|
تبديل ازبكستان به دومين مركز تحولات سياسى منطقه
|
|
|
ازبكستان به تدريج به دومين مركز مهم تاثيرگذار در تحولات آسياى مركزى تبديل مى شود. به دنبال اقدام اخير اتحاديه اروپا در لغو تحريم تسليحاتى ازبكستان، دولت آمريكا نيز از زبان سفير خويش در تاشكند، اين كشور را مجددا «متحد نزديك» خويش خواند واكنون نيزدولت ژاپن قصدگسترش همكاريها با ازبكستان را دارد. زيرا نمايندگان ژاپن كه در همايش اقتصادى «فرصت هاى سرمايه گذارى در ازبكستان» كه طى روزهاى ۱۰-۶ نوامبر در تاشكند برگزار گرديد، شركت كرده بودند اعلام نمودند، طرح هاى زيادى براى گسترش همكارى هاى اقتصادى با اين كشور ارائه خواهند كرد. به گزارش ايران شرقى نظر به اين كه طى هفته هاى اخير توجه اتحاديه اروپا، آمريكا و اينك ژاپن به ازبكستان افزايش يافته است، چنين به نظر مى رسدكه غرب قصد دارد اين كشور رابه يك مركز تاثيرگذار در تحولات سياسى آسياى مركزى تبديل كنند و در مقابل قزاقستان كه از نظر اتحاديه اروپا و آمريكا بيش از حد به مسكو وابسته است، قرار دهند. در حالى كه ازبكستان نيز بارها تلاش كرده بودكه خودرابه عنوان رهبر آسياى مركزى معرفى نمايد. «دكتر آليكسى مالاشينكو» كارشناس ارشد بنياد كارنيگى در مسكو معتقد: «اين باراتحاديه اروپا ابتكار آغاز فصل جديدى ازروابط خويش با ازبكستان راعملا به نمايش درآورد و اقدام به لغو تحريم هاى خويش عليه دولت تاشكند كرد. به اين ترتيب، ازبكستان به دومين مركز تاثيرگذار در تحولات سياسى آسياى مركزى و به كشور جذب كننده سرمايه خارجى پس از قزاقستان تبديل خواهد شد». ازبكستان با وجود تحريم هاى غرب نمى توانست با قزاقستان رقابت كند اما امروز ازبكستان نه تنها مورد توجه مجدد اتحاديه اروپا و آمريكا قرار گرفته است.بلكه در اين اواخر دولت ژاپن نيز به عنوان متحد واشنگتن در حال گسترش روابط اقتصادى خود بااين كشور است. همان طور كه در همايش مشترك اقتصادى ازبكستان و ژاپن در تاشكند تاكيد شد، ژاپن قصد سرمايه گذارى درصنايع نفت و گاز و اورانيوم ازبكستان را دارد. كارشناسان مسائل اقتصادى مى گويند، مجموع سرمايه گذارى مالى دولت ژاپن در اقتصاد ازبكستان به ميلياردها دلار خواهد رسيد. در قرارداد همكارى هاى اقتصادى ژاپن و ازبكستان به منطقه آزاد تجارى «نوائى» به شكل جداگانه اشاره شده است. زيرا ژاپن طى سال هاى اخيربراى رشد اين منطقه ۲ ميليارد دلار سرمايه گذارى كرده است. تلاش ژاپن براى گسترش روابط اقتصادى با كشورهاى آسياى مركزى در دهه ۱۹۹۰ميلادى آغاز شده است. دولت توكيو با هدف برقرارى همكارى هاى اقتصادى با جمهورى هاى آسياى مركزى دو طرح موسوم به «ابتكار اوراسيا» و «احياى جاده بزرگ ابريشم» را در جهت گسترش شبكه حمل و نقل بين المللى به منظورانتقال نفت وگاز آسياى مركزى ارائه كرده است. اما اوضاع ناگوار امنيتى افغانستان و همسايگى جمهورى هاى منطقه با اين كشور جنگزده مانع تحقق اين طرح ها شده است. از سويى ديگر ژاپنى ها براساس تفكرات محافظه كارانه خويش در سرمايه گذارى در اقتصاد كشورهاى آسياى مركزى همواره جانب احتياط را رعايت مى كنند كه عامل ديگر عدم تحقق طرح هاى اقتصادى اين كشور در آسياى مركزى است. دولت ژاپن كه از قدرت تاثير گذارى مستقل در تحولات امنيتى آسياى مركزى برخوردار نبوده است، تصميم به گسترش روابط دو جانبه با جمهورى هاى اين منطقه مى گيرد، به همين منظوردرسال ۱۹۹۹ ميلادى با قزاقستان و در سال ۲۰۰۲ ميلادى با ازبكستان توافقنامه همكارى هاى راهبردى امضا كرد. در چارچوب برنامه گسترش همكارى هاى اقتصادى و بازرگانى ژاپن با ازبكستان، ۱۸ شركت ژاپنى در۷ سال گذشته دفاتر نمايندگى خويش را در تاشكند افتتاح نموده اند. در اين مدت ۷ كارخانه مشترك ازبكستان و ژاپن نيز ايجاد شده اند كه سه كارخانه با سرمايه گذارى صد در صدى ژاپن ساخته شده اند. بررسى روابط اقتصادى ازبكستان وژاپن نشان مى دهد، دولت توكيو قصد استفاده از منابع انرژى ازبكستان به ويژه منابع اورانيوم اين كشور را دارد. بنا به گزارش آژانس بين المللى انرژى اتمى، ازبكستان از نظر ذخاير اورانيوم در جايگاه هفتم جهان و از نظراستخراج اورانيوم در مقام پنجم دنيا قرار دارد. در حال حاضر ۴۰ معدن اورانيوم در ازبكستان شناسايى شده اند كه از نگاه اقتصادى ۲۸ معدن آن براى بهره بردارى به صرفه هستند. آژانس بين المللى انرژى اتمى ذخاير اورانيوم ازبكستان را ۲۴۰ هزار تن اعلام كرده است. «دكتر آليكسى مالاشينكو» كارمند ارشد بنياد كار نيكى در مسكو معتقد: «ژاپن يكى از كشورهاى ثروتمند جهان است كه قصد دارد در بازار انرژى ازبكستان نفوذ نمايد. از اين رو بايد به اين مسئله توجه كرد كه دولت توكيو چه شرايطى را براى سرمايه گذارى در اقتصاد ازبكستان به دولت تاشكند پيشنهاد خواهد كرد. با اين حال از نظر سياسى و اقتصادى، نكته مثبت تلاش گسترده كشورهاى غربى و شرقى براى نفوذ در آسياى مركزى موجب كاهش اختلافات موجود وتنش زدايى درمنطقه خواهد شد. يعنى هر قدر كه اتحاديه اروپا، آمريكا و ژاپن براى نفوذ در آسياى مركزى تلاش نمايند به همان اندازه اختلاف ميان روسيه و چين كاهش يافته و به حداقل خواهد رسيد. از اين رو حضور غرب را بايد فرصت مناسبى براى روسيه و چين در آسياى مركزى به حساب آورد كه مسكو و پكن مى توانند از اين موقعيت به سود خويش بهره بردارى نمايند». «دكتر اژدركورتاف» كارمند پژوهشگاه مسائل راهبردى روسيه تاكيد مى كند: «در شرايط اوج گرفتن رقابت قدرت ها در آسياى مركزى، ازبكستان همانند قزاقستان امكان پيدا مى كند از اين بازى حد اكثر بهره بردارى را به نفع خويش بنمايد. دولت تاشكند از مدت ها قبل همواره سعى كرده است از رقابت قدرت هاى تاثير گزار در تحولات آسياى مركزى به نفع خويش بهره بردارى نمايد». چنانكه چندى قبل تاشكند از پذيرش پشنهاد روسيه و قزاقستان درمورد ساخت كارخانه مشترك فراورى اورانيوم در منطقه آهنگران خوددارى كردكه اكنون دليل عدم موافقت ازبكستان با مشاركت در اين طرح مشترك روشن شده است. دولت تاشكند با امضا قرار داد همكارى ژاپن در روند بهره بردارى از معادن اورانيوم خويش همكارى با اين كشور را به روسيه و قزاقستان ترجيح داده است. اما حضور ژاپن در ازبكستان صرفا به معنى همكارى اقتصادى نيست. چون كه ژاپن به عنوان متحد نزديك آمريكا مجرى سياست هاى واشنگتن در آسياى مركزى است. بنابر اين ملاحظات واشنگتن توكيو درجهت تحقق طرح هاى بلند مدت مشترك خويش در آسياى مركزى سياست كاملا هماهنگى را در منطقه دنبال مى كنند. از سويى ديگر آمريكا و ژاپن در افغانستان نيز منافع مشترك دارند و كمك ۵ ميليارد دلارى دولت ژاپن به دولت افغانستان درجهت رشد اقتصادى و اجتماعى اين كشور حاكى از سياست واحد واشنگتن و توكيو در منطقه است. در آسياى مركزى نيز آمريكا و ژاپن داراى منافع مشتركى هستند. زيرا واشنگتن و توكيو قصد دارند، با گسترش همكارى هاى اقتصادى به اهداف راهبردى خويش كه كاهش نفوذ روسيه و چين است، برسند. بنابر اين دولت ژاپن در هماهنگى كامل با آمريكا تلاش خواهد كرد، طرح هاى جذاب اقتصادى را در جهت همكارى با قزاقستان و ازبكستان ارائه نمايد. به اين ترتيب شكل گيرى دو قدرت تاثير گزار رقيب در آسياى مركزى(قزاقستان، ازبكستان)موجب تغيير جدى در توازن نيروهاى سياسى در منطقه خواهد شد كه با آغاز دور تازه اى از بازى هاى سياسى قدرت هاى فرامنطقه اى همراه خواهد بود. از پيامدهاى ديگر تغيير توازن نيروهاى سياسى در آسياى مركزى افزايش رقابت قزاقستان و ازبكستان براى نفوذ بر سه جمهورى ديگر منطقه يعنى تاجيكستان تركمنستان و قرقيزستان است.
|