آن زوج حاكم سالخورده در سرزمينى سرگردان شدند كه در ظاهر بر پايه خواست هاى مستبدانه آنها شكل گرفته بود اما آنها هميشه چشمان خود را بر امور روزمره آن بسته بودند و از آن آگاهى نداشتند. اولين وسيله نقليه براى فرار دچار نقص فنى شد. دومين وسيله آنها را به مركز توليد سموم دفع آفات نباتى در تراگوسيتا آورد يعنى همان جايى كه شب هنگام مورد حمله شبه نظاميان قرار گرفت. به نيكولا چائو شسكو اعلام شد: «شما در اختيار توده مردم هستيد.» اما او كه حتى به گوش هاى خود اعتماد نداشت پرسيد: «دراختيار كى؟.» به گزارش ديپلماسى ايرانى، آن «توده مردم» درآن لحظه از استوديو شماره چهار تلويزيون در بخارست رهبرى مى شد. شاعرى به نام ميركا دينسكو حوالى ساعت يك بعد از ظهر وارد آن استوديو شد و در حالى كه هرج و مرج غوغا مى كرد پشت ميكروفون قرار گرفت و با كلماتى نامفهوم گفت: «اى قهرمانان ما، ارتش با ما است، ديكتاتور فرار كرده و خداوند بار ديگر رومانى را مشمول رحمت خود قرار داده است. ما پيروز شديم.» ما؟ در آن ساعات كه فرياد پيروزى همه گوش ها را كر كرده بود، دينسكو نمى دانست كه با چه كسانى مركز راديو تلويزيون را اشغال كرده است. دينسكو همان شاعرى بود كه قدرت سخنورى اش نيز به عنوان يك عصيانگر همتايى نداشت و همو بود كه در زمان چائوشسكو به نام ملت و در اعتراض عليه ديوار سكوت اين شعر را سرود: «با كلنگ ديوار را خراب مى كنم و چشم شما را به آن سوى ديوار مى گشايم.» و حال او بار ديگر در جمعى رنگارنگ و متنوع حضور داشت. در آن ساختمان علاوه بر برخى مخالفان شناخته شده رژيم، عده اى از ژنرال  ها با اونيفورم و برخى اعضاى بلند پايه حزب كمونيست، در حال آمد و رفت بودند. در ميان آنها يان ايليسكو نيز به چشم مى خورد، همان كسى كه زمانى حكم وليعهد چائوشسكو را داشت اما بعدها از چشم وى افتاد. و حال يعنى ۱۸ سال پس از آن به اصطلاح تنزل رتبه، زمان به نفع او بود و او هم مى خواست از اين موقعيت استفاده كند. بسيارى از كسانى كه رفته رفته به استوديوى شماره چهار مى آمدند تا هسته اصلى جبهه نجات ملى را تشكيل دهند، از مدتها پيش براى ايليسكو آشنا بودند؛ يكى از آنها سيلويو بروكان نام داشت كه در آخرين سال هاى حكومت استالين ايدئولوگ حزب كمونيست رومانى بود و سپس سفير رومانى در آمريكا و سازمان ملل شد و در آخر به دستور چائوشسكو تحت بازداشت خانگى قرار گرفت. ديگرى ژنرال نيكولا ميليتارو بود كه زمانى در دهه هفتاد بر عليه چائوشسكو توطئه مى كرد. و نفر سوم كه از پاى تلفن تكان نمى خورد همان ژنرال استانكولسكو بود. بروكان بعدها از اين جمع به عنوان عده اى ياد مى كرد كه كاملا اتفاقى و همزمان در ايستگاهى حضور پيدا كرده بودند كه مبداء حركت قطار انقلاب بود. اما عده اى ديگر بر اين عقيده اند كه اين گروه كوچك در واقع همان قسم خوردگان وفادار به مسكو بودند و در سال ۱۹۸۸ بروكان بر اساس برخى گفته هاى گورباچف در كرملين، خبر چراغ سبز شوروى درمورد سقوط چائوشسكو را به آنها رساند. ايليسكو امروز ديگر در مورد آن اعتراف چائوشسكو درباره اهداف اصيل كمونيسم چيزى نمى گويد. او (البته نه به صورت پيوسته) مجموعا ۱۰ سال بعد از سال ۱۹۸۹ در رأس دولت رومانى بود. ايليسكو از يك سو اعتراض هاى كارگران معادن را با خشونت سركوب كرد و از سوى ديگر كشورش را به عضويت اتحاديه اروپا و ناتو درآورد. او نزديك به هشتاد سال سن دارد و ملاقات هايش را در حالى كه از سوى محافظان و مشاوران احاطه شده انجام مى دهد. ايليسكو مى گويد: «تكرار واژه بيهوده كودتا امرى غير عقلانى است. آن قيام مردمى واكنشى به ديكتاتورى بود و من با كسانى كه از فروپاشى سيستم مى گويند به هيچ عنوان موافق نيستم. من در آخرين ثانيه  ها به آن حركت پيوستم و البته ۱۸ سال مخالفت با چائوشسكو، اتوريته اى اخلاقى براى من ايجاد كرده بود.» ايليسكو تنها چند ساعت پس از ورود به مركز راديو تلويزيون درمقابل ميليون ها بيننده در سراسر كشور اعلام كرد كه جبهه اى براى نجات ملى قدرت را در دست گرفته و او در راس آن جبهه قرار دارد. در مورد آنچه در روزهاى منتهى به اعدام چائوشسكو تحت رهبرى جبهه نجات گذشت، تئورى هاى مختلفى وجود دارد. آنچه مسلم است اين كه در آن چند روز بيش از ۹۰ نفر در سراسر كشور از جمله در بخارست، سيبيو و تيميسوآرا كشته شدند. اين عده مورد اصابت گلوله هاى هفت تيرهاى ۹ ميليمترى قرار گرفته بودند يعنى همان نوع سلاحى كه در اختيار نيروهاى امنيتى قرار داشت. عده اى هم با شليك مسلسل هاى كلاشنيكف از پاى در آمده بودند. تعداد زيادى سلاح در ميان غير نظاميان توزيع شد و به گفته شاهدان عينى مأموران امنيتى اونيفورم هاى ارتشى پوشيدند و عده اى از مزدوران خارجى هم به اين نيروها كمك مى كردند. استانكولسكو از چهار هزار تبعه روس در رومانى خبر مى دهد و مى گويد: «آنها ظاهرا توريست بودند و در دسته هاى چهار نفرى سوار اتومبيل مى شدند.» ايليسكو مى گويد: «هيچ چيز را نمى توان ثابت كرد. نيروهاى امنيتى هميشه با انقلاب همراه بودند.» اين را كسى مى گويد كه در سال ۱۹۹۰ و طى انتخاباتى آزاد به رياست جمهورى رومانى رسيد. به عقيده ايليسكو آن هرج و مرج عمومى در دسامبر ۱۹۸۹ با گزارش هايى كه از سوى تلويزيون تحت كنترل جبهه نجات پخش مى شد، شدت گرفت: «به عنوان مثال مى گفتند كه آب آشاميدنى سمى است، ارتش به پايان كار خود رسيده و ضد انقلاب تروريست اجير كرده است.» اما ژنرال سابق استانكو لسكو عقيده دارد: «علت اصلى دامن زدن به آن آشوب  ها در آن زمان يافتن بهانه اى براى كشتن چائوشسكو بود.» و وقتى از او مى پرسيم كه چه كسى عامل اين آشوب  ها بود، مى گويد: «اين را بايد از ايليسكو بپرسيد.» اتهامى را كه استانكولسكو حال و بيست سال پس از آن دوران مطرح مى كند موجب پرسشى كليدى و اصلى در مورد انقلاب مى شود. اگر «تروريست ها» را رهبران جبهه نجات فرماندهى مى كردند پس نيازى به آن محاكمه نمايشى چائوشسكو نبود و كشتار صدها تن از مردم بى گناه نيازى به توجيه انقلابيون نداشت. اما آن تروريست ها چه كسانى بودند؟
يان ايليسكو بى درنگ پاسخ مى دهد: «آنها در ارتش و اطلاعات و نيروهاى مخصوص حضور داشتند.» سپس همان لبخند معروف بر لبانش نقش مى بندد و مى گويد: «مى پرسيد چرا ما اين آدم ها را تحريك كرديم؟ هيچ ضرورتى نداشت. خلاص شدن از شر چائوشسكو خواست مردم بود.» توضيح در مورد جزئيات محاكمه و اعدام چائوشسكو بر عهده ژنرال استانكولسكو است. او از رهبرى جبهه نجات درخواست مى كند كه به محض توافق نظر در مورد سرنوشت چائوشسكو از طريق يك خط تلفن امن او را مطلع كنند. براى اين كار جمله رمزى هم در نظر گرفته مى شود: «اقدام كنيد». در ۲۴ دسامبر ۱۹۸۹ استانكولسكو آن پيام تلفنى بسيار مهم را دريافت مى كند. در همان روز قاضى نظامى به همراه دادستان و وكلاى مدافع به صورتى كاملا محرمانه با هلى كوپتر به سوى پادگان تيرگوسيتا پرواز مى كنند يعنى همان مكانى كه چائوشسكو و همسرش از سه روز پيش دربازداشت به سر مى بردند. ژنرال استانكولسكو هم در كنار نماينده جبهه نجات و كسى كه بعدا مأمور اعدام چائوشسكو و همسرش شد يعنى كارلان در آن هلى كوپتر حضور داشتند. كارلان مى گويد: «ما براى پنهان ماندن از ديد رادارها در ارتفاع ۱۰ تا ۳۰ مترى زمين و با سرعت دويست كيلومتر در ساعت پرواز مى كرديم. به محض فرود هلى كوپتر استانكولسكو از ما پرسد كه آيا مى دانيم چه كسى اينجاست؟ چائوشسكو و همسرش. سپس گفت كه بايد يك دادگاه ويژه نظامى برگزار شود و در آخر سؤال كرد كه در صورت صدور حكم اعدام چه كسى حاضر است اين حكم را اجرا كند؟.» هر هشت چترباز حاضر در محل اعلام آمادگى مى كنند و استانكولسكو سه نفر به گفته خودش «پدر و مادر دار» را از ميان آنان انتخاب مى كند و به آنها دستور مى دهد: «سى گلوله به صورت رگبار». هر دو جسد در پارچه اى برزنتى قرار داده شد و با هلى كوپتر به بخارست و به گورستان واقع در محله گنچا منتقل و به صورت جداگانه دفن مى شوند. اما شايعات در مورد آن دادگاه نمايشى و مخفيانه و درباره اهداف واقعى حاكمان جديد و آن «خيانت به انقلاب» در سال هاى پس از آن نيز همواره در جريان بود. ولى چهره هاى اصلى روزهاى دسامبر ۱۹۸۹ يعنى همان كسانى كه مسير زندگى شان در لحظه اى تاريخى يكى شد، خيلى زود راه هاى متفاوتى را براى رسيدن به رومانى جديد برگزيدند. آن شاعر يعنى دينسكو مجله اى فكاهى تأسيس و موفقيت زيادى كسب كرد زيرا بدين صورت توانست با زبان طنز براى افكار عمومى توضيح دهد كه چگونه ناگهان متوجه شد كه ناآگاهانه در چه راهى افتاده است. او در حال حاضر در سواحل دانوب صاحب مزرعه اى صد هكتارى است كه در آن كشاورزى مى كند و به پرورش انگور مشغول است. ويرانى آرمان هاى انقلابى دينسكو در عمل او را از همه هياهوها جدا كرد و حال عقيده دارد كه سياست در رومانى در اختيار عده اى «بى سواد» است: «در اختيار كسانى كه ديروز برده بودند و امروز ارباب هستند.» ژنرال استانكولسكو هم بعد از سال ۱۹۸۹ به تجارت مشغول شد اما چند سال بعد به دليل ارتكاب اعمال جنايت بار در جريان حمله ارتش به تيميسوآرا به ۱۵ سال زندان محكوم شد. مطبوعات و رسانه هاى رومانى آگاهانه چنان حمله اى را عليه وى آغاز كردند كه موجب خودكشى همسرش شد. اما اين عروسك گردان بزرگ انقلاب بود كه در سپتامبر ۲۰۰۹ يك بار ديگر بيلان آن دوران را مورد بررسى قرار داد: «دوران احمقانه اى بود. اما من كسى را متهم نمى كنم.» دورين كارلان هنوز براى اثبات مشاركتش در آن براندازى كه به عقيده وى كاملا درست و قانونى بود تلاش مى كند. او مى گويد: «من جلاد و مأمور اعدام بودم و آن دادگاه كاملا نمايشى و مضحك بود. البته اعدام چائوشسكو و همسرش امرى درست و منصفانه بود و من اين كار را انجام دادم.»

چين درماه ژوئن سال جارى اعلام كرد ، جهت مقابله باپيامدهاى بحران مالى جهانى دركشورهاى عضو «سازمان همكارى شانگهاى» ده ميليارد دلار اعتبار مالى كم بهره در اختيار آنها قرار مى دهد و تاجيكستان اميدوار است ، يك سوم از اين اعتبارمالى رابراى ساخت نيروگاه هاى برق آبى و راه هاى جديد در اين كشور دريافت نمايد. در همايش مشترك اقتصادى تاجيكستان و چين كه اخيرا در شهر دوشنبه برگزار گرديد نيز براين موضوع تاكيد شده است. تاجيكستان دراين همايش طرح هاى خوددرزمينه هاى انرژى ، صنايع ، كشاورزى ، جهان گردى و حمل و نقل را معرفى كرده بود. به گزارش ايران شرقى، «عبدالغفار رحمان اف» معاون رئيس كميته دولتى سرمايه گذارى و مديريت اموال دولتى تاجيكستان اعلام كرد : «دولت اين كشورطرح هاى مهم اقتصادى خودرابراى جذب اعتبارده ميليارد دلارى چين معرفى كرده است». هر چندكه او امكان تجديد نظر در برخى از اين طرح  ها را امكان پذير دانست ، ابراز اميدوارى كرد ، اين طرح  ها مورد استقبال چين قرار گيرد. اين مقام تاجيك تاكيد كرد: «دولت تاجيكستان براى فراهم نمودن شرايط مساعد جهت فعاليت سرمايه گذاران خارجى و داخلى تدابير جديدى را اتخاذ كرده است. از اين رو قانون جذب سرمايه گذارى خارجى اصلاح شده و تسهيلات تازه اى براى سرمايه گذاران درنظر گرفته شده است. بر اساس آمار رسمى درحال حاضر۲۰ شركت چينى در بخش هاى انرژى ، مخابرات ، حمل و نقل و معادن تاجيكستان مشغول به كار هستند. بنابه گزارش كميته سرمايه گزارى و اموال دولتى تاجيكستان ، حجم عمومى سرمايه گذارى مستقيم خارجى در اقتصاد اين كشوردر سال جارى به ۷۶۰ ميليون دلار رسيده است كه ۱۰ درصد از اين ميزان سهم چين است. در اين حال «سيو بن زين» رئيس انجمن همكارى اقتصادى و فنى چين در همايش مشترك اقتصادى تاجيكستان و چين در دوشنبه تاكيد كرد : «اين نشست گام مهمى درجهت گسترش همكارى هاى اقتصادى دو جانبه بود». وى گفت : «دولت چين توجه خاصى به گسترش همكارى هاى اقتصادى با كشورهاى آسياى مركزى دارد». مقام چينى با اشاره به تصميم كشورش دراختصاص ۱۰ ميليارد دلار اعتبار مالى جهت مقابله با پيامدهاى بحران مالى جهانى در كشورهاى عضو«سازمان همكارى شانگهاى»كه درنشست سران كشورهاى اين سازمان در ماه ژوين سال جارى در اجلاس «ايكاتيرينبورگ» روسيه اعلام شد ، گفت: «اين اعتبار كم بهره براساس تصميم بانك هاى چينى بين كشورهاى عضو اين سازمان تقسيم خواهد شد». وى همچنين تاكيد كرد:« اولويت واگذارى اين اعتبار مالى به طرح هاى انرژى ، ساخت جاده  ها و تاسيسات زير بنائى منطقه خواهد بود.چون تاجيكستان عضو مهمى از« سازمان همكارى شانگهاى» است، دولت چين مصمم به گسترش روابط اقتصادى با اين كشور است». وى افزايش ميزان مبادلات تجارى چين و تاجيكستان را دليل مهمى درگسترش مناسبات اقتصادى دو كشور عنوان كرد. از سويى ديگر براساس آمار كميته دولتى آمار تاجيكستان ، ميزان مبادلات تجارى چين و تاجيكستان در ۱۰ ماه سال جارى در مقايسه با دوره مشابه سال قبل با ۹/۴۲ درصد افزايش به ۳/۴۵۱ ميليون دلار رسيده است كه ۵‎/۱۷ درصد از كل تجارت خارجى تاجيكستان را تشكيل مى دهد. در همايش مشترك اقتصادى تاجيكستان و چين در دوشنبه ، نمايندگان وزارتخانه ها ، كميته هاى دولتى و بخش خصوصى دوكشورونمايندگان ۵۷ شركت سرمايه گذار چينى از استان هاى مختلف اين كشور حضور داشتند. به نظر مى رسد ، چين با افزايش ميزان سرمايه گذارى در اقتصادى تاجيكستان مى خواهد جاى پاى روسيه رادراين كشور تنگتر كند. چين در سال ۲۰۰۵ ميلادى ۹۰۰ ميليون دلار براى توسعه شبكه هاى حمل و نقل كشورهاى عضو«سازمان همكارى شانگهاى» اختصاص داده بودكه ۶۰۰ ميليون دلارآن رادرتاجيكستان سرمايه گذارى كرده است. اين اعتبار مالى براى بازسازى جاده «دوشنبه به چنك» درمرز ازبكستان ، خطوط انتقال فشار قوى برق «لاله زار ، ختلان» و «جنوب ، شمال» و ساخت «تونل شرشر» هزينه گرديد. درادامه گسترش همكارى هاى اقتصادى چين و تاجيكستان ، دو كشور در ماه ژوئن سال جارى توافقنامه همكارى امضا كردند. براساس اين توافقنامه پكن تعهد كرده است ، جهت رشد بخش هاى انرژى ، صنايع و حمل و نقل تاجيكستان اعتبارى يك ميليارد دلارى اختصاص دهد. به اين ترتيب ميزان عمومى سرمايه گذارى چين در تاجيكستان به ۲ ميليارد دلار خواهد رسيدو چين را درصدر كشورهاى خارجى سرمايه گذاردر اقتصاد تاجيكستان قرار مى دهد كه به معنى تنگ شدن جاى پاى روسيه دراين كشورخواهد بود. پيش ازاين مسكو در مقام نخست سرمايه گذاران خارجى در تاجيكستان قرار داشته كه طى سال  ها اخير چين اين جايگاه را به خود اختصاص داده است. روسيه درسال ۲۰۰۴ ميلادى قول سرمايه گذارى
۲ ميليارد دلارى را به شريك راهبردى خويش تاجيكستان داده بود. اما از سرمايه گذارى ۲ ميليارد دلارى روسيه كه قراربوده طى يك دوره پنج ساله در تاجيكستان محقق مى شد ، خبرى نيست.