|
نگاه روسيه به درياى سياه
|
|
|
مرور تحولات پس از جنگ اوت گواه آن است كه نه تنها ژئوپوليتيك قفقاز جنوبى، بلكه حوزه هاى پيرامونى آن از جمله درياى سياه و درياى خزر نيز به نحو قابل تأملى دستخوش تحول شده و اين امر قدرت هاى منطقه اى از جمله و فرامنطقه اى از جمله ناتو را به بازتثبيت موقعيت خود واداشته است. به گزارش ايراس، در همين راستا، اخيراً ديميترى مدودف، رئيس جمهور روسيه فرمان ايجاد معاونت جديدى در ستاد فرماندهى ارتش روسيه در قفقاز شمالى را در موضوع امنيت دريايى صادر كرده كه مسئوليت هماهنگى اقدامات نيروهاى مختلف را در راستاى تأمين امنيت دريايى روسيه از مرزهاى جنوبى آن را به عهده خواهد داشت. بر اين اساس، قرار است كه اين معاونت با قرار گرفتن در رأس ناوگان درياى سياه روسيه در سواس تاپل و ناوگان اين كشور در درياى خزر مستقر در آستاراخان، به هماهنگى در اقدامات آنها را در راستاى تحقق هدف بازگفته اقدام نمايد. تأمل در وظايف تعريف شده براى اين معاونت گواه ارتباط اين وظايف با تحولات ژئوپوليتيكى در قفقاز جنوبى و درياى سياه به تبع جنگ اوت ۲۰۰۸ است. در اين زمينه بايد به فشارهاى اكراين براى خروج ناوگان دريايى روسيه از شبه جزيره كريمه، نيز اشاره كرد كه احتمال آن مى رود كه ايجاد معاونت جديد بازگفته تلاشى مرتبط با اين موضوع و تدبيرى براى فضاى پس از خروج نيروهاى روسى از سواس تاپل باشد. خاطرنشان مى شود كه مقامات روسيه در پى فشارهاى كى يف براى خروج ناوگان درياى سياه اين كشوراز كريمه در نهايت تسليم شده و بر اساس توافق دو طرف در اين زمينه، مقرر شده كه اين نيروها در سال ۲۰۱۷ از سواس تاپل خارج شوند. شايان ذكر است كه ناوگان روسيه در سواس تاپل در دوره شوروى يكى از اصلى ترين پايگاه هاى دريايى اين كشور بود كه همواره بيش از ۲۳۰ ناو نظام آماده در آن حضور داشتند. هر چند طى سا ل هاى اخير شمار اين ناوها به حدود ۱۰۰ مورد كاهش يافته، اما مسكو همچنان به لحاظ موقعيت راهبردى اين پايگاه در درياى سياه نگاه ويژه اى به آن دارد و وظايف مهمى از جمله حفاظت از منافع اقتصادى روسيه در درياى سياه، مقابله با حملات تروريستى دريايى، كمك و پشتيبانى از نيروهاى زمينى و هوايى روسيه در قفقاز شمالى و در نهايت و مهم تر حفاظت از تماميت ارضى روسيه در برابر تهاجم نيروهاى خارجى براى آن تعريف كرده است. هرچند مقامات نظامى روسيه از جمله ژنرال نيكلاى ماكاروف، فرمانده ستاد كل ارتش روسيه به واسطه اهميت و كارويژه خاص اين پايگاه بر حفظ آن تا موعد مقرر توافق شده با اكراين تأكيد كرده اند، اما برخى تحولات از جمله ايجاد معاونت دريايى در فرماندهى قفقاز شمالى ارتش روسيه، نشان از تدارك مسكو براى كاهش فعاليت ناوگان خود در اكراين و چگونگى پر كردن خلأ ناشى از اين امر را دارد. با اين ملاحظه، ايجاد اين معاونت جديد را مى توان به عبارتى اسباب كم اهميت شدن ناوگان روسيه در اكراين و تحويل وظايف آن به اين معاونت دانست. در خصوص مؤلفه هاى تصميم روسيه به ايجاد اين معاونت، افزون بر مسائل بازگفته، بايد به ارائه لايحه اى جديد از سوى مدودف به دوما در باب توسعه قانون استفاده از نيروهاى نظامى روسيه در خارج از مرزهاى اين كشور نيز اشاره كرد به اين نحو كه احتمالاً ايجاد اين معاونت با هدف اعطاى وظايف برون مرزى به آن مطمح نظر كرملين قرار گرفته است. در اين خصوص مى توان به توافق اخير روسيه و آبخازيا براى حفاظت از مرزهاى اين جمهورى در برابر كشتى هاى گرجى اشاره كرد كه در صورت تأييد قانون بازگفته در دوما، مى تواند شكل قانونى به خود بگيرد. افزون بر اين، بروز برخى ناهماهنگى ها و ناآمادگى ها در ناوگان درياى سياه روسيه براى پشتيبانى از ساير رسته هاى ارتش اين كشور در جريان جنگ اوت ۲۰۰۸ با گرجستان را نيز مى توان دليلى براى ايجاد معاونت جديد دريايى در فرماندهى قفقاز شمالى ارتش روسيه دانست. همان طور كه اشاره شد به واسطه همين ناكاستى ها، مقرر شده كه پس از تثبيت موقعيت اين معاونت، وظيفه هماهنگى ميان ناوگان دريايى روسيه در درياى سياه و درياى خزر به عهده آن واگذار شده و نمايندگانى از اين معاونت در دو ناوگان بازگفته مستقر و به هماهنگى اقدامات مبادرت كنند. با اين ملاحظه، ارتش روسيه اميدوار است، در صورت عملياتى شدن اين برنامه ها، سرعت انتقال فرمان ها، هماهنگى ها و به تبع كارآمدى نظاميان روسيه در درياى سياه و خزر افزايش يافته و ضريب آمادگى آنها براى مقابله با تهديدات خارجى نيز ارتقاء يابد. همان طور كه اشاره شد، ضرورت اين هماهنگى طى هفته هاى اخير با افزايش تنش ها در درياى سياه از جمله حضور نيروهاى ناتو در اين دريا، تقابل ميان نيروهاى دريايى گرجستان و آبخازيا و توافق مسكو و سوخومى در خصوص حفاظت از مرزهاى آبخازيا از سوى روسيه به نحو محسوس ترى نمودار شده است. بر همين اساس و طبق برنامه ريزى ها قرار است معاونت دريايى فرماندهى قفقاز شمالى ارتش روسيه، به صورت مستقيم به مقامات ارتش در خصوص وظايف محوله پاسخگو باشد و در براى تسريع و افزايش كارآمدى خود، فعاليت نيروهاى وزارت كشور، وزارت موقعيت هاى اضطرارى، شوراى امنيت و نيروهاى ويژه پليس را در حوزه دريايى هماهنگ نمايد. افزون بر اين، با عنايت به افزايش مانورهاى روسيه در قفقاز شمالى و ساير مناطق اين كشور، ايجاد نهادهايى به منظور ايجاد هماهنگى بين نيروهاى مختلف دخيل در اين رزمايش ها، نيز در ايجاد معاونت بازگفته دخيل بوده است. به عنوان مثال، در مانور اخير «قفقاز ۲۰۰۹» كه نيروهاى مختلفى از رسته زمينى، دريايى و هوايى، همچنين نيروهايى از وزارت كشور، وزارت موقعيت هاى اضطرارى و ساير نهادهاى امنيتى روسيه حضور داشتند، اين مهم ملموس تر شد. البته بايد خاطر نشان كرد كه موضوع قرار گرفتن ناوگان دريايى روسيه در درياى سياه و درياى خزر زير فرماندهى حوزه قفقاز شمالى از پنج سال پيش مطرح بوده، اما همان طور كه اشاره شد به تبع تحولات منطقه اى در شرايط حاضر مورد توجه كرملين قرار گرفته است. از سوى ديگر، با عنايت به تأكيد مقامات روسيه از جمله پوتين و مدودف بر ضرورت ايجاد ارتشى كوچك تر، حرفه اى تر و كارآمدتر و ساختارهاى جديد نظامى كه قادر به مقابله به موقع و قاطع با تهديدات متقارن و نامتقارن جديد به تماميت ارضى روسيه باشند،احتمال ايجاد معاونت هايى مشابه با معاونت دريايى فرماندهى قفقاز شمالى ارتش روسيه در ساير مناطق نظامى اين كشور دور از انتظار نيست.
|