يكى از ويژگى هاى مشترك كشور هاى آسياى مركزى حضور پر رنگ خانواده هاى سران جمهوريها در نقش هاى مهم سياسى است. اين حضور و انتصابها با عكس العمل هاى متفاوتى در ميان گروه ها و رسانه ها رو به رو شده است . اخبار منطقه گواه اين امر است كه آسياى مركزى در آينده آبستن بحران هاى جدى دراين زمينه مى گردد . به گزارش ايران شرقى، انتصاب اخير پسر رئيس جمهورى قرقيزستان «ماكسيم باقى اف» به رياست آژانس دولتى رشد و سرمايه گذارى و نوآورى هاى آن كشور با واكنش هاى مختلفى مواجه شده است كه نمونه خوبى براى بررسى پديده انتصاب فرزندان در امور حكومتى است. اما نفوذ خانواده هاى روساى جمهورى در مناصب دولتى تنها خاص قرقيزستان نيست بلكه در ساير كشور هاى آسياى مركزى از جمله در تاجيكستان ، ازبكستان ، قزاقستان و تركمنستان نيز به خوبى ديده مى شود.
«ماكسيم باقى اف» كيست ؟
«ماكسيم باقى اف» فرزند دومين رئيس جمهور قرقيزستان و ۳۲ سال سن دارد . وى ۱۰ سال قبل بخش حقوقى دانشگاه اسلاوينيه بيشكك را گذرانده است . «ماكسيم باقى اف» تا كنون در مقام هاى بالاى حكومتى عهده دار وظيفه بوده است .وى در شوراى مديران شركت دولتى ليتوانى «ماوال استيويتى» مسئوليت تهيه استراتژى اين شركت را بر عهده داشته است. «ماكسيم باقى اف» اخيرا در انتصاب جديدى كه در قرقيزستان صورت گرفته است وى به رياست يك سازمان مهم دولتى منصوب شده است .
مسأله در خور تامل اين است كه او سعى دارد با جلب نظر توده هاى مردم قرقيز مشروعيت لازم براى تصدى هاى بالاتر را در آينده براى خود فراهم سازد لذا در ابتداى كار به نياز هاى مهم مردم قرقيزستان توجه دارد تا بتواند راه را براى خود هموار كند و از پشتيبانى بيشتر برخوردار شود و در اين راستا اقدامات اخير او قابل بررسى و توجه است. «ماكسيم باقى اف» در نخستين نشست خبرى اش به عنوان رئيس آژانس دولتى رشد و سرمايه گذارى قرقيزستان گفت : «بر روى چهار برنامه عمده از جمله تاسيس شركت «هيپاتيكى» اقدام خواهد كرد. اين شركت قرار است در طرح هاى آتى خود در پايتخت اين كشور ۱۵۰۰۰۰ متر مربع خانه ارزان قيمت بسازد . در واقع اين همان سناريويى است كه مى تواند «ماكسيم» را هر چه بيشتر در ميان مردم قرقيز معرفى كند و بر محبوبيت او بيافزايد .
طرح هاى بعدى او
- راه اندازى شبكه ارائه قرضه هاى كوچك براى روستائيان است .
- رشد سرمايه گذارى دولتى در بخش كشاورزى و تاسيس شركت ليزينگى كه بخش كشاورزى را در تجهيز تكنيك هاى نوين و پيشرفته كمك كند . «ماكسيم باقى اف» كه طبق عادت با زبان روسى صحبت مى كند در اين نشست گفته است : «به عنوان يكى از وظايف اول و الويت دار ما بايد توان كشور را ارزيابى كنيم يعنى ارزيابى كليه ذخاير كشور و اين به اين معنى است كه هم ذخاير انسانى و هم ذخاير جغرافيايى كشور» . او معتقد است : «همه ذخاير را محاسبه و قيمت گذارى كنيم و بدانيم كه ما چه داريم . به دنبال اين بررسى هاى دقيق بتوانيم همه اين ذخاير را در آينده به خاطر رشد و شكوفايى كشور به بهترين نحو استفاده و بهره بردارى كنيم».
انتقاد ها به انتصاب جديد «ماكسيم»
انتصاب «ماكسيم» سريعا در محافل و مطبوعات چه در خود كشور قرقيزستان و چه در خارج از اين كشور با واكنش هاى تند و عمدتا منفى رو به رو بوده است . برداشت اكثريت اين مخالفان از اين تصميم اين است كه «قربان بيك باقى اف» رئيس جمهور قرقيزستان با به قدرت رسانيدن فرزندانش در رده هاى بالاى دولتى و دادن مناصب بالا در واقع مى خواهد راه را براى تكرار سناريوى آذربايجان دراين كشور هموار مى كند . آذربايجان نخستين كشور پسا شوروى بود كه در ۵ سال پيش قدرت از پدر يعنى «حيدر على اف» به پسر او «الهام عاى اف» رسيد. اين روزها مطبوعات و محافل با اشاره به تصميم اخير دولت قرقيزستان ، از آغاز عمليات به اصطلاح «وارث در قرقيزستان» صحبت مى كنند . نخست وزير پيشين قرقيزستان «فليكس قوليف» در اين رابطه گفته است: «همه بدون اين انتصاب هاى اخير به خوبى مى دانستند كه در واقع اين «ماكسيم باقى اف» است كه كشور را از پشت پرده اداره مى كند و اقدامات اخير در واقع به حضور او در صحنه سياسى قرقيزستان مشروعيت داده شد».
نگاه مثبت به اين انتصاب
تحليلگران قرقيزى بر اين باورند: «ماكسيم باقى اف» قبل از رسيدن به مقام دولتى نيز در تعيين سياست هاى دولتى نقش موثر داشته ، از جمله استراتژى پيشبرد برنامه انتخاباتى پدرش و هم درارائه برنامه اخير اصلاحات و رشد حكومت قرقيزستان كه مراكز تحليلى بر اساس طرح او تهيه كرده اند». در اصل «ماكسيم باقى اف» به صورت غير رسمى نيز در اقتصاد قرقيزستان و در بخش هاى بودجه اقتصاد كشور نفوذ خيلى زيادى دارد .
در چنين شرايطى به نطر مى رسد كه انتصاب رسمى «ماكسيم باقى اف» جنبه هاى مثبتى نيز دارد چرا كه اكنون مسئوليت عظيمى را بر دوش خواهد داشت. «باقى اف» اكنون در برابر مسائل اقتصادى قرقيزستان مسئوليت زيادى را احساس خواهد كرد . از سويى ديگر توان او در قبول مسئوليت هاى مهم در آينده مانند تصدى رياست جمهورى محك زده مى شود . اين وضع را بايد تماما مثبت دانست زيرا او بى اين هم به طور غير رسمى نفوذ زيادى را در حكومت قرقيزستان داشت . بايد اعتراف كرد كه انتصاب «ماكسيم باقى اف» در جامعه به خصوص در ميان نخبگان محلى واكنش هاى زيادى را ايجاد كرده است ولى با توجه به اوضاع داخلى قرقيزستان دوايرسياسى اين كشور فعلا خيلى ضعيف شده اند و توان به چالش كشيدن اين تصميم را به طور جدى ندارند .«ماكسيم باقى اف» تنها نماينده خانواده رئيس جمهورى قرقيزستان در مقام مسئول دولتى نيست . فرزندان ديگر «قربان بيك باقى اف» عبارت اند از:
- «مارات» مشاور رئيس خدمات امنيت ملى است.
-«چانيش باقى اف» برادر رئيس جمهور قرقيزستان رئيس خدمات حفاظت دولتى است .
-«مرات» و «عادل» دو برادر ديگر رئيس جمهور يكى سفير قرقيزستان در آلمان و ديگرى نماينده تجارت بيشكك در چين هستند. تحليلگران قرقيز در مورد انتصاب «ماكسيم باقى اف» به يك اختلاف حقوقى اشاره دارند .
قانون قرقيزستان در باره قوانين خدمات دولتى در انتصاب خويشاوندان رئيس جمهور به مقاماتى كه مستقيما از خود او اطاعت مى كنند اشاره دارد .«ماكسيم باقى اف» به عنوان رئيس آژانس سرمايه گذارى
بى واسطه تابع دستگاه خودرئيس جمهور قرقيزستان است . اداره دولت به شيوه خانوادگى امرى است كه در همه كشور هاى آسياى مركزى رايج است و تفاوت قرقيزستان با ديگر كشور هاى منطقه فقط اين است كه در مورد «ماكسيم باقى اف» مسأله انتقال قدرت از پدر به پسر به صورت خيلى آشكار تر مطرح شده است . در باقى مسائل اين كشور از خط مشى سياسى كه ديگر رهبران سياسى آسياى مركزى درپيش گرفته اند ، تفاوتى ندارد .
در واقع اين امر طبيعى است ولى اين سياستى كه امروز در قرقيزستان پيش گرفته شده است بى شك و شبهه جامعه قرقيزستان را عصبانى مى كند . چنين به نظر مى رسد كه بيشكك آشكارا راه آذربايجان را درپيش گرفته است و مى خواهد پا جاى پاى رهبران آذربايجان بگذارد . اين مسأله جاى شك ندارد ولى اين كه دولت مداران در اين امر موفق خواهند شد يا نه مسأله ديگر و يك موضوع خيلى جدى است .
از پدر به پسر يا به دختر؟
مسأله جالب توجه اين است كه حضور اعضاى خانواده رهبران در ديگر كشور هاى آسياى مركزى نيز پديده عادى شده است .براى نمونه در تاجيكستان «رستم امام على» پسر بزرگ رئيس جمهور اين كشور «امام على رحمان» در فصل بهار امسال به سمت معاون رئيس سازمان جوانان (كامسامال ) انتخاب شد . «آزاده رحمان وا »دختر ديگر« امام على رحمان» در سال گذشته به رياست سازمان كنسولى وزارت امور خارجه تاجيكستان منصوب گشت . اخيرا هم وى به سمت معاون وزير امور خارجه منصوب گشته است . «امام على رحمان»در مجموع ۸ فرزند دارد كه از اين ميان ۷ دختر و ۲ پسر هستند و بر اساس گزارشات ديگر فرزندان و داماد هاى «رحمان» نيز در ميدان سياست و تجارت كشور نقش و نفوذ بارزى دارند . با توجه به حضور «رستم رحمان» در سفر هاى رئيس جمهور تاجيكستان و شركت او در برخى جلسات حكومتى امرى است كه دائما از سوى برنامه هاى تلويزيونى به آن ها اشاره مى شود و يا از طريق برنامه هاى ورزشى اين تبليغات صورت مى گيرد.
براى نمونه برگزارى بازى هاى تيم فوتبال «استقلال» كه گفته مى شود ، به «رستم امام على» تعلق دارد ، چنين به نظر مى رسد كه در تاجيكستان در واقع به راه انداختن برنامه ها در ميدان سياست با هدف مطرح كردن فرزندان «امام على رحمان» در صحنه سياسى است و همه اين برنامه ها در اين راستا قرار دارند. امروز در تاجيكستان نيروهاى نسبتا قوى دموكراسى تا اندازه اى سركوب شده اند تا جايى كه آنها ديگر توان قد علم كردن ندارند و به همين خاطر مثلا تلويزيون تاجيكستان و ديگر رسانه هاى كشور كه قادر به وجود آوردن افكار عمومى هستند در آن مساعدت مى كنند كه براى
راه اندازى انتقال قدرت از پدر به پسر زمينه را هموار كنند و كار به جايى رسيده است كه حتى برنامه هاى ورزشى مثل فوتبال نيز تحت تاثير اين قاعده قرار دارند و نمى توانند بيرون از اين چارچوب عمل كنند .
گلناره يا لاله؟ دريغه يا دينارا؟
اما سابقه راه دادن فرزندان رهبران اول آسياى مركزى در ميدانهاى بزرگ سياسى از قزاقستان و ازبكستان آغاز شده است . دختر اول رئيس جمهور قزاقستان «دريغه» به دنبال فرار شوهر متنفذش «راحت على اف» نفوذ و تاثير گذشته خود را نزد پدرش «نور سلطان نظربايف» از دست داده و گويا فعلا به رهبرى صندوق رئيس جمهورى بسنده كرده است . خواهر او «عاليه» به سرمايه گذارى و خصوصا در بخش ساختمان سازى مشغول است و شوهر او «تيمور حسين اف» رياست شركت راه آهن قزاقستان دارد . اما در حال حاضر خانواده «دينارا» دختر سوم «نظر بايف» خواهران خود را به اصطلاح كنار زده و «دينارا» رئيس صندوق معارف قزاقستان شده و شوهر او «تيمور قلى بايف» رئيس شوراى مديران سه كشور بزرگ انرژى قزاقستان «قزموناى گاز» و «قزاتام پرام» و «سامروق انيرگا» است و عملا نظارت بخش نفت ، گازو نيروى برق و انرژى هسته اى كشور را در دست دارد .«گلناره» و» لاله» دختران «اسلام كريم اف» رئيس جمهور قرقيزستان نيز يكى به عنوان نماينده تاشكند در سازمان ملل در ژنو و ديگرى به عنوان نماينده كشورش در يونسكو در پاريس ايفاى وظيفه مى كنند و اما در همه اين كشور ها يك موضوع واحد مطرح است چيزى كه افكار عمومى و رسانه هاى آزاديخواه را نگران ساخته ، نفوذ و نقش فزاينده اقربا با شمول فرزندان رئيس جمهور ها در عرصه سياست و حكومت كشورهاى آسياى مركزى است . به باور بسيارى ازكارشناسان ، كشور هاى آسياى مركزى در آينده ناگزير همان راهى را خواهند رفت كه آذربايجان در ۵ سال پيش تجربه كرد و آخر همه اين سناريو ها به يك جا ختم مى شود و آن تحويل قدرت از پدر به فرزندان.