«براى اولين بار طى ماه هاى اخير، آينده پاكستان در نهادهاى مدنى، دادگسترى، احزاب سياسى، دولت و ارتش اين كشور مشخص خواهد شد و نه در مبارزه عليه شبه نظاميان افراط گرا.» به گزارش ايسنا ، خبرگزارى رويترز در گزارشى تحليلى به بررسى شرايط سياسى حاكم در پاكستان پرداخته است. در اين گزارش مى خوانيم: صدور حكم لغو مصونيت قضايى مقامات سياسى پاكستان در مقابل اتهام فساد مالى كه اخيرا صورت گرفت، فرصت نادرى را براى اين كشور فراهم نموده تا دموكراسى مدنى بر پايه حاكميت قانون در آن تقويت شود، اما مسير پيش رو مملو از مشكلات است و پيش بينى موفقيت بسيار دشوار به نظر مى رسد. در ادامه اين گزارش مى خوانيم: تصميم دادگاه پاكستان مبنى بر لغو حكم آشتى ملى (NRO) بر فعاليت هاى هشت هزار سياستمدار و بروكرات در پاكستان تاثير مى گذارد. اين افراد بر اساس اين قانون در مقابل اتهام فساد مالى داراى مصونيت بودند. در ميان اين افراد «آصف على زردارى» رئيس جمهور پاكستان و وزيران دفاع و كشور نيز حضور دارند. خبرگزارى رويترز در ادامه اين گزارش مى افزايد:  البته پس از لغو اين قانون، رئيس جمهور داراى مصونيت رياست جمهورى است. لغو قانون مذكور منجر به ايجاد شايعه هايى مبنى بر كودتاى نظامى در پاكستان شد و فورا بر بازارهاى اين كشور تاثير منفى گذاشت.
قدرت ارتش
در بخش ديگرى از اين مطلب مى خوانيم: به هم ريختگى در ميان مقامات دولت پاكستان، توانايى دولت را براى به دست گيرى كنترل ارتش قدرتمند اين كشور كاهش مى دهد. ارتش همچنان در زمينه هاى امنيتى و سياست خارجى تاثيرگذارى بسزايى در پاكستان دارد. «عايشه صديقه» يكى از تحليلگران روزنامه  «داون» اظهار داشت «جلب اعتماد مردم به نظام قضايى، پاسخگويى تمام نهادهاى دولتى، تقويت اين تصور كه تصميم لغو قانون مصونيت مقامات توأم با حسن نيت بوده و همچنين تقويت حاكميت قانون، مسايل بسيار حياتى در شرايط فعلى پاكستان هستند. تا زمانى كه مردم تصور كنند تصميم دادگاه منجر به تقويت نيروهاى نظامى و افزايش نفوذ آنها در معادلات سياسى شود، ايجاد تغييرى چشمگير در معادلات قدرت امكان پذير نخواهد بود.» رويترز در ادامه آورده است: ژنرال «اشفق كيانى»، فرمانده ارتش پاكستان، قول داده تا ارتش را از سياست دور نگه دارد، اما از ابتداى تاسيس كشور پاكستان، معمولا ارتش حاكميت كشور را در دست داشته و هم اكنون نيز به طور نامحسوس در پشت صحنه، تاثيرگذارى هاى بسزايى در فضاى سياسى دارد. حتى در زمانى كه ارتش حاكميت را در پاكستان عهده دار نبوده تلاش داشته تا به عنوان يك قيم بسيار قدرتمند به دولت مدنى اجازه ندهد از اشتباهات خود عبرت گيرد و بر روى پاى خود بايستد. در ادامه اين گزارش آمده است: بنابراين در چنين شرايطى، مسير تنها براى برقرارى يك دموكراسى ناكامل هموار مى شود. در تاريخ پاكستان يك سيكل از كودتاهاى نظامى به وجود آمده است كه آخرين آنها در سال ۱۹۹۹ صورت گرفت. اين سيكل كودتاهاى نظامى به صورت پراكنده در پاكستان صورت مى گرفت و در فواصل اين كودتاها، دولت هاى مدنى به طور موقت به روى كار مى آمدند. خبرگزارى رويترز در بخش ديگرى از اين گزارش آورده است: «آصف على زردارى»، رئيس جمهور پاكستان، پس از اين كه قدرت را در دست گرفت، به سرعت تلاش كرد تا از نفوذ ارتش در تصميم گيرى هاى سياسى بكاهد. وى همچنين تلاش نمود تا مذاكرات صلح با هند از سر گرفته شود. اين در حالى است كه ارتش مدت زمان زيادى موضعى خصمانه در مقابل هند اتخاذ نموده بود و اين كشور را تهديدى براى امنيت ملى پاكستان مى دانست. زردارى همچنين اعلام كرد كه پاكستان نبايد اولين كشورى باشد كه در جنگ از تسليحات هسته اى استفاده مى كند. وى با اعلام سياست هاى خود در يك چشم برهم زدن دو تابو مهم را در پاكستان شكست؛ اين دو تابو عبارت بودند از موضع پاكستان در قبال هندوستان و حضور اختصاصى ارتش در مذاكرات هسته اى هند و پاكستان. در ادامه اين گزارش تحليلى مى خوانيم: البته هم اكنون زردارى براى بقاى سياسى خود در تكاپوست. آخرين و تنها فرصت زردارى در شرايط فعلى، استفاده از قدرت خود براى تغيير فرمانده ارتش است. بر اساس اصلاحيه ۱۷ قانون اساسى پاكستان كه توسط پرويز مشرف و براى تقويت سمت رياست جمهورى تصويب شده است، رئيس جمهور مجاز به تغيير فرمانده ارتش است. «عايشه صديقه» نيز معتقد است كه در شرايط فعلى، تغيير فرمانده ارتش تنها راه
رئيس جمهور است.
استمرار حمايت ها از زردارى در استان «سند»
طبق اين گزارش، صدور حكم لغو مصونيت مقامات سياسى از سوى دادگاه پاكستان، اكثر اعضاى حزب مردم پاكستان را تحت تاثير قرار مى دهد. حزب مردم پاكستان تحت رهبرى زردارى است. بيشتر اعضاى اين حزب از استان «سند» هستند و اين در حالى است كه اكثر اعضاى حزب «مسلم ليگ» به رهبرى نواز شريف كه اصلى ترين اپوزيسيون پاكستان است، از استان پنجاب هستند. اين حزب تا به حال مخالفت هاى مشروع را در مقابل حزب حاكم نشان داده و اعلام داشته كه اين حزب از اقدامات غيرقانونى عليه زردارى و دولت او حمايت نمى كند. در حال حاضر نواز شريف يكى از بخت هاى اول پيروزى در انتخابات عمومى آتى در سال ۲۰۱۳ است و لزومى براى بهره بردارى از شرايط سياسى فعلى پاكستان در جهت منافع خود نمى بيند. وى همچنين تمايلى نسبت به كودتاى نظامى در پاكستان ندارد. در ادامه اين گزارش مى خوانيم: «ظفر هلالى» يكى ازروزنامه  نگاران پاكستانى، معتقد است «زردارى از حمايت هاى مردم استان سند و حزب مردم پاكستان در اين استان برخوردار است و مى تواند از اين حمايت ها عليه اپوزيسيون استفاده نمايد. هنوز زردارى مى تواند در استان سند بر روى حمايت هاى گسترده موجود حساب باز كند».
سياست خارجى
خبرگزارى رويترز درخصوص تاثير اوضاع كنونى پاكستان بر سياست خارجى اين كشور آورده است: بى ثباتى در پاكستان، تصميم گيرى را براى كشورهاى خارجى در خصوص چگونگى تعامل و برقرارى رابطه با پاكستان دشوار مى كند. البته اين مساله چندان براى آمريكا صدق نمى كند. آمريكا مدت زمان زيادى است كه تمايل به برقرارى ارتباط مستقيم با ارتش پاكستان دارد، حتى به قيمت افزايش قدرت ارتش در مقابل دموكراسى مدنى. در ادامه مى خوانيم: پس از حملات تروريستى «بمبئى» در سال گذشته، هند مذاكرات صلح با پاكستان را قطع كرد و اعلام كرد كه پاكستان بايد اقدامات بيشترى عليه گروه شبه نظامى «لشگر طيبه» اتخاذ كند، اما با مقاومت پاكستان در اين خصوص مواجه شد و به همين خاطر روابط خود را با اين كشور قطع نمود. با اين وجود تحليگران سياسى هند، مى گويند كه اگر دهلى نو قصد داشت تا روابط خود را با پاكستان بهبود بخشد، مشخص نبود كه طرف مذاكره هند كيست، ارتش يا دولت؟ خبرگزارى رويترز مى افزايد: هم اكنون چگونگى روابط هند و پاكستان بسيار حائز اهميت است، زيرا برگزارى طولانى مدت مذاكرات صلح مى تواند دو كشور را نسبت به بهره بردارى القاعده و متحدانش از شرايط موجود آسيب پذير كند و اين احتمال وجود دارد كه گروه هاى تروريستى تلاش كنند براى تيره كردن روابط دو همسايه، حملات مشابه با حمله تروريستى بمبئى انجام دهند. حتى چين كه يكى از متحدان اصلى پاكستان است، در تلاش براى يافتن راهى جهت ايجاد ثبات در اين كشور است. پكن پيشتر با تصميم واشنگتن مبنى بر بركنارى مشرف و به كار آمدن دولت مدنى مخالفت نموده بود و تاكنون روابط گرمى با زردارى برقرار نكرده است. اين كشور همچنين نسبت به مشاجرات ايجاد شده پس از صدور حكم لغو مصونيت مقامات سياسى در پاكستان ابراز نگرانى كرده است. پس از لغو مصونيت مقامات سياسى، وزير دفاع پاكستان نيز كه بر اساس اين قانون نسبت به اتهامات وارده داراى مصونيت بود، از سوى دادگاه ممنوع الخروج و سفر از پيش تعيين شده وى به چين لغو شد.
پاكستان زير ذره بين
در بخش پايانى اين مطلب مى خوانيم: تمامى خطرات و مشكلات موجود به اين معنا نيست كه پاكستان قادر نيست از حكم صادره توسط دادگاه به عنوان فرصتى جهت بازسازى دموكراسى و حاكميت قانون در كشور استفاده نمايد. نيروپاما سوبرامانيان، خبرنگار يك روزنامه  هندى در اسلام آباد، به نقل از يكى از دادستان هاى پاكستان اظهار داشت كه لغو قانون مصونيت مقامات سياسى تنها كورسوى ايجاد تغيير در پاكستان است. سوبرامانيان همچنين به نقل از يك پيرمرد ۸۸ ساله پاكستانى اظهار داشت «مردم پاكستان بى نهايت خوشحال هستند. من نيز خوشحالم، اما از زمانى كه به واقعيت پى بردم، گمان نمى كنم كه اميدى براى جلوگيرى از ايجاد تفرقه در پاكستان وجود داشته باشد و صدور حكم مذكور فرصت اندكى براى بازسازى پاكستان ايجاد كرده است.»

رسانه هاى خبرى تاجيكستان درباره سفر نمايندگان شركت «تاجيك ترانس گاز» به تاشكند و احتمال كاهش نرخ گاز وارداتى از ازبكستان خبروگزارشات گوناگونى منتشر نمودند. در اكثرموارد به نتايج اين سفر خوشبينانه مى نگريستند و احتمال مى دادندكه كشور همسايه با توجه به پايين آمدن قيمت گاز در بازارهاى جهانى ، نرخ گاز صادراتى به تاجيكستان را براى هر ۱۰۰۰ متر مكعب از ۲۴۰ دلار كنونى به ۱۷۰ دلار كاهش خواهد داد. اما هيأت تاجيكستانى با دستان تهى از تاشكند برگشت و ازبكستان حاضر نشد خواسته هاى دوشنبه در مورد كاهش نرخ گاز را بپذيرد. به گزارش ايران شرقى، جزئيات بيشترى در باره موضوع مذاكرات طرف هاى ازبك و تاجيك منتشر نشده است ، اما جاى ترديد نيست كه موضوع استفاده از آب رودخانه هاى فرامرزى بر روى مسأله صادرات و واردات گاز سايه افكنده است. ازقرار معلوم تاشكند از تلاش هاى دوشنبه در مورد تكميل «نيروگاه راغون» ناراحت است و با تمام توان در اين زمينه مانع تراشى مى كند. تاجيكستان نيزبا ناديده گرفتن مخالفت هاى ازبكستان برنامه هاى احداث اين نيروگاه را دنبال مى كند. در تازه ترين اقدام در اين زمينه مجلس نمايندگان ، روز ۶ ژانويه سال ۲۰۱۰ ميلادى را روز هم رأى ساكنان پايتخت تاجيكستان با مجريان ساخت راغون اعلام كرد. در چنين شرايطى هم دوشنبه و هم تاشكند اميدوارند، بتوانند حمايت قدرت  ها و نهادهاى بين المللى را از مواضع خويش جلب كنند. اكنون ظاهر مسأله اين است كه كشورهاى زى نفع در آسياى مركزى از مواضع كدام طرف ، تاشكند يا دوشنبه، حمايت خواهند كرد؟ پاسخ به اين سوال بر مى گردد به اينكه در حال حاضر براى آنها گاز بيشتر سودآور است يا آب؟ روند تحولات در آسياى مركزى حاكى از آن است كه قدرت هاى غرب و شرق «گاز» را بر «آب» ترجيح داده اند. غرب براى كاهش وابستگى هاى گازى خود به روسيه ، به منابع گاز ازبكستان نياز دارد. روسيه نيز بر آن است ، تاشكند را از هر گونه معاملات گازى با غرب منصرف كند و اين امربدون دادن امتياز به تاشكند، امكان پذير نيست. البته در اين ميان تاجيكستان نيزدست خالى نيست و از امكانات و ظرفيت  ها برخوردار است كه موقعيت ممتاز جغرافيايى ، برق ارزان ، منابع سرشار اورانيوم و... از اين جمله اند. اما ضعف دستگاه ديپلماسى تاجيكستان اهميت اين ظرفيت  ها را كم رنگ نموده است. با اين حال به نظر مى رسد ، تاجيكستان تصميم گرفته است بدون حمايت و پشتيبانى هاى خارجى برنامه احداث «نيروگاه راغون» را با استفاده از امكانات داخلى ، دنبال كند. هر چند در مقطع كنونى اختلافات دوشنبه ، تاشكند جدى گرفته نمى شود ، اما از احتمال دور نيست كه اين «بگو مگوها» موجب نزاع هاى جدى تر، حتى اقدامات مسلحانه شوند. امرى كه
تا كنون بارها در آسياى مركزى شاهدآن بوده ايم. واقعيت اين است كه دولت مردان دو كشور همسايه ازبكستان و تاجيكستان مدت هاست در روابط فى مابين دچار اختلاف نظرهاى جدى هستند. اين موضوع به ويژه در مسائل حساسى نظير تعيين خط مرزى ،مين گذارى در امتداد مرزها ، خريد و فروش گاز و انتقال انرژى برق بيشتر مشهود است. على رغم آن كه مسئولان دوكشور بارها جهت حل و فصل اين مسائل دور هم نشسته اند، اما با دخالت هاى مستقيم و غير مستقيم از داخل و خارج، نتوانسته اند به اتفاق نظرى دست يابند. بدون ترديد تنش در روابط دوشنبه ، تاشكند در روند اجراى برنامه هاى آمريكا و ناتو در افغانستان مانع جدى ايجاد خواهد كرد. در صورت عدم همكارى و يا اخلال در همكارى هاى اين دو كشور با آمريكا ، انتقال مواد و تجهيزات نظاميان غربى مستقر در افغانستان با مشكل جدى مواجه خواهد شد. اين موضوع در شرايطى كه آمريكا و ناتو قصد دارند نيروهاى تازه نفس به افغانستان اعزام كنند ، اهميت بيشترى پيدا كرده است. لذا واشنگتن با دقت روند تمام تحولات مربوط به روابط ازبكستان و تاجيكستان را تحت نظارت وپيگيرى دارد. از تحركات ديپلماسى آمريكا در ازبكستان و تاجيكستان حاكى ازآن است كه كاخ سفيد قصددارد به طور غيرمستقيم در روند حل اختلاف دوشنبه و تاشكند نقش ميانجيگر را ايفا نمايد و همزمان از نفوذ مسكو در معادلات آسياى مركزى بكاهد. طبيعى است ، چنين اقداماتى از ديد كرملين دور نخواهد ماند و روسيه با فعال تر نمودن تحركات ديپلماسى خود در آسياى مركزى ، تمام امكانات موجود را به كار گرفته است، تا در آن چه كه از آن به«منطقه سنتى نفوذ مسكو» ياد مى شود ، جايگاه خويش را حفظ كندكه سفر اخير «ديميترى مدودف» رئيس جمهور روسيه به تركمنستان و بازديد رسمى «سرگى لاورف» وزير امور خارجه روسيه از تاشكند در همين راستا قابل ارزيابى است. در سفر«مدودف»به عشق آباد ، دوكشوردرمورد ازسرگيرى صادرات گازتركمنستان به روسيه در حجم ۳۰ ميليارد متر مكعب درسال از ماه ژانويه سال ۲۰۱۰ميلادى به توافق رسيدند. درتاشكندنيز وزير خارجه روسيه توانست تا حدود زيادى اعتماد تاشكند را به مسكو تقويت كند و« اسلام كريم اف» را به گفتن عبارات زيباى «دروازه هاى ازبكستان به روى روسيه هميشه بازند» وادار كند. تجربه تاريخى نشان داده است كه اميد بستن به كمك قدرت هاى خارجى در درازمدت به زيان دولت  ها و ملت  ها تمام خواهد شد. از اين رو اكثر تحليلگران بر اين نكته تاكيد دارند ، كشورهاى آسياى مركزى با تكيه بر اصول همگرايى اختلافات موجود در روابط فى مابين را رفع و راه را براى هر گونه دخالت خارجى مسدود كنند. تصميم طرف هاى ازبك و تاجيك در مورد ازسرگيرى مذاكرات مربوط به خريد و فروش گاز، كه ۲۶ دسامبر در نظر گرفته شده است ، از همين زاويه قابل تامل و ارزيابى است.