سرمايه گذارى روسيه در ساخت نيروگاه هاى برق آبى در تاجيكستان و قرقيزستان ، بر روابط مسكو و ديگر كشورهاى آسياى مركزى تاثير منفى خواهد گذاشت. در حالى كه با آغاز فصل پاييز در كشورهاى آسياى مركزى و به ويژه تاجيكستان و قرقيزستان اين نگرانى وجود دارد كه مردم در زمستان چه خواهند كرد ، موضوع تامين برق و گرمى مردم در فصل زمستان همواره در كشورهاى آسياى مركزى از اهميت ويژه برخوردار بوده است. همگان سرماى بى سابقه زمستان سال هاى ۲۰۰۸-۲۰۰۷ ميلادى در آسياى مركزى را در ياد دارند كه سرماى ۳۰ درجه زير صفر احتمال وقوع فاجعه انسانى رادراين منطقه مطرح كرد. در اين ميان تاجيكستان و قرقيزستان به دليل موقعيت ويژه جغرافيايى و كوهستانى بودن فاقد نفت و گاز هستند و مجبور مى شوند كه از ديگر كشورها نفت و گاز وارد نمايند. به گزارش ايران شرقى، براساس اين ملاحظات موضوع مشاركت روسيه در ساخت «نيروگاه برق آبى راغون» كه بزرگترين طرح انرژى منطقه است و سرمايه گذارى
شركت هاى روسى در عمليات اكتشاف گاز در تاجيكستان از عمدترين موضوعات ديدار
«امام على رحمان »رئيس جمهورى تاجيكستان با« ديميترى مدودف »همتاى روسى وى در مسكو در روزهاى
۲۳-۲۱ اكتبر گذشته بوده است. در حالى كه منطقه آسياى مركزى داراى ذخاير عظيم انرژى است ، اين امكانات به طور متوازن در قلمرو جمهورى هاى اين منطقه واقع نشده است. كشورهاى ازبكستان، تركمنستان و قزاقستان داراى ذخاير سرشار نفت و گاز باشند وكشورهاى تاجيكستان و قرقيزستان فاقد اين منابع هستند. دو كشور كوهستانى تاجيكستان و قرقيزستان سرچشمه رودخانه هاى بزرگ آسياى مركزى هستند و براساس برآوردها در آينده نزديك آب به عنوان مهمترين منبع حيات با بحران مواجه خواهد شد. براساس برآوردهاى كارشناسان نزديك به ۸۰ درصد از ذخاير آب آسياى مركزى در قلمرو تاجيكستان و قرقيزستان واقع شده كه بهره بيشتر از اين منابع را ازبكستان ، تركمنستان و قزاقستان مى برند. با توجه به اين كه يخچال هاى بزرگ كوهستانى كه منبع اساسى آب دو رودخانه عمده آسياى مركزى آمو و سير است در قلمرو تاجيكستان و قرقيزستان واقع شده اند، در آينده نزديك اين دو كشور مى توانند از آب به عنوان ابزار فشار بر جمهورى هاى همسايه استفاده كنند. درحالى كه ۶ درصد آب رودخانه سير در قلمرو قزاقستان شكل مى گيرد ولى اين كشور ۳۸ درصد از آب رودخانه ياد شده را مورد استفاده قرار مى دهد. دو كشور پايان آب ديگر ازبكستان و تركمنستان نيز همين وضع را دارند و بيشتر بهره بردارى را از اين دو رودخانه مهم مى كنند. مشكل انرژى برق آبى در دو كشور بالا آب تاجيكستان و قرقيزستان در فصل سرما به علت پايين آمدن آب رودخانه ها و كاهش توليد برق در نيروگاه ها به شدت احساس مى شود. يعنى اين دو جمهورى در فصل زمستان نياز شديدى به برق دارند كه خود از توان تامين آن برخوردار نيستند. اما سه كشور پايان آب ازبكستان ،تركمنستان و قزاقستان در فصل هاى بهار و تابستان براى بخش كشاورزى خويش نياز به آب زياد دارند. چند سال است كه قرقيزستان با هدف توليد برق در فصل سرما آب را پشت سدهاى خويش ذخيره نمى كند و موجب زير آب ماندن مناطقى در استان قزاقستان جنوبى مى گردد. در حال حاضر به دليل اخلال در نظام تامين آب و انرژى آسياى مركزى در پى فروپاشى شوروى هم كشورهاى بالا آب و هم پايان آب زيان مى بينند. زيرا در دوران شوروى تاجيكستان و قرقيزستان آب را براى نيازهاى كشاورزى همسايه هاى خويش در فصل زمستان ذخيره مى كردند و برق، نفت و گاز و سوخت را از ازبكستان، تركمنستان و قزاقستان دريافت مى كردند. فعلا اين معاملات از بين رفته است. كشورهاى پايان آب خواستار پرداخت قيمت گاز صادراتى خويش به تاجيكستان و قرقيزستان با نرخ زياد هستند. اما به درخواست اين دو كشور در مورد پرداخت پول آب مصرفى سه كشور ازبكستان، تركمنستان و قزاقستان مى گويند كه آب رودخانه هاى فرا مرزى ثروت و مال مشترك منطقه است و بايد مجانى باشد. دليل عمده اختلاف نظر كشورهاى آسياى مركزى نيز همين موضوع است. تاجيكستان و قرقيزستان در چنين شرايطى تنها راه خروج از بحران انرژى در فصل سرما را ساخت و تكميل نيروگاه هاى برق آبى جديد و نيمه تمام كه در دوران شوروى برنامه ريزى و طراحى شده بود ، عنوان مى كنند. در قرقيزستان «نيروگاه هاى برق آبى قنبر آتا» بر روى رودخانه« نارين »كه در پايان آب به رودخانه سير ملحق مى شود و در تاجيكستان «نيروگاه برق آبى راغون» و «سنگتوده يك و دو» مطرح هستند كه سرمايه گذار اصلى اين طرح ها روسيه است. قرقيزستان و روسيه توافقنامه تكميل»نيروگاه برق آبى قنبر آتا- ۱« را در ماه اكتبر سال ۲۰۰۸ ميلادى در جريان ديدار«ديميترى مدودف»رئيس جمهورى روسيه از بيشكك امضاكرده است. اين نيروگاه ازتوان توليد۱۹۰۰ مگاوات برق برخوردار استكه درصورت بهره بردارى كامل آن مى تواند ساليانه ۱/۵ ميليارد كيلو وات ساعت برق توليد نمود.«نيروگاه برق آبى قنبر آتا ۲« با قدرت توليد ۳۶۰ ميگاوات برق از توان توليد ساليانه ۱۱ ميليارد كيلووات ساعت برخوردار خواهد بود. بهره بردارى از نخستين توربين اين نيروگاه در ماه دسامبر سال جارى ميلادى برنامه ريزى شده بود.
روسيه درساخت و تكميل نيروگاه هاى برق آبى تاجيكستان مشاركت فعال دارد. در ماه ژويه سال جارى مراسم بهره بردارى كامل از»نيروگاه برق آبى سنگتوده ۱«با حضور روساى جمهورى روسيه و تاجيكستان برگزار گرديد. براساس قرار داد روسيه و تاجيكستان ۷۵ درصد از سهام اين نيروگاه متعلق به روسيه است. اين نيروگاه از توان توليد ۶۷۰ مگاوات برق برخوردار است. در همين حال ساخت «نيروگاه برق آبى سنگتوده ۲« با سرمايه گذارى ايران در تاجيكستان ادامه دارد كه توان توليد ۲۳۰ مگاوات برق راداردكه قرار شده ، برق توليد ى اين نيروگاه به استان سغد در شمال تاجيكستان انتقال يابد. تاجيكستان و ايران اعلام كرده اند ،
« نيروگاه برق آبى سنگتوده ۲» در سال ۲۰۱۱ به بهره بردارى خواهد رسيد. با اين حال ساخت
«نيروگاه برق آبى راغون» كه بزرگترين پروژه انرژى آسياى مركزى با ارتفاع سد ۳۸۵ مترى است به كندى ادامه دارد. هر چند كه در سال ۲۰۰۴ ميلادى دولت تاجيكستان و شركت آلومينيوم روسيه قرار دارد ساخت اين نيروگاه نيمه تمام را امضا كرده بودند امابدليل اختلاف نظر دو طرف درمورد واگذارى كارخانه آلومينيوم تاجيكستان به شركت ياد شده ساخت اين نيروگاه به مرحله اجرا نرسيد. شركت آلومينيوم روسيه پيشنهاد كرده بود ، سد اين نيروگاه ۲۸۵ متر باشد. اما تاجيكستان اين طرح را رد كرد. كارشناسان مى گويند ، تاجيكستان و قرقيزستان از طرح هاى ساخت نيروگاه هاى برق آبى خود دست بر نخواهند داشت. زيرا در دوشنبه و بيشكك معتقدند ، تنها با احداث نيروگاه برق آبى مى توانند زمينه استقلال و خود كفايى در بحث انرژى را فراهم سازند. حال آن كه ازبكستان امروز نيز از گاز به عنوان ابزار فشار عليه دو همسايه خويش تاجيكستان و قرقيزستان بهره بردارى مى كند. چنانكه در تاريخ ۲۳ سپتامبر ازبكستان انتقال گاز به قرقيزستان را كاملا قطع كرد. دولت تاشكند مدعى بود ، بدهى قرقيزستان بابت گاز وارداتى از اين كشور به ۱۹ ميليون دلار مى رسد. ازبكستان انتقال گاز به قرقيزستان را پس از پرداخت بخشى از بدهى قرقيزستان در تاريخ ۱۶ اكتبر از سر گرفت. دولت ازبكستان تاكيد مى كند ، انقال گاز به قرقيزستان مشروط به پرداخت پول آن در هر ۱۰ روز خواهد بود. قيمت هر هزار متر مكعب گاز صادراتى ازبكستان به قرقيزستان براساس نرخ اروپايى يعنى ۲۴۰ دلار محاسبه مى شود. حال آن كه دو سال قبل اين قيمت ۶۵ دلار بود. برخى از كارشناسان علت اين قيمت گزارى را به ساخت نيروگاه هاى برق آبى در قلمرو قرقيزستان مرتبط مى دانند. ازبكستان در اواخر ماه سپتامبر سال جارى از خروج خويش از سيستم واحد شبكه هاى برق آسياى مركزى خبر داده بود. اگر اين تصميم ازبكستان محقق شود ، تامين برق قرقيزستان، تاجيكستان و جنوب قزاقستان با مشكل جدى مواجه خواهد شد. در صورت انجام اين اقدام دولت تاشكند ، قرقيزستان مجبور خواهد شد كه در فصل سرما به جاى ذخيره سازى آب مورد نياز بخش كشاورزى ازبكستان و قزاقستان از آب براى توليد برق استفاده نمايد.سيستم شبكه واحد برق آسياى مركزى در دوران اتحاد شوروى شامل دو بخش مى شد ، بخش نخست آن در شمال قزاقستان واقع گرديده و به شبكه برق روسيه متصل بود. بخش دوم شبكه ياد شده شامل سيستم برق كشورهاى ازبكستان، تركمنستان، تاجيكستان، قرقيزستان و جنوب قزاقستان مى شد كه مركز تنظيم و كنترل آن در شهر تاشكند پايتخت ازبكستان واقع گرديده است. حتى پس از فروپاشى شوروى نيز دولت ازبكستان به عنوان
هماهنگ كننده شبكه برق واحد آسياى مركزى باقى مانده است. از اين رو خروج تاشكند از شبكه واحد برق منطقه مى تواند مشكلات متعددى ايجاد نمايد. اما در اواخر ماه اكتبر دولت ازبكستان در تصميم خويش تجديد نظر كرد و اعلام نمود كه در شبكه واحد برق آسياى مركزى باقى خواهد ماند. ازبكستان اعلام كرده است ، براى انتقال برق تركمنستان به تاجيكستان در فصل سرما حق ترانزيت دريافت خواهد كرد. به نظر مى رسد كه تلاش تاجيكستان درجهت مستقل شدن شبكه برق اين كشور موجب خروج ازبكستان از شبكه واحد برق آسياى مركزى در آينده خواهد شد. روسيه به عنوان سرمايه گذار اصلى در طرح هاى انرژى برق آبى تاجيكستان و قرقيزستان وارد بازى پيچيده ژئوپليتيكى در آسياى مركزى شده است كه آينده جايگاه و موقعيت مسكو در اين منطقه بستگى به همين بازى خواهد داشت. از سويى ديگر جايگاه روسيه درافغانستان وپاكستان نيز به مواضع اين كشور در قبال بحث انرژى در آسياى مركزى ارتباط دارد كه قرار است برق توليد شده در نيروگاه هاى جديد برق آبى تاجيكستان و قرقيزستان با مشاركت مسكو به اين كشورها فروخته شود. درعين حال موضوع اساسى اين است كه آيا در آينده نزديك تاجيكستان و قرقيزستان به عنوان دو كشور دارنده ذخاير آب آسياى مركزى همراه با روسيه و ازبكستان به تعامل خواهند رسيد يا خير؟ زيرا هر نوع بحث مربوط به ساخت نيروگاه هاى جديد برق آبى در قلمرو تاجيكستان و قرقيزستان بر مناسبات مسكو و تاشكند تاثير خواهد گذاشت. بنابر اين تعامل يا تقابل تاجيكستان و قرقيزستان با همسايه خويش ازبكستان به مواضع روسيه به عنوان طرف سرمايه گذار در طرح هاى ساخت نيروگاه هاى برق آبى جديد بستگى خواهد داشت همين عامل مى تواند كشورهاى آسياى مركزى را به دو گروه كه يكى طرفدار روسيه و دومى طرفدار غرب خواهند بود جدا سازد.

رئيس جمهور آمريكا به هنگام ورود به كاخ سفيد برنامه سياست خارجى اى را ارائه داد كه به مثابه حرف هاى دل و ناگفته هاى غرب بود؛ سياستى سمبليك و بدون استراتژى؛ برنامه هايى در مورد جبران شكست هاى سياست خارجى دوران جورج بوش رئيس جمهور پيشين آمريكا. به گزارش ايسنا ، پايگاه اينترنتى دى ولت آلمان در تحليلى با اشاره به سياست خارجى باراك اوباما رئيس جمهور آمريكا، آورده است: با گذشت يك سال از پيروزى باراك اوباما در انتخابات رياست جمهورى آمريكا، سياست خارجى آمريكا همچنان ناتوان از داشتن يك خط و مرز روشن سياسى است. در بخش ابتدايى اين تحليل آمده است: باراك اوباما بعد از پيروزى در انتخابات آمريكا، به عنوان پيروز انتخابات از آينده اى خوشايند سخن گفت، به گونه اى كه اكثر آمريكايى ها و اروپايى ها را اميدوار ساخت. اظهارات اوباما كه تلاش كرد خواسته هاى اكثريت مردم را تحقق بخشد، افزايش انتظارات غرب را از وى به دنبال داشت. اوباما وعده داد زندان گوانتانامو را در طول يك سال ببندد، نيروهاى خارجى حاضر در عراق را از اين كشور خارج كند و در مورد افغانستان نيز اين مساله به طور صريح روشن شود كه آيا اين كشور به كمك هاى نظامى نيازمند است يا اجتماعى . علاوه بر اين، آرام كردن ايران از طريق مذاكره و برقرارى آشتى بين فلسطينى ها و اسراييل بخش ديگرى از وعده هاى اوباما بود. وعده بهبود رابطه با روسيه و پاگذاشتن به عصرى عارى از سلاح هاى اتمى آرزوهايى بود كه اروپا و آمريكا را به آينده اى روشن اميدوار كرد. دى ولت در ادامه مى افزايد: هيچ رئيس جمهورى قبل از اوباما به اندازه وى و در چنين ابعادى با كمك مهره هاى سياسى خود به مسائل متعدد سياست خارجى و جنجال برانگيز نپرداخته است؛ از هيلارى كلينتون گرفته تا رابرت گيتس از ريچارد هالبروك تا جيمز جونز و جورج ميچل. اكنون اين سوال مطرح است كه اوباما قادر به عملى كردن و تحقق كدام يك از اهداف و وعده هاى فوق بوده و مى باشد و پيروزى در كدام يك از اين عرصه ها حتمى است. در ادامه اين تحليل آمده است: بررسى وضعيت سياست خارجى دولت اوباما طى سال گذشته حاكى از روياپردازى اوباما به جاى تعيين استراتژى هاى صريح و روشن بوده است. وى تا كنون با احساساتى هر چه تمام تر از ابتكار عمل سخن گفته است. ابتكار عمل هايى محقق نشدنى. عراق همچنان به عنوان يك مشكل مطرح است. چشم دنياى اسلام نيز به وعده هاى عملى نشده اوباما است كه در سخنرانى خود در قاهره از آنها سخن به ميان آورده بود. از بهبود رابطه با روسيه نيز با وجود توقف طرح سپر دفاع موشكى آمريكا در چك و لهستان خبرى نيست و مشكلات خاورميانه و مساله هسته اى ايران نيزهمچنان باقى است. دى ولت در ادامه مى افزايد: مطمئنا اوباما پاسخى به اين سوال كه شرايط قرار است چگونه پيش رود را ندارد. ژنرال استنلى مك كريستال فرمانده نيروهاى آمريكايى و ناتو در افغانستان،  نسبت به شكست جنگ در افغانستان هشدار داده و از دولت درخواست نيروى بيشتر را مطرح ساخته است. اين در حالى است كه اين درخواست تا كنون با جواب از سوى اوباما همراه نبوده است. دى ولت در بخش پايانى تحليل خود آورده است: مطمئنا شرايط نبايد به همين منوال ادامه يابد. البته اوباما همچنان فرصت دارد تا سياست سمبليك خود را به استراتژى مجهز كند. اگر وى موفق به انجام چنين كارى نشود، رياست جمهورى وى نيز پايانى همچون دوران جيمى كارتر رئيس جمهور اسبق آمريكا به دنبال خواهد داشت و اين مساله به معناى فاجعه اى بزرگ براى غرب است.