيشكك دوباره در مفاد موافقتنامه نظامى خود با واشنگتن بازنگرى كند». كنيازف بر اين عقيده است كه انتقال نيروهاى ناتو به تاجيكستان نشاندهنده آن است كه دوشنبه حاضر است بدون طرح مطالبات بيش از حد با ناتو و آمريكا همكارى كند. اين كارشناس افزود؛ «در فضاى موضع گيرى هاى مبهم و نامشخص روسيه و سكوت چين، گروه بندى هاى جديد نيروها در آسياى مركزى شروع شده و بعيد نيست كه حضور آمريكايى در اين منطقه در آينده نزديك تقويت شود». در همين شرايط بود كه ژنرال پترائوس در جريان كنفرانس خبرى خود در دوشنبه از نقش تاجيكستان در منطقه قدردانى و از امام على رحمان به خاطر مساعدت به نيروهاى ائتلاف در افغانستان تشكر كرد. به اظهار او؛ ايالات متحده طى شش ماه اخير به كمك روسيه و كشورهاى آسياى مركزى بيش از ۴ هزار كانتينر حامل تجهيزات غيرنظامى را به افغانستان منتقل كرده است. او تصريح كرد كه در سال آينده نيروهاى ويژه آمريكايى وارد تاجيكستان خواهند شد. به باور كارشناسان؛ سفر ژنرال آمريكايى به دوشنبه با ديدار رئيس جمهور تاجيكستان از مسكو بى ارتباط نبود. الكساندر سابيانين، رئيس اداره برنامه ريزى راهبردى اتحاديه همكارى هاى مرزى در اين خصوص اظهار داشت؛ «نتايج ملاقات ها در مسكو نشان مى دهد كه فضا براى بازى آمريكا در تاجيكستان وسيع تر و همزمان كنترل روسيه بر تاجيكستان و قرقيزستان كاهش مى يابد. به اظهار او؛ «مسكو در حالى خود را در آسياى مركزى تاجر كوچكى معرفى مى كند كه دولت هاى اين منطقه براى زور و قدرت بازيگران بزرگ ارزش بسيارى قايل اند. مى دانيد در آسيا با تجار كوچك چگونه رفتار مى كنند؟ در اين منطقه كلاه بردارى از آن ها مجاز دانسته مى شود و هيچ اشكالى ندارد. كشورهاى منطقه از روسيه انتظار كمك و قدرت دارند. دوشنبه از اين وضع چنين نتيجه گرفته كه مى تواند از واشنگتن خواست هاى مالى و غير مالى خود را طلب كند». به گفته اين كارشناس، دو كشور با تشريك مساعى موجبات شكست همكارى روسى- تاجيكى را فراهم كرده اند. به تأكيد او؛ «هم اكنون در روابط مسكو دوشنبه پاييز سردى شروع شده كه به تدريج مى تواند به زمستان سرد تبديل شود». اين «مرحله سرد» در روابط بين روسيه و تاجيكستان براى آمريكايى ها امكانات جديدى فراهم مى كند. به تأكيد تحليلگران، ركود در روابط روسيه با كشورهاى منطقه آسياى مركزى از جمله تاجيكستان، فرصت مغتنمى براى آمريكا براى حداكثرسازى منافع خود به ويژه در حوزه ژئوپوليتيكى در اين منطقه است. زير اين شرايط بسترهاى مناسبى براى واشنگتن جهت توسعه نفوذ خود در منطقه فرآهم آمده است؛ اولا، حضور شركت هاى غربى در بخش انرژى منطقه مى تواند گسترش يابد. براى واشنگتن مهم نيست كه سرمايه آمريكايى، كانادايى يا آلمانى وارد منطقه شود. مهم اين است كه اين سرمايه روسى يا چينى نباشد. ثانيا، حضور نظامى آمريكا در تاجيكستان و در سراسر منطقه افزايش خواهد يافت. به عقيده سابيانين؛ «هدف آمريكايى ها، انتقال صحنه عمليات جنگى به مناطق شمال غربى افغانستان و منطقه بلوچستان پاكستان است. بدون ايجاد «پل شمالى» نمى توان اين برنامه ها را اجرا كرد. به همين لحاظ پشتيبانى روسيه و كشورهاى آسياى مركزى هم براى واشنگتن اهميت دارد. در اين ميان، واشنگتن با صدور جنگ افزار، تأمين مالى امنيت مرزى، آموزش نظاميان و اقدامات عمرانى، مابه ازاء هاى وسوسه انگيزى به كشورهاى منطقه از جمله تاجيكستان خواهد پرداخت. در اين ميان، افزايش محسوس تعداد مستشاران نظامى آمريكايى در تاجيكستان و همزمان كاهش تدريجى نفوذ روسيه در بخش عمده اى منطقه آسياى مركزى، نشانه اى مشهود از گسترش مزيت هاى ژئوپوليتيكى واشنگتن در برابر مسكو است.

بحران دو ماهه انتخابات افغانستان با اين تصميم كميسيون مستقل انتخابات به نقطه پايان خود نمى رسد چراكه به اعتقاد بسيارى از تحليلگران اعلام پيروزى براى آقاى كرزاى خود مى تواند آغازى براى دوره اى جديد از بحران باشد... آقاى كرزاى اصرار داشت تخلفات دور اول انتخابات بزرگنمايى شده و تنها تحت فشارهاى گسترده بين المللى حاضر به پذيرش برگزارى دور دوم انتخابات شده بود. اما از امروز اوست كه رئيس جمهور افغانستان براى پنج سال آينده اين كشور است. به گزارش ديپلماسى ايرانى كميسيون انتخاباتى افغانستان ضمن لغو برگزارى دور دوم انتخابات اين كشور، حامد كرزاى را به عنوان پيروز قطعى انتخابات و رئيس جمهور اين كشور اعلام كرد اين تصميم در حالى اعلام شد كه مقامات اين كميسيون گفتند دور دوم انتخابات رياست جمهورى در افغانستان برگزار نمى شود. اما بحران دو ماهه انتخابات افغانستان با اين تصميم كميسيون مستقل انتخابات به نقطه پايان خود نمى رسد چراكه به اعتقاد بسيارى از تحليلگران اعلام پيروزى براى آقاى كرزاى خود مى تواند آغازى براى دوره اى جديد از بحران باشد، بحرانى كه با تغيير فاز، از عرصه انتخابات خارج و وارد حوزه هاى سياسى، امنيتى و نظامى شده و بر دامنه خشونت ها در افغانستان خواهد افزود. درست در زمانى كه افغانستان يكى از محورهاى اساسى سياست خارجى ايالات متحده آمريكا شد و واشنگتن براى حل و فصل بحران هاى اين كشور عزم جدى خود را جزم كرد، رويدادهاى انتخاباتى در اين كشور اوضاع را پيچيده تر از گذشته ساخت و دامنه اقدامات تروريستى رو به افزايش گذاشت. پس از دو ماه بحث و بررسى در مورد ابعاد و ميزان تقلب در انتخابات رياست جمهورى افغانستان سرانجام كميسيون رسيدگى به شكايات انتخاباتى بخشى از آراى انتخابات را باطل اعلام كرد. بر اين اساس، آراى آقاى كرزاى كه در نتايج ابتدايى حدود پنجاه و پنج درصد بود، زير پنجاه درصد رفت. به اين ترتيب برگزارى دور دوم انتخابات به توافق طرفين رسيد اما عبدالله عبدالله رقيب اصلى حامد كرزاى و دارنده بيشترين درصد آرا پس از او، شروطى براى حضور در دور دوم اعلام كرد كه نتيجتا بخشى پذيرفته شده و بخشى مورد قبول دولت قرار نگرفت و همين امر باعث شد كه عبدالله از حضور در دور دوم كنار گيرى كند. تا زمان اعلام كناره گيرى عبدالله هنوز پيش بينى لغو دور دوم و اعلام پيروزى براى كرزاى دشوار بود چراكه اين تصور كه دست آوردهاى دموكراسى در افغانستان در حال ظهور و بروز است و رقيبان مى توانند آزادانه شرط بگذارند، انتقاد كنند و خود را براى آينده افغانستان مسئول بدانند مانع از اين پيش بينى مى شد كه مقامات اين كشور با خطا در تصميمات سياسى مجددا افغانستان را وارد فاز بحران هاى جديد كنند. اما اين پيش بينى ابتدا با رد برخى از شروط عبدالله توسط دولت، يك گام به واقعيت نزديك شد و اكنون با اعلام قطعى رياست جمهورى كرزاى مى توان به سادگى شاهد نابودى دستاوردهاى نوپاى دموكراسى در اين كشور هستيم. شايد كرزاى مى توانست با قبول كليه شروط رقيب اصلى خود در انتخابات، بيش از آن كه به قدرت دوباره بينديشد، مسير هموارترى را با پذيرش نظرات مخالف، نقدها و نگرانى ها پيش روى آينده سياسى كشورش باز كند و افغانستان را از ورطه بحران ها، اختلافات و درگيرى ها و خشونت هاى بيشتر برهاند، اكنون به عقيده صاحب نظران، اين افغانستان و مردم اين كشور هستند كه بازنده ميدان هستند و اين خشونت، ترور و افراطى گرى است كه توانست پيروزى را از آن خود كند. در صحنه سياسى و رقابت هاى انتخاباتى نيز گرچه پيروزى كرزاى نتيجه نهايى دو ماه فراز و نشيب هاى سياسى در اين كشور اعلام شده اما شايد در ذهن مردم افغانستان، عبدالله پيروز واقعى باشد. او كه با پايبندى به حقوق مردمى كه تقلب آنها را به روند دموكراسى در كشورشان بدبين ساخت، از ادامه رقابت كنار كشيد و قدرت را ناديده گرفت. با اين حال نمى توان بروى ابعاد مثبت اعلام پيروزى كرزاى چشم بست، اين اعلام اولا موجب اتمام بلاتكليفى مردم افغانستان و برنامه ريزى هاى سياسى، اقتصادى، فرهنگى، اجتماعى و نظامى و به ويژه امنيتى در اين كشور شد. ثانيا با توجه به شرايط بحرانى افغانستان و روند رو به گسترش تهديد افراطى گران به اقدامات خشونت بار بيشتر در زمان برگزارى دور دوم انتخابات، مانع از وقوع حوادث سنگين و ناگوار بيشتر و تحميل هزينه هاى دردناك بر مردم اين كشور شد و در نهايت به لحاظ مالى، بار هزينه هاى ساماندهى دور دوم انتخابات را از دوش دولت مركزى برداشت. در مجموع بحران پيش روى كرزاى بحران مشروعيت خواهد بود. در عين حال اين نگرانى وجود دارد كه واكنش هواداران عبدالله عبدالله به اين تصميم چه خواهد بود. واكنش عبدالله، هواداران او، مردم نقاط مختلف افغانستان، كشورهاى منطقه و قدرت هاى جهانى به اين رويداد بحث برانگيز در افغانستان هر چه كه باشد، از پيچيدگى شرايط امروز افغانستان نخواهد كاست. اين در حالى است كه آمريكا، بريتانيا و سازمان ملل يعنى سه منبع تاثيرگذار بر تحولات اين كشور از پيروزى آقاى كرزاى استقبال كرده و براى همكارى و حمايت از دولت جديد افغانستان اعلام آمادگى كرده اند.