|
تهاجم رسانه اى ازبكستان به كشورهاى همسايه
|
|
|
گزارش هاى منتشره از آسياى مركزى حاكى از آن است كه ازبكستان در چارچوب برنامه هاى استراتژيك خود به اصطلاح «تهاجم رسانه اى» به همسايگان را گسترش داده است. براساس تحقيقات كارشناسان قيرقيزى ، دولت تاشكند با استفاده از عدم پوشش اطلاعاتى مناطق هم مرز توسط شبكه هاى راديو تلويزيونى كشورهاى همسايه ، با تقويت فرستنده هاى امواج تلويزيونى ، شبكه هاى سراسرى ازبكستان را به راحتى در اين مناطق پخش و سياست هاى خود را به گونه اى نامحسوس اعمال مى كند. اين فرستنده ها به حدى قوى هستند كه حتى پخش برنامه هاى تلويزيونى تاجيكستان وقرقيزستان را درمناطق مرزى اين كشورها بامشكل مواجه كرده اند. از اين جاست كه مردم نواحى هم مرزبا ازبكستان على رغم ميل و اراده خودبرنامه هاى تلويزيونى ازبكستان را تماشا مى كنند. اين درحاليست كه دوكشور تاجيكستان وقرقيزستان به دليل عدم وجود امكانات ، توان پخش برنامه هاى تلويزيونى خوددرمناطق دورافتاده را ندارند. به گزارش ايران شرقى، براساس آمارهاى زمان شوروى ، حدود ۱۴ درصد جمعيت قرقيزستان را ازبك هاى اين كشور تشكيل مى داده اند. ازبك هاى قرقيزستان عمدتا در جنوب اين كشور ودر مناطق دور افتاده زندگى مى كردند. رشته كوههاى «تيان شان» كه اين مناطق را احاطه كرده اند ، بعنوان سدى در برابر امواج تلويزيونى شبكه هاى قرقيزستان محسوب مى شوند. از سويى ديگر ازبك هاى قرقيزستان به دليل كم محتوايى برنامه هاى قرقيزى ، تمايل چندانى به شنيدن و ديدن برنامه هاى راديو تلويزيون قرقيزستان ندارند و هميشه برنامه هاى ازبكستان را ترجيح مى دهند. اين وضعيت در تاجيكستان نيز مشاهده مى شود ، به گونه اى كه در بازارهاى شهر«خجند» نوار و سى دى هاى خوانندگان ازبك تبليغ وبه فروش مى رسند و ترانه هاى ازبكى بلندتر از ترانه هاى تاجيكى درفضاى اين بازارپخش مى شوند. براساس آمارهاى رسمى منتشره در قرقيزستان ۶۹ روستاى دورافتاده اين كشور از دريافت برنامه هاى تلويزيونى بيشكك محرومند. مقامات بيشكك از آن بيم دارند كه ازبكستان با نفوذ در فضاى رسانه اى نواحى هم مرز، سياست هاى خود را به شهروندان قرقيزستان تحميل و زمينه سلطه خود در قلمرو همسايگان را فراهم كند. اين مسأله در شرايطى كه ساخت نيروگاه برقى آبى برروى «رودخانه نارين» روابط بيشكك و تاشكند را تحت الشعاع و دو كشور همسايه را در مقابل هم قرار داده است ، اهميت بيشترى را كسب نموده است. ازسويى ديگر اين احتمال تقويت شده است كه ازبكستان از اقليت ازبك تبار قرقيزستان در راستاى مخالفت هاى خود با احداث «نيروگاه قمبراته» استفاده كند، امرى كه مى تواند «دره فرغانه» را به كانون نزاع هاى قومى در منطقه تبديل كند. پارلمان قرقيزستان با درك خطر تهاجم اطلاعاتى ازبكستان به مناطق هم مرز اين كشور ، چندين بارآن را مورد بحث و بررسى قرار داده اند. در قرقيزستان به اين واقعيت اعتراف مى كنندكه كيفيت برنامه هاى تلويزيونى تاشكند بهتر از برنامه هاى تلويزيونى بيشكك است ، لذا مسئولان قرقيزى بر آن شده اند كه اين نقصان را رفع كنند. اما در مقطع كنونى دولت بيشكك از امكانات و ظرفيت هاى لازم براى مقابله با آن چه كه «تجاوزرسانه اى ازبكستان» عنوان مى شود ، برخوردار نيست. بررسى ها نشان مى دهند ، برنامه هاى تلويزيونى ازبكستان تا جايى بر افكار عمومى جوامع مناطق همجوار تاثير كرده اند كه امروزه كودكان خانواده هاى ازبك مقيم قرقيزستان «اسلام كريم اف» را به عنوان رييس جمهور خود مى شناسند. در سال ۲۰۰۱ ميلادى كميته دولتى امنيت ملى قرقيزستان در گزارشى «تجاوز رسانه اى ازبكستان» را تهديدى جدى عليه امنيت ملى كشور ارزيابى و دولت مردان بيشكك را دعوت به چاره انديشى فورى در برابر اين تهديد نموده است. در اين گزارش اشاره شده بودكه عدم دسترسى اهالى مناطق
هم مرز با ازبكستان به رسانه هاى مركزى ، مردم را در انزواى اطلاعاتى قرار دادند. اين امر عرصه را براى رسانه هاى فرصت طلب كشور همسايه باز نموده است.
براساس آمارهاى چند سال قبل ، حدود يك ميليون نفر ازبك در تاجيكستان زندگى مى كنند كه بخش عمده آنها در شمال اين كشور، در استان «سغد» همچنين در نواحى همجوار جنوب ، نظير شهر «طوس»، «قباديان» و «تورسن زاده» سكونت داشته اند. بعد از كسب استقلال تاجيكستان و آغاز جنگ داخلى ، تعداد قابل توجهى از
ازبك تباران تاجيكستان به ازبكستان مهاجرت كردند. اما اكثر اين مهاجران تحت فشار مقامات محلى ازبك به تاجيكستان باز گشتند. برخى از كارشناسان غرب اين اقدام ازبكستان را در راستاى اهداف استراتژيكى دولت تاشكند در منطقه كه توسعه نفوذ و جايگاه زبان و فرهنگ ازبكى از آن جمله است، ارزيابى كرده اند. از زمان شوروى ضعف برنامه هاى راديو تلويزيونى دوشنبه در تحت پوشش قرار دادن مناطق دورافتاده كشور مشهود بود. فقط ۸۰ درصد قلمرو تاجيكستان از دريافت امواج راديو به ويژه تلويزيون مركزى برخوردار بودند. امروز نيز اين وضع بهبود چندانى پيدا نكرده است و عمدتا مناطق هم مرز با ازبكستان برنامه هاى تلويزيونى تاشكند را تماشا مى كنند. اگر از يك سو تصاوير ناشفاف برنامه هاى تلويزيون مركز عامل اين امر توصيف شود ، از سويى ديگر كيفيت پايين برنامه هاى تلويزيونى محلى و مركزى تاجيك شهروندان ازبك و حتى غيرازبك اين كشور را به تماشاى برنامه هاى تلويزيونى تاشكند تشويق كرده است. نظرسنجى هاى اجمالى حاكى از آن است كه فيلم هاى دوبله شده و برنامه هاى پرمحتواى تلويزيونى ازبكستان ، به ويژه براى كودكان و جوانان عاملان اصلى جلب توجه مردم به اين شبكه ها است. نكته جالب درتماشاى برنامه هاى تلويزيونى آن است كه ازبك تباران هم در قرقيزستان و هم درتاجيكستان به آن گونه اى كه مى بايد ، خود را شهروندان اين كشورها احساس نمى كنند و يك دل بستگى نهانى به ازبكستان به عنوان وطن اصلى دارند. حتى در اكثر فروشگاه هاى پايتخت تاجيكستان كه صاحبانشان ازبك هستند به طور غيرمستقيم و غير محسوس فرهنگ و زبان ازبكى ترغيب و تشويق مى شود. ازبك تباران مقيم دوشنبه تمايل چندانى به وسايل اطلاع رسانى تاجيكستان ندارند و نيازاطلاعاتى خود را توسط ماهواره و با تماشاى برنامه هاى شبكه هاى تركى برآورده مى كنند. چنين وضعى در قرقيزستان نيز مشاهده مى شود. برنامه هاى تلويزيونى ازبكستان در شرايطى به فضاى اطلاعاتى قرقيزستان و تاجيكستان سايه افكنده اند، كه بنا به ارزيابى هاى نهادهاى بين المللى ، وسايل ارتباط جمعى در ازبكستان عموما تحت نظارت شديد دولت بوده و كوچكترين انتقاد و اعتراض در نطفه خفه مى شود. از ارزيابى هاى انجام شده چنين برمى آيد ، خدمات امنيت ملى دولت تاشكند در يك برنامه ريزى درازمدت تسلط بر فضاى اطلاعاتى منطقه را در دستور كار قرار داده است ، تا از اين طريق راحت تر به خواسته هاى خود دست يابد و اطلاع رسانى را به گونه اى كه منافع ازبكستان اقتضاء مى كند ، انجام دهند. در همين رابطه يك منبع نزديك به ساختارهاى امنيتى تاجيكستان كه از بيان اسمش خوددارى كرد ، ابراز داشت: «تعداد قابل ملاحظه اى از افرادى كه به اتهام عضويت در «حركت اسلامى ازبكستان» در قرقيزستان و تاجيكستان بازداشت شده اند ، فرستاده هاى ساختارهاى امنيتى ازبكستان بوده اند». دولت بيشكك به پيامدهاى ناگوار نفوذ اطلاعاتى كشور همسايه ، عكس العمل هايى نشان داده است و برنامه مقابله با اين پديده را دردستوركارقرارداده اند اما ظاهرا در تاجيكستان به اين موضوع اهميت چندانى نمى دهند. البته رسانه هاى اين كشور بارها در اين زمينه هشدارهايى داده اند ، اما واكنش هاى آنچنانى در قبال اين هشدارها به عمل نيامده است.
|